این سخنان یک باشنده ولسوالی موسی قلعه ولایت هلمند است که میگوید حدود سه هفته پیش، خواهرهمسر (خیاشنه) ۲۵ سالهاش هنگام زایمان جان باخت.
او که نخواست نامش در گزارش نشر شود، به رادیو آزادی گفت که در مناطق دوردست، بهویژه در ولسوالی آنان، بیماران و بهخصوص زنان باردار پیش از رسیدن به مراکز صحی جان میدهند:
اینجا هم کودکان و هم مادران، زنان خانواده ما هنگام ولادت با مشکلات شدید روبهرو هستند
«اینجا هم کودکان و هم مادران، زنان خانواده ما هنگام ولادت با مشکلات شدید روبهرو هستند. زنان خانواده ما مثال خوبی اند و اینجا نزدیکان دور و بر ما هم چنین وضعیتی دارند، اینجا فقط به نام داکتر وجود دارد، نه دوا و درمان است و نه قابله و داکتر زن. در خانواده و اطراف ما چندین مورد بوده که هم مادر و هم طفل جان دادهاند.»
در ولایتهای جنوبی افغانستان، بهویژه کندهار، هلمند، ارزگان و زابل، کمبود خدمات صحی به یک نگرانی جدی برای هزاران خانواده تبدیل شدهاست.
باشندهگان این مناطق میگویند، مراکز صحی که در گذشته خدمات اساسی ارائه میدادند، اکنون بیشتر آنها بسته شده یا با کمبود شدید پرسونل و امکانات روبهرو هستند.
عبدالستار، باشنده ولسوالی معروف ولایت کندهار، در این مورد به رادیو آزادی گفت که مردم مجبور اند برای درمان دهها کیلومتر سفر کنند، اما بسیاری از خانوادههای فقیر حتی توان این کار را ندارند.
بهگفته او، نبود مراکز صحی به ویژه زندهگی زنان و کودکان را با خطر جدی روبهرو کردهاست:
اینجا در ولسوالی معروف، در این مناطق و سرحدات هیچ نوع امکانات وجود ندارد
«اینجا در ولسوالی معروف، در این مناطق و سرحدات هیچ نوع امکانات وجود ندارد. قبلاً اگر زنان هنگام بارداری بیمار میشدند، به پاکستان منتقل میکردیم، حالا آن راهها هم بسته است. از منطقه اعلی جرگه تا سپین بولدک حدود ۱۰ ساعت راه موتر تیز رفتار است که همهاش خامه است و بسیاری مریضان در مسیر راه جان میدهند، هیچ امکاناتی برای زایمان و بیماری زنان وجود ندارد، وضعیت بسیار خراب است و داکتر زن هم نیست.»
یک داکتر زن در شفاخانه حوزوی میرویس کندهار که به دلیل مسائل امنیتی نخواست نامش نشر شود، نیز به رادیو آزادی گفت که کمبود امکانات صحی و کادرهای مسلکی هر روز سبب مرگ مادران و نوزادان میشود: «مرگومیر مادر و کودک بسیار زیاد است، در کندهار مشکلات از هر لحاظ زیاد است. من که اینجا در شفاخانه میرویس کار میکنم، تقریباً هر شب یک مادر فوت میکند، اما تیم صحی هیچ کاری کرده نمیتواند، چون ازدحام بسیار زیاد است، معاشهایشان بند است و شفاخانه حوزوی است، کلینیکهای دیگر هم وجود ندارد، مرگومیر مادران و کودکان بسیار زیاد است، هر شب پنج تا شش مورد داریم، در این شفاخانه حوزوی دوا وجود ندارد و داکتران به پایوازی که با مریض میآید میگویند دوا را از بیرون تهیه کند که پیدا نمیکنند و مریض جان میدهد.»
بهگفته این داکتر، نیروی کاری صحی فعلی ظرفیت پاسخگویی به نیازهای مردم را ندارد و اگر وضعیت همینگونه ادامه یابد، میزان مرگومیر بیشتر خواهد شد.
شفیعالله، باشنده ولایت ارزگان نیز وضعیت مشابهی را در مناطق دوردست بیان میکند و از نهادهای مسئول و بینالمللی میخواهد توجه فوری به این حوزه داشته باشند:
از دولت و سازمان صحی جهان (دبلیو اچ او) میخواهیم اقدامات بیشتری انجام دهند
«از دولت و سازمان صحی جهان (دبلیو اچ او) میخواهیم اقدامات بیشتری انجام دهند. ولسوالی نیش مربوط کندهار است، اما اکثریت بیماران ولسوالیهای نیش و شاه ولی کوت به شفاخانه ولایتی ترینکوت ارزگان آورده میشوند چون هیچ خدمات صحی وجود ندارد و گاهی مریضان در راه جان میدهند.»
این باشندهگان حوزه جنوب افغانستان میگویند نبود دوا، واکسین، مراقبتهای صحی برای زنان باردار و خدمات عاجل، زندهگی روزمره مردم را با مشکل جدی مواجه کردهاست.
تلاش کردیم دیدگاه وزارت صحت عامه حکومت طالبان نیز گرفته شود، اما شرافت زمان، سخنگوی آن، تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
اما در دسمبر ۲۰۲۴، ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان با صدور فرمانی آموزش دختران را در تمام انستیتوتها و مؤسسات طبی منع کرد، مراکزیکه هر سال هزاران قابله و نرس زن از آن فارغ میشدند.
این در حالیست که سازمان ملل متحد میگوید افغانستان هنوز هم یکی از کشورهایی است که بالاترین میزان مرگومیر مادران و نوزادان را در جهان دارد.
اولگا چریفکو، نماینده دفتر هماهنگی امور بشری سازمان ملل (اوچا) در افغانستان، روز پنجشنبه «۲۸ جوزا» در یک پیام ویدیویی که در صحفه اکس (تویتر سابق) این نهاد نشر شده، گفته است که سالانه حدود ۶۰۰ مادر در هر ۱۰۰ هزار ولادت در افغانستان جان خود را از دست میدهند.
او افزوده است که زنان و دختران در افغانستان بیشترین آسیب را از بحران جاری انسانی دیدهاند و با مشکلات گسترده صحی و انسانی روبهرو هستند.
پیش از این نیز مردم و نهادهای بینالمللی هشدار دادهاند که بسته شدن مراکز صحی، کاهش کمکهای جهانی، محدودیت بودجه و کمبود کادر مسلکی از عوامل اصلی این بحران است.
یونیسف در مارچ ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که تنها در جنوری همان سال، ۳۴ مرکز صحی تحت حمایت آن در افغانستان بسته شده و در مارچ نیز ۱۴ مرکز دیگر تعطیل گردیدهاست.
همچنین سازمان جهانی صحت و کلستر صحی در گزارشهای جداگانهی در «۲۵ فبروری» و «۰۳ مارچ» ۲۰۲۵ گفته اند که تعلیق کمکهای خارجی ایالات متحده فعالیت حدود ۵۱۰ مرکز صحی در افغانستان را متوقف یا بسته کرده و حدود چهار میلیون نفر در سراسر کشور متأثر شدهاند.
