تقریباً چهارده سال پیش، گروه طالبان پس از تصرف شهر مزار شریف بر قونسلگری ایران در این شهر هجوم بردند و نزدیک به ده دیپلومات ایرانی را کشتند.
به دنبال وقوع این حادثه، آیت الله علی خامنه یی رهبر جمهوری اسلامی ایران، طالبان را گروه بی خبر از سیاست و اسلام خواند.
اما آیا امروز هم ایران سیاست دیروزش در برابر طالبان را تعقیب می کند؟ جواب برخی از کارشناسان در این مورد منفیست.
حسین آرین معاون رادیو فردا بخش ایرانی رادیو آزادی می گوید که سیاست امروز ایران در قبال طالبان وارد مرحلهء جدید شده است.
وی افزود:
« به نظر می رسد که ایران، آن قسمت از سپاه پاسداران، احتمالاً سپاه قدس شمار از افراد طالبان یا افغان ها را تربیت می کند، یا آموزش می دهند و یا هم ممکن است که از این ها پشتیبانی نمایند که به نوع از انواع قوای امریکا و قوای خارجی را در افغانستان درگیر جنگ کنند. یعنی در واقع می خواهد یک جنگ نیابتی را شروع کند که آغاز هم کرده است.»
به باور آقای آرین، ایران در پی فروپاشی حکومت افغانستان نیست، بلکه یگانه مشکل اش حضور نیروهای امریکایی در این کشور بوده است.
وحید مژده یکی از تحلیلگران افغان تا حدی زیاد با آن چه حسین آرین می گوید، موافق است:
« مثلاً در دوران جهاد گروه مختلف از مجاهدین بودند که در آن زمان از جانب مراجع مختلف جمهوری اسلامی ایران از آن ها حمایت می شد. در شرایط فعلی من به صورت دقیق نمی توانم بگویم که کدام طرف و کدام جهت، اما به صورت کلی می توان این طور نتیجه گرفت که بعضی حلقات در داخل جمهوری اسلامی ایران که با مشکلات امریکا در ایران درگیر هستند، آنها احتمالاً چنین تصویر را داشته باشند. به هر حال ایران بدش نمی آید که در میدان جنگ افغانستان امریکا را شکست خورده بیبیند.»
در این حال وکیل احمد متوکل وزیر امور خارجه حکومت سابق طالبان می گوید، با توجه به نگرانی ایران از حضور امریکا در منطقه، امکان دارد طالبان کمک های ایران را دریافت کنند.
وی گفت:
« اگر به گذشته نظر کنیم، چنین روابط بین طالبان و ایران وجود نداشت و فکر نمی شد که چنین چیزی در آینده صورت گیرد. اما فعلاً ایران از حضور قوت های خارجی در افغانستان نگران است. امکان دارد چنین موضوع وجود داشته باشد.»
در اسناد محرمانهء ایالات متحدهء امریکا در مورد جنگ افغانستان که در ماه جولای سال جاری از سوی صفحهء انترنتی ویکی لیکس به نشر رسید، انگشت اتهام در ایجاد بی ثباتی در افغانستان و تقویت طالبان به سوی ایران و همسایهء دیگر افغانستان، پاکستان بلند شده است.
پیش از این مقامات امریکایی و ناتو چندین بار در مورد آن چه حمایت ایران از طالبان خوانده شده، سخن گفته اند.
جنرال جوزیف بلاتز سخنگوی نیروهای آیساف در کابل می گوید، تلاش می کنند از کمک های بیرون مرزی با مخالفین مسلح دولت افغانستان جلوگیری کنند.
جنرال بلاتز در ادامه گفت:
« به نماینده گی از آیساف به شما اطمینان می دهم که در بخش نابودی مخالفین که از سوی هر کسی حمایت شوند، آن چه در توان داریم در هماهنگی مشترک با نیروهای امنیت ملی افغانستان انجام می دهیم.»
مسالهء کشف اسلحه و مهمات ایرانی در ولایات هرات و فراه، بار ها از سوی مقامات محلی این ولایت مطرح شده است.
مقامات آیساف و امریکایی نیز گفته اند، اسناد و شواهد موثق در اختیار دارند که حمایت ایران از طالبان را به اثبات می رساند.
ریاست جمهوری افغانستان می خواهد، این اسناد به حکومت افغانستان سپرده شود.
