در این اواخر گنبد و پایه های مسجد روضه شریف شهر مزارشریف ولایت بلخ که یک مکان مهم دینی و تاریخی در کشور است، قسماً تخریب شده است
"در این اواخر گنبد و پایه های روضه شریف شهر مزارشریف ولایت بلخ که یک مکان مهم دینی و تاریخی در کشور است، قسماً تخریب شده است، اما هیچ کاری برای مرمت آن صورت نگرفته است، ما باشندگان شهر مزارشریف خواهان رسیدگی به این مکان مهم و بازسازی هستیم."
زیارت روضه شهر مزار شریف ولایت بلخ افغانستان یکی از مکان های تاریخی و مذهبی این کشور است. این ساختمان به دلیل معماری خاص، کاشی های آبی رنگ و صحن وسیع آن مشهور است.
سالانه تعدادی از بازدید کنندگان داخلی و خارجی از این محل دیدن می کنند و بخش مهمی از میراث فرهنگی و تاریخی افغانستان به حساب می آید.
در همین حال عبدالستار ایوبی باشنده ولایت کنر نیز می گوید که چندین مکان باستانی و با اهمیت تاریخی در ولسوالی اسمار این ولایت در اثر زلزله ها و سیلاب ها تخریب شده و در معرض خطر نابودی قرار دارند:
آثار تاریخی که بخشی از هویت تاریخی منطقه ما محسوب میشوند، در آستانه فروپاشی کامل قرار دارند.
"در منطقه ما که به برکنر معروف است، در ولسوالی اسمار بناهای تاریخی مهمی مانند سانکی و خان غندی وجود داشت. این بناها پس از سرکوب شورش شینواریها در زمان امیر عبدالرحمن خان و به دستور او در سال ۱۸۸۴ میلادی ساخته شده بودند. اکنون این آثار تاریخی که بخشی از هویت تاریخی منطقه ما محسوب میشوند، در آستانه فروپاشی کامل قرار دارند."
به گفته او، در منطقه بریکوت ولسوالی ناری ولایت کنر نیز شماری از بناهای تاریخی در نتیجه سیلابها و زلزله ها در معرض خطر نابودی قرار دارند.
ساکنان ولایتهای مختلف افغانستان، بهویژه مناطقی که دارای بناهای تاریخی، قلعههای کهن، مساجد قدیمی، زیارتگاهها و دیگر آثار باستانی هستند، نیز در گفتوگو با رادیو آزادی نگرانیهای مشابهی را مطرح کردهاند.
سید مهدی امیری، از باشندگان ولایت بامیان، به رادیو آزادی گفت:
شهرهای تاریخی غلغله و ضحاک در بامیان در اثر بارندگیهای شدید آسیب فراوان دیدهاند
"شهرهای تاریخی غلغله و ضحاک در بامیان در اثر بارندگیهای شدید آسیب فراوان دیدهاند و نیاز به بازسازی دارند. بامیان از لحاظ گردشگری جایگاه مهمی دارد و اگر این مکانها بازسازی نشوند، شمار گردشگران نیز کاهش خواهد یافت. همچنین اگر شهرهای غلغله و ضحاک و آثار بودا مرمت نشوند، ممکن است بهطور کامل از بین بروند."
بر اساس اطلاعات موجود، شهر غلغله یک شهر تاریخی باستانی است که در قرن سیزدهم میلادی در جریان حمله مغولها ویران شد و بقایای آن اکنون از جمله مهمترین آثار باستانی افغانستان به شمار میرود.
شهر ضحاک نیز یک قلعه باستانی است که در گذشته بهعنوان یک مرکز دفاعی مورد استفاده قرار میگرفت. صلصال و شهمامه مجسمههای بودای بامیان نیز از بزرگترین مجسمههای سنگی جهان بودند که حدود ۱۵۰۰ سال پیش ساخته شده بودند. این مجسمههای تاریخی در سال ۲۰۰۱ تخریب شدند و طالبان به ویران کردن آنها متهم هستند.
عبداللطیف، از باشندگان ولسوالی زندهجان ولایت هرات نیز به رادیو آزادی گفت:
یک مکان گردشگری به نام سرمنزل و چندین خانه تاریخی دیگر نیز تخریب شدهاند
"در منطقه ما مکانها و بناهای تاریخی وجود داشت که حدود ۲۰۰ سال پیش ساخته شده بودند. یک مکان گردشگری به نام سرمنزل و چندین خانه تاریخی دیگر نیز تخریب شدهاند."
