همزمان با ۲۸ ماه می، روز جهانی بهداشت قاعدگی، شماری از دختران و زنان افغان میگویند هنوز هم با مشکلات گسترده در زمینه حفظالصحه عادت ماهوار روبهرو اند.
بهگفته آنان، فقر، کمبود آگاهی و دسترسی محدود به وسایل حفظالصحه، زندهگی بسیاری از دختران را دشوار ساخته است.
یک دختر در کابل میگوید که به دلیل نداشتن آگاهی کافی در مورد قاعدگی یا عادت ماهوار و شرم دانستن این موضوع در جامعه، با مشکلات زیادی روبهرو شده است.
از روی شرم نمیتوانستم این موضوع را با کسی در میان بگذارم و نمیدانستم چگونه و از چه چیزی استفاده کنم.
او که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به شرط تغییر صدا به رادیو آزادی گفت: "از روی شرم نمیتوانستم این موضوع را با کسی در میان بگذارم و نمیدانستم چگونه و از چه چیزی استفاده کنم. لباسهای کهنهٔ مادرم را قیچی کردم و از آن استفاده کردم، همین موضوع باعث شد که حالا به صد رقم بیماری گرفتار هستم."
دختر دیگری از ولایت ننگرهار که او نیز نخواست نامش در گزارش گرفته شود، در صحبت با رادیو آزادی گفت که هنگام عادت ماهوار، به دلیل نبود آگاهی و ترس از قضاوت خانواده، حتی نمیتوانسته در مورد درد و مشکلاتش صحبت کند.
او گفت: "چند وقت پیش من هم با همین موضوع روبهرو شدم، وقتی مریض ماهوار بودم به دلیل مکروب درد داشتم، وقتی من گفتم که مریض هستم، برادرم برایم گفت که خواهران دیگر هیچ وقت این قدر چشم سفید نشده بودند، من تا حالا نمیفهمیدم که مریضی چی را میگوید، او گفت تو بسیار چشم سفید هستی که میگویی من مریض شدهام، من درد دارم، او گفت چرا میگویی. این برای ما شرم است که وقتی در عادت ماهوار بگوییم که ما درد داریم و به داکتر نیاز داریم، این گپ در بسیاری از خانهها شرم پنداشته میشود."
همین کمبود آگاهی عامه در مورد قاعدگی و مشکلات اقتصادی سبب شده تا بسیاری از دختران در افغانستان نتوانند به وسایل حفظالصحه مورد نیاز دسترسی داشته باشند.
سازمانهای صحی و امدادرسان میگویند که قاعدگی یا عادت ماهوار هنوز هم در بسیاری از مناطق افغانستان یک موضوع تابو پنداشته میشود و همین مسئله سبب شده که شمار زیادی از دختران نوجوان به اطلاعات و حمایت لازم دسترسی نداشته باشند.
دسترسی محدود به آب پاک، نبود و یا کمبود تشنابهای مناسب و وسایل حفظالصحه نیز مدیریت عادت ماهوار را بهویژه در مناطق دورافتاده و در میان خانوادههای بیجا شده، دشوار ساخته است.
شماری از مادران نیز میگویند که نقش مادران در آگاهیدهی و مراقبت از دختران در دوران عادت ماهوار بسیار مهم است و میتواند به کاهش مشکلات صحی و روانی آنان کمک کند.
یکی از آنان که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، در صحبت با رادیو آزادی گفت: "مادرانیکه سواد کامل دارند و معلومات دقیق دارند، میتوانند بهتر از دختران خود مراقبت کنند و زمانیکه آنان مریض میشوند، معلومات کامل به دختران خود بدهند. مادر با تجربه میتواند از لحاظ بهداشت و پرهیز از بعضی غذاها کمک کند، اما متأسفانه مادرانیکه معلومات ندارند، درس نخواندهاند و خودشان نیز با همین مشکلات روبهرو بودهاند، نمیتوانند هنگام پریود شدن به دخترانشان کمک درست کنند."
در افغانستان، به گونه گسترده بجای "قاعدگی" یا "عادت ماهوار" به آن از اصطلاح "مریضی" استفاده میشود، درحالیکه داکتران و متخصصان صحی میگویند که قاعدگی یا عادت ماهوار مریضی نیست، بلکه خود بر صحتمند بودن زنان و دختران دلالت میکند.
آنان نیز هشدار میدهند که نبود آگاهی و امکانات صحی میتواند پیامدهای جدی برای سلامت دختران و زنان داشته باشد.
داکتر سونیتا بهرام، متخصص نسایی ولادی، در صحبت با رادیو آزادی گفت که رعایت حفظالصحه در دوران عادت ماهوار، یک عامل اساسی برای جلوگیری از بسیاری از بیماریهای نسایی در زنان است:
اگر در چنین حالتی حفظالصحه رعایت نشود، میتواند باعث مشکلات عادت ماهوار، خونریزیهای دوامدار و التهابات مزمن برای دخترخانمها شود.
"اگر در چنین حالتی حفظالصحه رعایت نشود، میتواند باعث مشکلات عادت ماهوار، خونریزیهای دوامدار و التهابات مزمن برای دخترخانمها شود و حتی در حالات پیشرفتهتر سبب سقطهای مکرر و مشکلات بیاولادی گردد. ما باید از طریق مدارس، مکاتب و حتی مساجد آگاهی عامه را در این زمینه بیشتر بسازیم. رعایت بعضی اصول در زمان عادت ماهوار بسیار مهم است، پدها باید هر دو ساعت تبدیل شوند و لباسهایی که استفاده میشود باید پاک، تمیز و صحی باشند."
او تأکید میکند که گفتوگوهای باز در خانوادهها درباره عادت ماهوار، برنامههای آموزشی و فراهمسازی امکانات صحی و تشنابهای مناسب، نقش مهمی در حفظ سلامت و عزت دختران و زنان دارد.
این درحالیست که صندوق جمعیت ملل متحد (یو ان اف پی) نیز اخیراً تأکید کرده که آگاهی درباره حفظالصحه قاعدهگی و دسترسی به وسایل ابتدایی حفظالصحه برای سلامت، عزت و مشارکت اجتماعی دختران نوجوان در افغانستان اهمیت اساسی دارد.
این نهاد گفته است که بسیاری از دختران هنوز هم به دلیل کمبود آگاهی و موجودیت نگاههای منفی اجتماعی، در دوران عادت ماهوار احساس شرم یا انزوا میکنند.
این وضعیت و نگرانیها در مورد آن همزمان با ۲۸ ماه می، "روز جهانی بهداشت قاعدگی" در سراسر جهان است، روزیکه هدف آن بلند بردن آگاهی در باره حفظالصحه قاعدگی، تأمین دسترسی زنان و دختران به امکانات حفظالصحه و شکستن تابوها و تبعیضهای مرتبط با آن است.
"روز جهانی بهداشت" قاعدگی نخستین بار در سال ۲۰۱۴ از سوی سازمان آلمانی "واش یونایتد" نامگذاری شد.
موضوع امسال این روز "باهم برای جهانی دوستدار عادت ماهوار" است.
با وجود تلاش نهادهای صحی و مدافع حقوق زنان، بسیاری از دختران و زنان افغان هنوز هم با مشکلات گسترده در زمینه حفظالصحه قاعدگی روبهرو اند، موضوعیکه به باور کارشناسان صحی، نیازمند توجه بیشتر خانوادهها، جامعه و نهادهای مسئول است.