داکتر حکیم عاشر رییس مرکز اطلاعات و رسانه های ریاست جمهوری افغانستان در مورد گفت:
« تا جاییکه به دخالت کشور جمهوری اسلامی ایران به امور داخلی افغانستان ارتباط می گیرد، ما همیشه گفته ایم که در این ارتباط اسناد در دست حکومت افغانستان وجود ندارد. تا جاییکه به اسناد دست داشتهء ناتو در این زمینه ارتباط می گیرد، ما امیدوار هستیم که ناتو این اسناد را با حکومت افغانستان شریک سازد تا حکومت افغانستان در روشنایی بیشتر قرار گیرد که کشور ایران و یا هر کشور دیگر که در امور افغانستان مداخله می کند، برای حکومت افغانستان روشن شود تا اقدامات عملی در آن ارتباط صورت گیرد.»
هر چند مقامات ایرانی ادعا های مبنی بر دخالت ایران در امور افغانستان را رد می کنند، اما اگر این ادعا ها درست ثابت شود، از لحاظ قانون بین المللی باید چه برخورد با ایران صورت گیرد؟
پوهنمل ودیر صافی استاد پوهنتون کابل پاسخ به این سوال چنین پاسخ ارایه کرد:
« اگر افغانستان این را به اثبات برساند که ایران، پاکستان و یا کدام کشور دیگر در امور اقتصادی و سیاسی اش دخالت می کند و یا هم بر ضد رژیم کار می کند، باید شکایت رسمی در محکمه بین المللی و شورای امنیت سازمان ملل متحد درج شود و آنان مکلف اند تا در زمینه از رهبری حکومت متخلف تحقیق کنند. حکومت مداخله گر باید رسوا شود و بالایش تعزیرات وضع شود.»
ایران که در دوران حکومت تقریباً شش سالهء طالبان هرگز این رژیم را به رسمیت نشاخته بود، حالا متهم شده است که با این گروه کمک می کند. کمکی که ظاهراً بر اساس مقولهء «دشمن، دشمن شما دوست حساب می شود،» استوار است، نه بر اساس تاریخچهء روابط صمیمانه.
حالا که بار دیگر بحث گفتگوهای صلح با طالبان گرم شده، ایران در مورد این گروه چی احساس می کند؟ آیا باز هم به سال های آغاز رژیم طالبان نگاه خواهد کرد موقع که دیپلومات هایش به دست طالبان کشته شده بودند، یا این که بازی دیگر را در پیش خواهد گرفت؟ اگر طالبان دوباره وارد حیات سیاسی افغانستان شوند، با توجه به اختلافات ایدیولوژیک و مذهبی با رهبری ایران، روابط ظاهراً همکارانهء فعلی شان با چی سرنوشتی رو به رو خواهد شد؟
به دنبال وقوع این حادثه، آیت الله علی خامنه یی رهبر جمهوری اسلامی ایران، طالبان را گروه بی خبر از سیاست و اسلام خواند.
اما آیا امروز هم ایران سیاست دیروزش در برابر طالبان را تعقیب می کند؟ جواب برخی از کارشناسان در این مورد منفیست.
حسین آرین معاون رادیو فردا بخش ایرانی رادیو آزادی می گوید که سیاست امروز ایران در قبال طالبان وارد مرحلهء جدید شده است.
وی افزود:
« به نظر می رسد که ایران، آن قسمت از سپاه پاسداران، احتمالاً سپاه قدس شمار از افراد طالبان یا افغان ها را تربیت می کند، یا آموزش می دهند و یا هم ممکن است که از این ها پشتیبانی نمایند که به نوع از انواع قوای امریکا و قوای خارجی را در افغانستان درگیر جنگ کنند. یعنی در واقع می خواهد یک جنگ نیابتی را شروع کند که آغاز هم کرده است.»
به باور آقای آرین، ایران در پی فروپاشی حکومت افغانستان نیست، بلکه یگانه مشکل اش حضور نیروهای امریکایی در این کشور بوده است.
وحید مژده یکی از تحلیلگران افغان تا حدی زیاد با آن چه حسین آرین می گوید، موافق است:
« مثلاً در دوران جهاد گروه مختلف از مجاهدین بودند که در آن زمان از جانب مراجع مختلف جمهوری اسلامی ایران از آن ها حمایت می شد. در شرایط فعلی من به صورت دقیق نمی توانم بگویم که کدام طرف و کدام جهت، اما به صورت کلی می توان این طور نتیجه گرفت که بعضی حلقات در داخل جمهوری اسلامی ایران که با مشکلات امریکا در ایران درگیر هستند، آنها احتمالاً چنین تصویر را داشته باشند. به هر حال ایران بدش نمی آید که در میدان جنگ افغانستان امریکا را شکست خورده بیبیند.»
در این حال وکیل احمد متوکل وزیر امور خارجه حکومت سابق طالبان می گوید، با توجه به نگرانی ایران از حضور امریکا در منطقه، امکان دارد طالبان کمک های ایران را دریافت کنند.
