صدای موسیقی بسیار بلند نیست؛ تلاش میشود آرام پخش شود، گویی همه میخواهند خود را از دید دیگران پنهان نگه دارند.
این محفل نشانهای از تغییری است که در سالهای اخیر بخشی از فضای هنری افغانستان شده است؛ از ستیژ های آشکار و عمومی تا زیرزمینهای پنهانی.
در افغانستان، محافل عروسی همواره نماد شادی، موسیقی و سرور بوده است؛ اما شماری از جوانان میگویند که ممنوعیت پخش و شنیدن موسیقی در مراسم خوشی از سوی طالبان، بر جشنها و مراسم خوشی آنان تأثیر منفی گذاشته است.
آنان میگویند هرچند محفلهای موسیقی بهطور مخفیانه برگزار میشود، اما این کار همواره با ترس و نگرانی همراه است.
یکی از باشندگان ننگرهار که نخواست نامش فاش شود به رادیو آزادی گفت:
گاهی برای دلخوشی خود این کار را بهصورت مخفیانه انجام میدهیم، چون ترس زیاد است و طالبان هم اجازه نمیدهند
« این وضعیت محافل خوشی ما را بسیار تحت تأثیر قرار داده است. پیش از این در مناسبتهای مختلف برنامههای موسیقی برگزار میکردیم، اما اکنون دیگر مانند گذشته نیست. با این حال، گاهی برای دلخوشی خود این کار را بهصورت مخفیانه انجام میدهیم، چون ترس زیاد است و طالبان هم اجازه نمیدهند.»
در ولایت لغمان در شرق افغانستان نیز شرایط مشابه حاکم است.
یکی از باشندگان این ولایت که او نیز نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت که موسیقی بخشی از زندگی است و آنان گاهی در مراسم خوشی بهطور پنهانی برنامههای موسیقی برگزار میکنند:
«اول از همه پیدا کردن مکان دشوار است، اما بیشتر اوقات در خانه یکی از دوستان زیرزمینی یا اتاقی پیدا میکنیم. مشکل دیگر این است که هنرمندان هم بهآسانی پیدا نمیشوند و اگر پیدا شوند نیز ضمانت میخواهند و بعد حاضر میشوند موسیقی اجرا کنند.»
شماری از هنرمندان نیز می گویند، فضای اعتماد محدود شده و به همین دلیل آنان نمیتوانند مانند گذشته در هر محفلی به اجرای موسیقی بپردازند.
یک آواز خوان در کابل که نخواست نامش فاش شود، میگوید چندین بار هنگام اجرای موسیقی با مشکلات روبهرو شده است.
«چندین بار ما را بازداشت کردند، مورد لت و کوب قرار دادند، وسایل موسیقی ما را شکستند، ما را زندانیکردند و از ما تعهد گرفتند که دیگر موسیقی اجرا نکنیم. اما ما چه کنیم؟ راه دیگری نداریم. حرفه دیگری بلد نیستیم و خانواده و فرزندان ما نیاز به تامین نفقه دارند.»
یک آوازخوان دیگر که او نیز نخواست نامش در گزارش ذکر شود گفت که شرایط زندگیاش دشوار شده است.
موسیقی اجرا میکنیم، اما با ترس بسیار زیاد
«موسیقی اجرا میکنیم، اما با ترس بسیار زیاد، اگر راستش را بخواهید، دیگر مانند گذشته لذتی هم ندارد. در زمان حکومت پیشین مردم توان مالی داشتند، پول بود، کار و درآمد وجود داشت؛ اما حالا هم گاهی برنامهای برگزار میشود، ولی بسیار کم. فقط به اندازهای کار میکنیم که بتوانیم لقمه نانی برای فرزندان خود فراهم کنیم.»
پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان، محدودیتهای شدید بر هر نوع موسیقی در این کشور وضع شده است. این محدودیتها باعث شده که برنامههای موسیقی بهصورت علنی برگزار نشود؛ اما اینگونه گردهماییهای پنهانی نشان میدهد که هنر را نمیتوان بهطور کامل از میان برد، بلکه تنها شکل آن تغییر میکند.
پیش از این، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان گفته بود که موسیقی از دیدگاه آنان در اسلام حرام است و در افغانستان به هیچکس اجازه اجرا ،پخش یا شنیدن موسیقی داده نمیشود. با این حال، شماری از هنرمندان میگویند که در هر دوره تغییرات سیاسی در افغانستان، بیش از همه هنرمندان آسیب دیدهاند و هنر متضرر شده است.
حکومت طالبان همچنین در نزدیک به پنج سال گذشته، هزاران آله و ابزار موسیقی را نابود کرده است،علاوه بر این، در شماری از ولایتها گزارشهایی درباره بازداشت هنرمندان و اعمال خشونت علیه آنان نیز منتشر شده است.
ممنوعیت موسیقی در افغانستان پدیده تازهای نیست.
در دوره نخست حاکمیت طالبان نیز محدودیتهای شدید محدودیتهایی بر موسیقی اعمال شده بود.
پس از سال ۲۰۰۱ و سقوط رژیم طالبان، این ممنوعیتها از میان برداشته شد و فضای نسبتاً آزاد برای فعالیتهای موسیقی و هنری در کشور به میان آمد. در این دوره شماری از هنرمندان به افغانستان بازگشتند و گروهی از نسل جدید نیز فرصت فراگیری در این حوزه را یافتند.
اما پس از سال ۲۰۲۱ بار دیگر محدودیتهای شدیدی بر حوزه موسیقی در افغانستان وضع شد که در نتیجه آن، هنرمندان با مشکلات جدی اقتصادی و حرفهای مواجه شدهاند.