این شهروندان از نهادهای مسئول و سازمانهای بینالمللی میخواهند که برای بازسازی و حفاظت از آثار تاریخی آسیبدیده هرچه زودتر اقدام کنند.
رادیو آزادی تلاش کرد دیدگاه وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان را نیز در این زمینه دریافت کند، اما خبیب غفران، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر گزارش به پرسشها پاسخ نداد.
با این حال، مسئولان ادارههای اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان در شماری از ولایتها پیشتر تأیید کردهاند که سیلابهای شدید، زلزله ها و دیگر رویدادهای طبیعی در سالهای اخیر به آثار تاریخی آسیب رساندهاند. آنان ضمن ابراز نگرانی، از سازمانهای بینالمللی خواستهاند برای بازسازی و حفاظت از این آثار کمک و همکاری کنند.
برخی پژوهشگران حوزه فرهنگ و میراث تاریخی تأکید میکنند که اگر برای حفاظت و بازسازی این آثار تاریخی اقدامات فوری صورت نگیرد، بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی افغانستان برای همیشه از میان خواهد رفت.
سردار ولی پشتونزوی، پژوهشگر امور فرهنگی و تاریخی و مسئول بنیاد مندیگک که در زمینه حفاظت از آثار تاریخی افغانستان فعالیت میکند، به رادیو آزادی گفت:
مشکل تنها تخریب فزیکی یک اثر تاریخی نیست؛ هنگامی که یک ساحه تاریخی آسیب میبیند، اطلاعات مرتبط با آن، شواهد باستانشناسی و حافظه فرهنگی منطقه نیز در معرض خطر قرار میگیرد.
"مشکل تنها تخریب فزیکی یک اثر تاریخی نیست؛ هنگامی که یک ساحه تاریخی آسیب میبیند، اطلاعات مرتبط با آن، شواهد باستانشناسی و حافظه فرهنگی منطقه نیز در معرض خطر قرار میگیرد. برخی از این خسارتها جبرانناپذیر هستند. پیشنهاد من این است که ابتدا نقشه ملی آثار تاریخی افغانستان که در معرض خطرات اقلیمی قرار دارند تهیه شود، سپس مستندسازی دیجیتالی کامل آنها صورت گیرد و برای اقدامات فوری حفاظتی، بودجه ویژه و برنامههای پیشگیرانه ایجاد شود."
آقای پشتونزوی همچنین از سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و دیگر نهادهای مرتبط خواست تا هرچه زودتر تیمهای تخنیکی برای ارزیابی این خسارتها و رسیدگی به وضعیت آثار تاریخی اعزام کنند.
این در حالی است که سال گذشته نیز نگرانیهایی درباره آسیبدیدگی منار جام در ولایت غور بر اثر سیلابها مطرح شده بود. این بنای تاریخی همچنان با خطر فروریختن روبهرو است، هرچند مسئولان یونسکو در آن زمان گفته بودند که برخی اقدامات محدود حفاظتی و اضطراری برای حفظ آن انجام شده است.
وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان نیز در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که برای جلوگیری از تخریب بیشتر منار جام در اثر سیلابها، از سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) درخواست کمک کرده است.
منار جام در ولایت غور با ارتفاع ۶۵ متر، پس از قطب منار دهلی در هند، دومین منار بلند آجری جهان به شمار میرود و در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
افغانستان یکی از کشورهای دارای میراث تاریخی غنی در منطقه و جهان محسوب میشود. این کشور هزاران بنای تاریخی، قلعه، مکان مذهبی، زیارتگاه و مسجد تاریخی دارد و برخی آثار آن، از جمله مجسمههای بودای بامیان، در سطح جهان شهرت دارند.
بر اساس اطلاعات یونسکو، تاکنون منار جام در ولایت غور و محوطه فرهنگی بامیان بهعنوان میراث جهانی این سازمان به ثبت رسیدهاند. همچنین شهر تاریخی هرات، بند امیر، باغ بابر و شهر باستانی بلخ در فهرست پیشنهادی میراث جهانی یونسکو قرار دارند.
بر اساس اطلاعات سازمان ملل متحد، افغانستان از جمله ده کشوری است که بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی متحمل شده که تغییرات اقلیمی نه تنها به بناها و آثار تاریخی افغانستان آسیب رسانده، بلکه تأثیرات عمیقی بر زندگی و اقتصاد مردم نیز داشته و آنان را با مشکلات و چالشهای گسترده بشری روبهرو کرده است.