لینک‌های قابل دسترسی

خبر تازه
پنجشنبه ۱۶ اسد ۱۳۹۹ کابل ۰۰:۳۲

روز جهانی شطرنج؛ بازی ای که بیش از ۱۵۰۰ سال قدمت دارد


آرشیف

امروز(۲۰ جولای) برابر است با روز جهانی شطرنج.


«سخت است که یک اسب سواری باشی

یا این‌که پیـاده ای فــــــــــــراری باشی

در شصــت و چـهار خانه شطــــرنجی

در فکـــــــــــــر وزیـــری که نداری باشی»

یکی از شعرهایی که در دوره عباسیان سروده شده است و اشاره‌ای دارد به بازی شطرنج.

سروده‌های شاعران و یاد کردن از شطرنج در شعرهای‌شان بیان می‌کند که شطرنج نه‌تنها اسم بازی است برای سرگرمی، بل واژه‌یی بوده است که در دل ادبیات پارسی-دری نیز جا دارد.

این واژه از زمان‌های پیش به این سو در شماری زیاد از اشعار و متن نویسندگان و شاعران کشور به چشم می‌خورد و حتا نقش و نگاره‌های آن را نقاشان به روی کاغذ‌های سفید نیز نقاشی کرده اند.

نویسندگان و ادیبان باور دارند که کاربرد شطرنج از بهر ویژه بودنش در میان بسیار از بازی‌ها و پیچیده‌گی‌های منحصر به خودش در ادبیات پارسی-دری کشور جا افتاده است و مفهوم‌ها و تعبیر‌های گونه‌گون را می‌رساند.
شماری از نویسندگان کشور تخته دو رنگ با مهره‌های پیاده یا سرباز، فیل، رخ و وزیر، اسب و شاه شطرنج را به معنی پیچیدگی‌های زندگی، سرنوشت نامعلوم و مشکلات زندگی تعبیر می‌کنند.

آرشیف، یک تابلوی نقاشی از شطرنج
آرشیف، یک تابلوی نقاشی از شطرنج

منان دهزاد استاد ادبیات در یکی از پوهنتون‌های کابل می‌گوید که این واژه از ۱۵۰۰ سال پیش به این سو در ادبیات راه باز کرده است.

او درباره سیر این واژه می‌گوید: "در ابتدا به‌گونه شطرنج نبود این واژه از زبان سانسکریت به دیگر زبان‌ها راه پیدا کرده و در ادبیات ما نخست شطرنگ بود و حتا شماری به این باور بودند که این کلمه در اصل صد رنج است یعنی رنج‌هایی که در این بازی متحمل می‌شدند."

آقای دهزاد می‌افزاید که کاربرد این واژه در ادبیات نظم بیشتر از نثر است و در شعرهای شاعرانی که از سبک عراقی و خراسانی پیروی کرده اند بیشتر به چشم می‌خورد.

به باور او واژه شطرنج در شعرهای عطار نیشاپوری، سید حسن غزنوی، مولانا، سعدی، جامی و حافظ بیشتر به کار رفته است.

بازی شطرنج که بازی دو نفره است و به روی تخته چوبی با ۳۲ مهره بازی می‌شود در افغانستان علاقمندان زیادی دارد و در باهمی‌های مردم این کشور بیشتر جلوه‌گر است.

آرشیف، کاربردِ این عکس جنبه تزئینی دارد
آرشیف، کاربردِ این عکس جنبه تزئینی دارد

شطرنج که در نخست در دربار شاهان عرب‌ها، چین، هندوستان و مغولی هابیشتر مروج بود، از این رو به بازی شاهانه نیز شهرت یافته بود.

مسئولان فدارسیون شطرنج می‌گویند که بازی شطرنج از کهن‌ترین بازی‌ها است هرچند مخترع اصلی این بازی مشخص نیست اما گمان می‌رود که حدود دو هزار سال پیش از میلاد از هندوستان به جهان راه باز کرده است.

هرچند بازی شطرنج از زمانه‌های پیش سرگرمی شماری زیادی مردم در خانه‌ها و باهمی‌های آنان بود؛ اما غلام علی ملکزاد رئیس فدراسیون شطرنج افغانستان به رادیو آزادی می‌گوید: "فدراسیون ملی شطرنج افغانستان در سال ۱۹۸۴ تاسیس و در سال ۱۹۸۸ عضویت فدارسیون جهانی شطرنج را کسب کرد که اکنون این فدراسیون در ۲۹ ولایت کشور نمایندگی فعال دارد که هر سال بازی کنان آن در تیم ملی جذب می‌شوند."

او می‌گوید که برنامه‌های مشابه برای بانوان نیز وجود دارد و به گونه رسمی در حدود ۲۸۰ بانو در این فدراسیون کار می‌کنند و هزار تن دیگر آنان نیز به گونه غیررسمی مشغول این بازی اند.

به باور او بازی‌کنان شطرنج افتخارات زیادی به افغانستان به ارمغان آورده اند که بزرگترین آن کسب مدال طلا در بازی‌های باتومی گرجستان در سال ۲۰۱۸ بود.

او افزود پس از وضع محدودیت های گشت‌وگذار بازی‌های شطرنج را به گونه آنلاین برگزار کرده اند و تلاش دارند تا به مناسبت روز جهانی شطرنج بازی‌های جهانی را از طریق آنلاین به راه اندازند.

بربنیاد آمار این فدراسیون اکنون در افغانستان حدود ۲ هزار تن به گونه رسمی و بیش ۳۰ هزار تن دیگر به گونه غیررسمی شطرنج بازی می‌کنند.

مسئولان می‌گویند نخستین تورنمنت این بازی در سال ۱۸۵۲ در لندن برگزار شد و نخستین بازی‌های قهرمانی جهان نیز در سال ۱۸۸۷ برگزار شد.

اکنون مکنوس کارسن از کشور ناروی به عنوان قهرمان جهان در بازی شطرنج شناخته می‌شود.

بازهم به قول شاعر (بیدل) از این باب دنیا چشم سرسبزی مدار
کشت این شطرنج با زان دغل سیراب نیست

گزارش: مهناز نوری

XS
SM
MD
LG