شکرالله پاسون، خبرنگار پیشین افغان که اکنون همراه با خانواده هفتنفرهاش در جرمنی زندگی میکند، میگوید که کودکانش در مکاتب و جامعه بهگونه کامل با زبان و فرهنگ محیط جدید بزرگ میشوند و این موضوع برای او نگرانکننده است.
او به رادیو آزادی گفت:
آنها به مرور زمان نه تنها فرهنگ خود را فراموش میکنند، بلکه زبان خود را نیز از یاد میبرند که این موضوع بسیار نگرانکننده است.
"این امر حتمی است، جوامعی که به آنها مهاجرت صورت گرفته، تأثیر جامعه میزبان بهتدریج بر این خانوادهها وارد میشود، بهویژه بر کودکانی که یا در سنین پایین آورده شدهاند یا همانجا به دنیا آمدهاند. آنها به مرور زمان نه تنها فرهنگ خود را فراموش میکنند، بلکه زبان خود را نیز از یاد میبرند که این موضوع بسیار نگرانکننده است."
اما این نگرانی تنها به سخنان آقای پاسون محدود نمیشود. شماری دیگری از خانوادههای افغان ساکن کشورهای غربی نیز با همین نگرانی خاموش اما جدی در مورد آینده فرزندانشان روبهرو هستند.
دوری از زبان مادری و فرهنگ افغانستان در صدر این نگرانیها قرار دارد.
برخی والدین میگویند فرزندانشان، بهویژه آنهایی که خارج از افغانستان متولد شدهاند یا در سنین پایین به جوامع غربی منتقل شدهاند، بهتدریج از هویت افغانی فاصله میگیرند.
به باور آنان، سیستم آموزشی، دوستان، رسانهها و فضای اجتماعی در کشورهای غربی از عوامل اصلی این تغییر است، زیرا کودکان افغان بیشتر وقت خود را در محیطی غیر از فضای خانه سپری میکنند.
هرچند در برخی از کشورهای اروپایی، انجمنهای افغانها فعال هستند و برنامههای مناسبتی را برگزار میکنند، اما در شهرهای کوچک و دورافتاده که شمار افغانها کمتر است، این نگرانیها همچنان وجود دارد.
یک افغان مقیم فرانسه که پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت همراه با خانوادهاش به این کشور مهاجر شده، نیز نگرانی مشابهی دارد.
"در دیار مهاجرت، واقعاً نگران آینده فرزندانم هستم. این موضوع واقعاً نگرانکننده است، چون میبینم فرزندانم بهتدریج زبان مادری خود را فراموش میکنند و فرهنگ دیگر را میپذیرند."
سید جمال یک مهاجر افغان مقیم استرالیا به رادیو آزادی گفت که نسبت به آینده یگانه کودک سهسالهاش به شدت نگران است، زیرا به دلیل مصروفیتهای کاری، در طول هفته فرصت کمی برای صحبت کردن با او دارد.
"با آنکه اینجا امکانات زیادی در بخش آموزش کودکان وجود دارد، اما برای کسی مثل من که هم خودم کار میکنم و هم همسرم و مجبور هستیم کودک را به کودکستان بسپاریم، در آنجا هیچ امکاناتی برای آموزش زبان مادری وجود ندارد. نگرانی همین است که کودک بهتدریج زبان مادری را فراموش کند و زبان دیگری را بیاموزد."
او میگوید هرچند در خانه تلاش میکنند فضای فرهنگ افغانی حفظ شود، اما محیط روزمره کودک مسیر دیگری دارد.
در کشورهای غربی، آموزشهای ابتدایی کودکان عمدتاً به زبانهای محلی ارائه میشود.
در همین حال، برخی کارشناسان امور اجتماعی میگویند این وضعیت تنها موضوع زبان نیست، بلکه روندی طولانی از تغییر تدریجی هویت فرهنگی است که در تمام جوامع مهاجر دیده میشود، اما آنان برای جلوگیری از آن راهحلهایی نیز پیشنهاد میکنند.
ایمل مروند، کارشناس امور اجتماعی مقیم لندن، به رادیو آزادی گفت:
بسیار مهم است که والدین برای فرزندان خود وقت بگذارند، با آنها صحبت کنند. همچنان رفتوآمد با سایر خانوادههای افغان در اروپا مهم است.
"بسیار مهم است که والدین برای فرزندان خود وقت بگذارند، با آنها صحبت کنند. همچنان رفتوآمد با سایر خانوادههای افغان در اروپا مهم است تا کودکان با فرهنگ و سنتهای خود آشنا شوند. اگر این کار انجام نشود، واقعاً کودکان بهتدریج از زبان مادری فاصله میگیرند."
به گفته او، برگزاری نشستهای فرهنگی، گرامیداشت از روزهای ملی افغانستان و همچنین سفر کردن کودکان به افغانستان، از جمله راههایی است که میتواند ارتباط کودکان مهاجر را با زبان و فرهنگشان حفظ کند.
او تأکید میکند که حفظ هویت تنها مسئولیت خانوادهها نیست، بلکه نیازمند همکاری جامعه، مکاتب و روند ادغام اجتماعی نیز است.
وی همچنین هشدار میدهد که اگر در این زمینه توازن ایجاد نشود، نسل آینده پناهجویان تنها پیوندی نمادین با هویت خود خواهد داشت.
این در حالیست که پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان، صدها هزار شهروند افغانستان به کشورهای غربی، بهویژه اروپا مهاجر شدند، در حالی که پیش از آن نیز میلیونها افغان به دلیل مشکلات امنیتی و اقتصادی در کشورهای مختلف زندگی میکردند.
بر اساس اطلاعات کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR)، در حال حاضر حدود ۶ میلیون افغان در خارج از کشور زندگی میکنند و در برخی گزارشها این رقم تا ۸ میلیون نفر نیز ذکر شده است.
