چشم تمام جهان امروز به وقایع مصر دوخته شده است ، اما هیچ کشوری دیگر به اندازه جمهوری های استبدادی شوری سابق در آسیای مرکزی و آذرباییجان به آن دقت ندارد.
بعضی از این کشورها که اکثریت نفوس آنها را مسلمانان تشکیل می دهند، بعد از ممالک عربی در صف استاده هستند.
حالا که تظاهرات در بعضی کشورهای جهان عرب رژیم های استبدادی را به سقوط مواجه کرده است ، طبعا این سوال مطرح می شود که آیا عین عمل در تاشکند و باکو هم واقع خواهد شد؟
مرکز خبری رادیو آزادی در این مورد می نویسد:
در آغاز بیایید شعارهای را که در میدان تحریر قاهره به گوش می رسد با شعارها در باکو مقایسه کنیم.
به وضاحت شنیده می شد که سیاستمداران اپوزسیون آذرباییجان شعار استعفی را تکرار می کردند و خواهان استعفای حکومت هستند.
آذری ها در این هفته برای گرامی داشت از سالگرد محمد امین رسول زاده که یکی از موسسین جمهوری دموکراتیک آذرباییجان به شمار می رفت جمع شده بودند. این جنبش آذرباییجان در سال 1920 با اشغال این منطقه توسط شوروی سابق خاتمه یافت، ولی آذری ها هنوز هم از آن یادبود به عمل می آورند.
در تمام سرزمین جنوبی شوروی سابق مردم وقایع مصر را با هیجان دنبال می کنند. درکشورهای مانند آذرباییجان، قزاقستان و ازبکستان مردم به رهبران مستبد خود نگاه می کنند و به این می اندیشند که آیا این رهبران هم مانند حسنی مبارک بعد از 30 سال حکومت به چنین یک قیام مردمی روبرو خواهند شد؟
در این کشورها هم مانند مصر عدم رضایت به خاطر گرسنه گی ، فساد اداری و ظلم حکومت، مشاهده می شود.
رییس حزب اپوزسیون جبهه مردمی آذرباییجان علی کریملی می گوید تظاهرات در تونس، یمن و مصر چشم مردم این کشور را نیز باز کرده است. به گفته او الهام علیف رهبر آذرباییجان که مجسمهء مبارک را در باکو بلند کرده، با بعضی از رهبران کشورهای عرب روابط نزدیک بر قرار کرده است، باید به این حالت توجه کند.
وی می گوید:
«تمام آذری ها می دیدند که الهام علییف در ملاقات با دیکتاتوران عرب تا چه حد احساس راحتی می کرد. او با آن ها روابط حسنه بر قرار کرده بود و این کشورها را به حیث یک نمونه برای آذرباییجان می دید. حالا تمام مردم که این کشورها را به حیث نمونه می دیدند، به گمان اغلب مایوس می باشند. با تماشای این تحولات شما به این نتیجه می رسید که حرکت دیموکراسی جهانی اکنون سریع تر می شود و برای دیکتاتوران دیگر کشور پناه دهندهء وجود نخواهد داشت.»
در قزاقستان که رهبر آن نورسلطان نظرباییف از ده ها سال به این سو بر قدرت تکیه زده است، درس های مصر تاثیر گذاشته و آقای نطرباییف یک همه پرسی را برای تمدید دورهء ریاست جمهوری اش لغو کرده، در عوض خواهان انتخابات قبل از وقت در آن کشور شده است.
مشاورین نظرباییف ادعا می کنند که تصمیم رییس جمهور هیج ارتباط به وقایع مصر ندارد. اما رستم لییکوف مدیر مرکز تحقیقات سیاسی ایرو ایشا در الماتا می گوید، شاید وقایع شرق میانه بر مردم عادی قزاقستان تاثیر نکند، اما بدون شک برای کسانی که در قدرت هستند، زنگ خطر را به صدا در آورده است.
نظر باییف یکی از رهبرانیست که برای مدت طولانی حکومت استبدادی را در آسیای میانه رهبری می کند و دیگر آن رییس جمهور ازبکستان اسلام کریموف می باشد.
در این دو کشور رسانه های دولتی در مورد وقایع مصر خیلی محدود معلومات می دهند. بعضی از روزنامه ها در تبصره های خود می نویسند که چنین حرکت ها گویا کشورهای خاور میانه را به سمت افراط گرایی اسلامی سوق می دهد. و حتی حکومت های میانه رو مانند قرغزستان هم به این نظر اند که تنها رژیم های خودشان می توانند سد راه حرکت های مانند نهضت اسلامی ازبکستان شوند.
اما متخصصین امور آسیای میانه مانند پروفیسور علوم سیاسی در پوهنتون جورج میسن امریکا ایریک مک گلنچی می گوید کریموف موضوع اسلام را همیشه به این خاطر زنده نگه می دارد که غضب مردم در مورد فساد اداری و گرسنگی تحت شعاع آن قرار گیرد. اما او به یک مشکل دیگری هم اشاره کرده، می گوید:
«چیزی دیگری هم وجود دارد که با این حالات مصادف می باشد مخصوصاً در رابطه با نظرباییف و کریموف . این افراد پیر شده اند و هر روز پیرتر و پیرتر می شوند . آن ها شاید فردا فوت نکنند ، اما به هر اندازه که آن ها پیر می شوند، انتظارات برای انتقال قدرت بیشتر می شود و این بی اطمینانی حالتی را ایجاد خواهد کرد که در گذشته سابقه نداشته است.»
به گفته مک گلنچی حالا اگر موضوع سرایت حالات مصر باشد و یا ترس از ظهور اسلام افراطی، کریموف 72 ساله و نظرباییف 70 ساله هیچ عملی را برای جلوگیری آن انجام داده نمی توانند.