وی گفت:
« اگر به گذشته نظر کنیم، چنین روابط بین طالبان و ایران وجود نداشت و فکر نمی شد که چنین چیزی در آینده صورت گیرد. اما فعلاً ایران از حضور قوت های خارجی در افغانستان نگران است. امکان دارد چنین موضوع وجود داشته باشد.»
در اسناد محرمانهء ایالات متحدهء امریکا در مورد جنگ افغانستان که در ماه جولای سال جاری از سوی صفحهء انترنتی ویکی لیکس به نشر رسید، انگشت اتهام در ایجاد بی ثباتی در افغانستان و تقویت طالبان به سوی ایران و همسایهء دیگر افغانستان، پاکستان بلند شده است.
پیش از این مقامات امریکایی و ناتو چندین بار در مورد آن چه حمایت ایران از طالبان خوانده شده، سخن گفته اند.
جنرال جوزیف بلاتز سخنگوی نیروهای آیساف در کابل می گوید، تلاش می کنند از کمک های بیرون مرزی با مخالفین مسلح دولت افغانستان جلوگیری کنند.
جنرال بلاتز در ادامه گفت:
« به نماینده گی از آیساف به شما اطمینان می دهم که در بخش نابودی مخالفین که از سوی هر کسی حمایت شوند، آن چه در توان داریم در هماهنگی مشترک با نیروهای امنیت ملی افغانستان انجام می دهیم.»
مسالهء کشف اسلحه و مهمات ایرانی در ولایات هرات و فراه، بار ها از سوی مقامات محلی این ولایت مطرح شده است.
مقامات آیساف و امریکایی نیز گفته اند، اسناد و شواهد موثق در اختیار دارند که حمایت ایران از طالبان را به اثبات می رساند.
ریاست جمهوری افغانستان می خواهد، این اسناد به حکومت افغانستان سپرده شود.
داکتر حکیم عاشر رییس مرکز اطلاعات و رسانه های ریاست جمهوری افغانستان در مورد گفت:
« تا جاییکه به دخالت کشور جمهوری اسلامی ایران به امور داخلی افغانستان ارتباط می گیرد، ما همیشه گفته ایم که در این ارتباط اسناد در دست حکومت افغانستان وجود ندارد. تا جاییکه به اسناد دست داشتهء ناتو در این زمینه ارتباط می گیرد، ما امیدوار هستیم که ناتو این اسناد را با حکومت افغانستان شریک سازد تا حکومت افغانستان در روشنایی بیشتر قرار گیرد که کشور ایران و یا هر کشور دیگر که در امور افغانستان مداخله می کند، برای حکومت افغانستان روشن شود تا اقدامات عملی در آن ارتباط صورت گیرد.»
هر چند مقامات ایرانی ادعا های مبنی بر دخالت ایران در امور افغانستان را رد می کنند، اما اگر این ادعا ها درست ثابت شود، از لحاظ قانون بین المللی باید چه برخورد با ایران صورت گیرد؟
پوهنمل ودیر صافی استاد پوهنتون کابل پاسخ به این سوال چنین پاسخ ارایه کرد:
« اگر افغانستان این را به اثبات برساند که ایران، پاکستان و یا کدام کشور دیگر در امور اقتصادی و سیاسی اش دخالت می کند و یا هم بر ضد رژیم کار می کند، باید شکایت رسمی در محکمه بین المللی و شورای امنیت سازمان ملل متحد درج شود و آنان مکلف اند تا در زمینه از رهبری حکومت متخلف تحقیق کنند. حکومت مداخله گر باید رسوا شود و بالایش تعزیرات وضع شود.»
ایران که در دوران حکومت تقریباً شش سالهء طالبان هرگز این رژیم را به رسمیت نشاخته بود، حالا متهم شده است که با این گروه کمک می کند. کمکی که ظاهراً بر اساس مقولهء «دشمن، دشمن شما دوست حساب می شود،» استوار است، نه بر اساس تاریخچهء روابط صمیمانه.
حالا که بار دیگر بحث گفتگوهای صلح با طالبان گرم شده، ایران در مورد این گروه چی احساس می کند؟ آیا باز هم به سال های آغاز رژیم طالبان نگاه خواهد کرد موقع که دیپلومات هایش به دست طالبان کشته شده بودند، یا این که بازی دیگر را در پیش خواهد گرفت؟ اگر طالبان دوباره وارد حیات سیاسی افغانستان شوند، با توجه به اختلافات ایدیولوژیک و مذهبی با رهبری ایران، روابط ظاهراً همکارانهء فعلی شان با چی سرنوشتی رو به رو خواهد شد؟