فشار رقابت مجازی؛ جوانان افغان زیر سایه نمایش زندگی تجملی

یک دختر ۱۹ ساله از ولایت خوست می‌گوید که پسر کاکایش برای نشان دادن "زندگی تجملی و مرفه" در شبکه‌های اجتماعی وسایل گران‌قیمت خریداری کرده و اکنون با مشکلات اقتصادی روبه‌رو است.

این دختر که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، در ادامه به رادیو آزادی گفت: "او کار و بار و دکان داشت و کارش هم خوب پیش می‌رفت، اما وقتی به تیک‌تاک روی آورد و ویدیو می‌ساخت، برای رقابت با دوستانش لباس‌های بسیار گران خرید، ساعت و موبایل‌های قیمتی گرفت. بعداً در دکان ضرر کرد و مجبور شد آن را هم بفروشد و قرض‌های زیادی به دوش او افتاد."

فهیم، باشنده ولایت ننگرهار، می‌گوید که برای جلوگیری از قضاوت دیگران در محیط کاری و اجتماعی یا برداشت‌هایی درباره وضعیت اقتصادی‌اش، گاهی در شبکه‌های اجتماعی تصاویری منتشر می‌کند که تصویری بهتر و موفق‌تر از زندگی او نشان می‌دهد.

او افزود: "من فیس‌بوک، انستاگرام و تیک‌تاک استفاده می‌کنم. هر کسی تلاش می‌کند خودش را طوری نشان دهد که با مردم و اطرافیان برابر باشد، دیگر این‌که نمی‌خواهد مورد طعنه قرار بگیرد و همچنان در محل کار کارمندان دیگر تحت تأثیر قرار بگیرند. امروز هم کسی از اداره معارف آمد که لباس و وضعیتم مناسب نبود، او اما یک فرد تحصیل‌کرده بود و بالای من فهمید. بنابراین هر کس تلاش می‌کند در هر جا تأثیر خود را بالای دیگران بیشتر کند، چه از نظر لباس، چه گفتار و چه ظاهر."

او می‌گوید شماری از جوانان تلاش می‌کنند در فیس‌بوک، انستاگرام، تیک‌تاک، واتساپ استوری و دیگر شبکه‌ها خود را خوشحال، مؤفق و دارای امکانات نشان دهند، اما پشت این ظاهر، فشارهای شدید اقتصادی، روانی و خانواده‌گی پنهان است.

بهار، ۲۳ ساله و باشندۀ کابل که بیشتر از انستاگرام استفاده می‌کند، می‌گوید شبکه‌های اجتماعی فضای رقابتی میان کاربران ایجاد کرده است.

به‌گفته او، موضوع تنها به نمایش وسایل گران‌قیمت محدود نمی‌شود، بلکه برخی افراد، به‌ویژه دختران، برای زیباتر نشان دادن ظاهر خود از فیلترهای مختلف استفاده می‌کنند؛ موضوعی که به باور او در نهایت می‌تواند بر اعتماد به نفس آنان در زندگی واقعی تأثیر منفی بگذارد.

او تجربه خود را چنین بیان می‌کند: "من یک خاطره دارم. من در بخش گریم سینمایی هم کار می‌کنم که در آن زخم یا جراحت مصنوعی ایجاد می‌شود. یک روز کار هنری شاگردم را در استوری گذاشته بودم. بیشتر کسانی‌که مرا می‌شناسند می‌دانند که این گریم است و زخم واقعی نیست، اما یک دختر از آن اسکرین‌شات گرفته و در صفحه خود نشر کرده بود که روی دستم چنین زخمی آمده است. یا بعضی وقت‌ها دختران دیگر نقاشی‌ها را به نام خود در صفحات‌شان نشر می‌کنند. بیشتر عکس‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود، فیک(جعلی) است و بعضی‌ها آن را از انستاگرام یا پینترست پیدا کرده و نشر می‌کنند."

اما برخی روانشناسان می‌گویند که نمایش مداوم امکانات و دارایی‌ها برای جلب توجه می‌تواند برای دیگران، به‌ویژه در شرایط نابرابر، آزاردهنده باشد.

داکتر وحید نورزاد، روانشناس، به رادیو آزادی گفت که این مسئله می تواند جوانان را با اضطراب، عدم اعتماد به نفس و حتی افسرده‌گی روبه‌رو می‌کند.

به‌گفته او؛ اما همه این فعالیت‌ها تنها جنبه منفی ندارد: "نمی‌توان گفت تمام این فعالیت‌ها منفی است. در یک سطحی فرد از نظر روانی تخلیه می‌شود و احساس خوبی می‌گیرد، اما نه همیشه. کسانی‌که همیشه سفره‌ها، لباس‌ها و وسایل جدید خود را نشر می‌کنند و هدف‌شان جلب توجه دیگران است، این موضوع هم برای خودشان و هم برای بیننده‌گان آزاردهنده می‌شود، اما در شرایط فعلی باید در نظر گرفت که شاید از هر ۱۰۰ نفر فقط ۱۰ نفر به امکانات خوب دسترسی داشته باشند و این کار ممکن است ذهن دیگران را آزار دهد."

دکتر نورزاد می‌گوید بحران اقتصادی، بیکاری و محدودیت‌های اجتماعی جوانان را به نمایش تصویری متفاوت از خود در فضای آنلاین سوق می‌دهد او تأکید می‌کند که آنچه در فضای آنلاین دیده می‌شود، همیشه واقعیت کامل نیست و هویت انسان تنها به دارایی‌ها و مسایل مادی محدود نمی‌شود.

شماری از مردان جوان افغان با بیکاری و مشکلات اقتصادی و دختران نیز در کنار این مشکلات با محدودیت‌های اجتماعی مختلف روبه‌رو هستند؛ وضعیتی که فشارهای روانی را افزایش داده و به‌گفته خودشان، باعث شده است برخی در شبکه‌های اجتماعی تصویری از زندگی بهتر و امکانات بیشتر ارائه کنند.

اپلیکیشن نشرات مستقیم رادیو آزادی