بعضی از این کشورها که اکثریت نفوس آنها را مسلمانان تشکیل می دهند، بعد از ممالک عربی در صف استاده هستند.
حالا که تظاهرات در بعضی کشورهای جهان عرب رژیم های استبدادی را به سقوط مواجه کرده است ، طبعا این سوال مطرح می شود که آیا عین عمل در تاشکند و باکو هم واقع خواهد شد؟
مرکز خبری رادیو آزادی در این مورد می نویسد:
در آغاز بیایید شعارهای را که در میدان تحریر قاهره به گوش می رسد با شعارها در باکو مقایسه کنیم.
به وضاحت شنیده می شد که سیاستمداران اپوزسیون آذرباییجان شعار استعفی را تکرار می کردند و خواهان استعفای حکومت هستند.
آذری ها در این هفته برای گرامی داشت از سالگرد محمد امین رسول زاده که یکی از موسسین جمهوری دموکراتیک آذرباییجان به شمار می رفت جمع شده بودند. این جنبش آذرباییجان در سال 1920 با اشغال این منطقه توسط شوروی سابق خاتمه یافت، ولی آذری ها هنوز هم از آن یادبود به عمل می آورند.
در تمام سرزمین جنوبی شوروی سابق مردم وقایع مصر را با هیجان دنبال می کنند. درکشورهای مانند آذرباییجان، قزاقستان و ازبکستان مردم به رهبران مستبد خود نگاه می کنند و به این می اندیشند که آیا این رهبران هم مانند حسنی مبارک بعد از 30 سال حکومت به چنین یک قیام مردمی روبرو خواهند شد؟
در این کشورها هم مانند مصر عدم رضایت به خاطر گرسنه گی ، فساد اداری و ظلم حکومت، مشاهده می شود.
رییس حزب اپوزسیون جبهه مردمی آذرباییجان علی کریملی می گوید تظاهرات در تونس، یمن و مصر چشم مردم این کشور را نیز باز کرده است. به گفته او الهام علیف رهبر آذرباییجان که مجسمهء مبارک را در باکو بلند کرده، با بعضی از رهبران کشورهای عرب روابط نزدیک بر قرار کرده است، باید به این حالت توجه کند.
وی می گوید:
«تمام آذری ها می دیدند که الهام علییف در ملاقات با دیکتاتوران عرب تا چه حد احساس راحتی می کرد. او با آن ها روابط حسنه بر قرار کرده بود و این کشورها را به حیث یک نمونه برای آذرباییجان می دید. حالا تمام مردم که این کشورها را به حیث نمونه می دیدند، به گمان اغلب مایوس می باشند. با تماشای این تحولات شما به این نتیجه می رسید که حرکت دیموکراسی جهانی اکنون سریع تر می شود و برای دیکتاتوران دیگر کشور پناه دهندهء وجود نخواهد داشت.»
در قزاقستان که رهبر آن نورسلطان نظرباییف از ده ها سال به این سو بر قدرت تکیه زده است، درس های مصر تاثیر گذاشته و آقای نطرباییف یک همه پرسی را برای تمدید دورهء ریاست جمهوری اش لغو کرده، در عوض خواهان انتخابات قبل از وقت در آن کشور شده است.
مشاورین نظرباییف ادعا می کنند که تصمیم رییس جمهور هیج ارتباط به وقایع مصر ندارد. اما رستم لییکوف مدیر مرکز تحقیقات سیاسی ایرو ایشا در الماتا می گوید، شاید وقایع شرق میانه بر مردم عادی قزاقستان تاثیر نکند، اما بدون شک برای کسانی که در قدرت هستند، زنگ خطر را به صدا در آورده است.
نظر باییف یکی از رهبرانیست که برای مدت طولانی حکومت استبدادی را در آسیای میانه رهبری می کند و دیگر آن رییس جمهور ازبکستان اسلام کریموف می باشد.
در این دو کشور رسانه های دولتی در مورد وقایع مصر خیلی محدود معلومات می دهند. بعضی از روزنامه ها در تبصره های خود می نویسند که چنین حرکت ها گویا کشورهای خاور میانه را به سمت افراط گرایی اسلامی سوق می دهد. و حتی حکومت های میانه رو مانند قرغزستان هم به این نظر اند که تنها رژیم های خودشان می توانند سد راه حرکت های مانند نهضت اسلامی ازبکستان شوند.
اما متخصصین امور آسیای میانه مانند پروفیسور علوم سیاسی در پوهنتون جورج میسن امریکا ایریک مک گلنچی می گوید کریموف موضوع اسلام را همیشه به این خاطر زنده نگه می دارد که غضب مردم در مورد فساد اداری و گرسنگی تحت شعاع آن قرار گیرد. اما او به یک مشکل دیگری هم اشاره کرده، می گوید:
«چیزی دیگری هم وجود دارد که با این حالات مصادف می باشد مخصوصاً در رابطه با نظرباییف و کریموف . این افراد پیر شده اند و هر روز پیرتر و پیرتر می شوند . آن ها شاید فردا فوت نکنند ، اما به هر اندازه که آن ها پیر می شوند، انتظارات برای انتقال قدرت بیشتر می شود و این بی اطمینانی حالتی را ایجاد خواهد کرد که در گذشته سابقه نداشته است.»
به گفته مک گلنچی حالا اگر موضوع سرایت حالات مصر باشد و یا ترس از ظهور اسلام افراطی، کریموف 72 ساله و نظرباییف 70 ساله هیچ عملی را برای جلوگیری آن انجام داده نمی توانند.