این سخنان قیس رابین قرضی، رئیس و استاد یک مرکز آموزشی آمادهگی کانکور است که از علاقه و اشتیاق دختران به آموزش در گذشتهها سخن میگفت.
او که در سالهای گذشته هزاران دانشآموز را برای آزمون کانکور آماده کرده و پس از بازگشت دوباره طالبان اکنون در ترکیه زندهگی میکند، میگوید جبران وقفه آموزشی دختران در افغانستان بسیار دشوار است:
یک شکاف بزرگ آموزشی ایجاد شدهاست. بسیار دشوار است که این را دوباره جبران کنیم
«یک شکاف بزرگ آموزشی ایجاد شدهاست. بسیار دشوار است که این را دوباره جبران کنیم. اگر حکومت فعلی افغانستان حتی همین حالا هم به دختران اجازه آموزش بدهد، حداقل به چهار تا پنج سال زمان نیاز داریم تا دوباره به مسیر اصلی برگردیم. اگر این وضعیت یک سال دیگر هم ادامه یابد، افغانستان را به سوی بدبختی بیشتر سوق میدهد.»
دخترانیکه در کابل از آموزش محروم ماندهاند نیز همین نظر را دارند و میگویند چندین سال از آموزش عقب ماندهاند و جبران این تأخیر به آسانی ممکن نیست.
یکی از آنان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «مشکل آموزش فقط مشکل امروز نیست، بلکه در سالهای آینده خسارات سنگین و جبرانناپذیری خواهد داشت. هر روزیکه یک دختر دانشآموز یا محصل از آموزش دور میماند، کشور ما از پیشرفت علمی، اقتصادی و اجتماعی فاصله میگیرد. آسیب این تصمیم را نسل آینده و در مجموع افغانستان خواهد پرداخت، زیرا هیچ کشوری بدون آموزش دختران و زنان پیشرفت کرده نمیتواند.»
پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت، در پنج سال گذشته دختران بالاتر از صنف ششم از آموزش در مکاتب و همچنان از رفتن به پوهنتونها و انستیتوتهای طبی محروم شدهاند.
یونیسف در گزارشیکه در هشتم جوزا منتشر شد، گفته است که بر اساس برآوردها، در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۸ میلیون دختر در سنین ۷ تا ۱۸ سال از آموزش محروم بودهاند.
این نهاد همچنین گفته که در پنج سال گذشته دستکم یک میلیون دختر بهطور مستقیم از محدودیتهای آموزش متوسطه متأثر شدهاند.
بر اساس گزارش یونیسف، اگر محدودیتهای کنونی ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ این رقم به بیش از دو میلیون نفر خواهد رسید.
این نهاد سازمان ملل متحد همچنین در گزارشی دیگر در ۲۸ اپریل سال جاری هشدار داده بود که ممنوعیت آموزش دختران در افغانستان میتواند تا سال ۲۰۳۰ این کشور را با کمبود بیش از ۲۰ هزار معلم زن و بیش از پنج هزار کارمند صحی روبهرو کند.
قیس رابین که در دوران نخست حاکمیت طالبان به پاکستان مهاجر شده بود و پس از سقوط آن حکومت در سال ۲۰۰۳ به کابل بازگشت و فعالیت آموزشی خود را در زمینه آمادهگی کانکور آغاز کرد، میگوید پیامدهای آن بحران نیز بهگونه جدی محسوس بود: «وقتی از پاکستان به کابل آمدم، متوجه شدم که یک شکاف بزرگ آموزشی ایجاد شدهاست. چون در دوران طالبان، دختران اجازه آموزش نداشتند. دختریکه قبلاً در صنف ششم بود، باید در صنف دوازدهم مینشست و به دلیل سن نمیتوانست با شاگردان صنف ششم باشد. برای آنها یک امتحان سمبولیک گرفته میشد و ارتقا داده میشدند. وقتی در کانکور شرکت کردند، در دو سال اول نتیجه بسیار ضعیفی داشتند و تعداد زیادی ناکام میشدند.»
یکی از زنان ساکن ولایت ننگرهار که در دوره نخست طالبان از آموزش محروم شده بود، نیز میگوید بازگشت به سیستم آموزشی بسیار دشوار بود و مدتی قبل از امتحان ارتقا، در صنفی با دختران بسیار کوچکتر از خود قرار گرفته بود.
او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، در مورد آن زمان گفت:
وقتی به مکتب مراجعه کردم، مرا در صنفی شامل کردند که دختران خیلی کوچکتر از من بودند. احساس بسیار بدی داشتم
«وقتی به مکتب مراجعه کردم، مرا در صنفی شامل کردند که دختران خیلی کوچکتر از من بودند. احساس بسیار بدی داشتم و خجالت میکشیدم. سپس گفتند که از من امتحان ارتقا میگیرند. امتحان برایم بسیار دشوار بود و فشار زیادی را تحمل کردم.»
اکنون پنجمین سال است که دختران در افغانستان از شرکت در آزمون کانکور محروم هستند.
آقای رابین میگوید او که بهگونه آنلاین به برخی شاگردان در افغانستان ریاضی تدریس میکند، شاهد است که بسیاری از دختران دورههای آموزشی را نیمهتمام رها میکنند و در سنین پایین ازدواج میکنند، موضوعیکه بهگفته او بیشتر به مشکلات اقتصادی مربوط است:
«سال گذشته من با دختران در داخل افغانستان آموزش آنلاین داشتم. متوجه شدم برخی دختران ۱۵ و ۱۶ ساله دو یا سه روز در درس حاضر نمیشدند، بعداً میفهمیدم که دیگر نیستند. از دوستان گروپی میپرسیدم که این خواهر چه شد؟ میگفتند ازدواج کردهاست. وقتی میپرسیدم چرا ازدواج کردی، میگفتند بار دوش خانواده بودم. میگفتند مجبور بودم، بعد از مدتی هم صاحب فرزند میشوم و مجبور اند برای ما غذا و شرایط زندهگی فراهم کنند.»
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) پیشتر گفته بود که ۳۲.۲ درصد از دختران بیسواد افغان قبل از ۱۸ سالهگی ازدواج کردهاند، درحالیکه این رقم در میان دختران تحصیلکرده تنها ۷ درصد بوده است.
آقای رابین از حکومت طالبان میخواهد که اجازه آموزش را به دختران بدهد، زیرا آنان نهتنها خود، بلکه خانواده و جامعه را باسواد میسازند: «شما باید بیشتر از مردان به آموزش و تحصیل زنان توجه کنید. یک مرد اگر آموزش ببیند فقط خود را بالا میبرد، اما یک زن وقتی آموزش میبیند در آینده فرزندان، خانواده و جامعه خود را بهتر تربیت میکند و آن را با دانش مجهز میسازد.»
