مسئولان شماری از کتابخانهها در ولایتهای مختلف افغانستان میگویند که پس از اعمال محدودیتهای گسترده طالبان بر آموزش دختران، میزان مراجعه دختران به کتابخانهها خیلی کاهش یافته است، موضوعیکه به گفته آنان، نگرانیها در مورد آینده فرهنگی و فکری نسل دختران در کشور ایجاد کردهاست.
بهگفته این مسئولان، در سالهای پیش از بازگشت طالبان به قدرت، زنان و دختران نقش پررنگی در فرهنگ مطالعه، رشد فردی و علمی داشتند و حضور آنان در کتابخانهها چشمگیر بود، اما اکنون این روند به شدت افت کرده و به گفتهی آنان این عقبگرد، زنگ خطر جدی برای جامعه به شمار میرود.
مراجعین دخترخانم کم شده، به فیصدی پایین حدود ۴۰ درصد رسیده و او هم بیشتر مختص این است که تلاش میکنند روی تقویت زبان انگلیسی و سایر زبانهای خارجی کار کنند .
مسئول یکی از کتابخانههای خصوصی در شهر کابل که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به رادیو آزادی گفت:
«مراجعین دخترخانم کم شده، به فیصدی پایین حدود ۴۰ درصد رسیده و او هم بیشتر مختص این است که تلاش میکنند روی تقویت زبان انگلیسی و سایر زبانهای خارجی کار کنند تا از این طریق راهی برای ادامه تحصیل خود پیدا کنند.»
بهگفته این مسئول کتابخانه، با وجود محدودیتها، کتابخانۀ آنان هنوز در تلاش است تا فرهنگ مطالعه در میان بانوان زنده بماند.
او میافزاید که هر هفته برنامههای مختلف آموزشی و فرهنگی را به گونهی اختصاصی برای زنان و دختران برگزار میکنند تا ارتباط آنان با کتاب و آموزش بهطور کامل قطع نشود.
در همین حال، یک مسئول کتابخانه خصوصی دیگر در ولایت بلخ که او نیز نخواست نامش فاش شود، به رادیو آزادی میگوید که وضعیت در این ولایت نگرانکنندهتر است.
«قبل از محدودیتها، مراجعه دختران بالاتر از ۱۰۰ نفر بود، اما حالا به صفر تقرب کردهاست. در گذشته اکثریت کتابهایی که از ما میبردند، کتابهای ساینسی بود، مثل فزیک، کیمیا و آمادهگی کانکور، اما فعلاً بیشتر کتابهایی را میبرند که مربوط به روانشناسی است، اینکه چطور کسی هدف خود را پیدا کند یا استرس خود را کاهش بدهد.»
همچنان مسئولان شماری از کتابخانهها در ولایت هرات نیز میگویند که پیش از به قدرت رسیدن دوباره طالبان، حضور زنان و دختران در کتابخانهها پررنگ بود، اما با افزایش روزافزون محدودیتها، این مراجعه به تدریج کاهش یافته و اکنون به حداقل رسیده است.
در این میان، دختران محروم از آموزش نیز از تغییر نیازها و انگیزههای خود برای مراجعه به کتابخانهها سخن میزنند.
یک دختر محروم از آموزش که نخواست نامش در گزارش گرفته شود میگوید که پیش از محدودیتها، برای درس و پیشرفت تحصیلی به کتابخانه مراجعه میکردند، اما اکنون دیگر نیازی به مراجعه نمیبینند.
دختران انگیزه خود را از دست دادهاند، قبلاً طبعاً بخاطر نمرات خوبیکه باید کسب میکردند، بخاطر معلوماتیکه باید حاصل میکردند، به کتابخانهها مراجعه میکردند.
«دختران انگیزه خود را از دست دادهاند، قبلاً طبعاً بخاطر نمرات خوبیکه باید کسب میکردند، بخاطر معلوماتیکه باید حاصل میکردند، به کتابخانهها مراجعه میکردند، مطالعه میکردند، ولی فعلاً متأسفانه بیشتر دختران در دنیای افسردهگی قرار گرفته اند و هیچ انگیزه و امیدی برای آیندهی شان ندارند.»
حکومت طالبان پس از رسیدن دوباره به قدرت در سال ۲۰۲۱ در افغانستان، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را ممنوع اعلام کرد و سپس در سال ۲۰۲۲، دروازههای پوهنتونها را نیز به روی آنان بست.
با وجود درخواستهای مکرر سازمانهای مختلف بینالمللی برای لغو این محدودیتها، طالبان تا کنون در تصمیم خود تجدید نظر نکرده و همواره گفته اند که حقوق دختران و زنان در چهارچوب شریعت اسلام در افغانستان تأمین است.
در همین حال، سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق حمایت از کودکان این سازمان (یونیسف) در یک بیانیه مشترک به مناسبت روز جهانی آموزش امسال گفته اند که در نتیجه ممنوعیتهای وضع شده از سوی طالبان، حدود ۲،۲ میلیون دختر نوجوان در افغانستان از تحصیل در مقطع متوسطه محروم شدهاند، موضوعیکه بهگفته این نهادها، فرصتهای آینده این دختران و روند توسعه کشور را بهشدت محدود میکند.