فقیرزی، باشنده شهرک تورخم ننگرهار که در حال حاضر در یک منطقه دیگر این ولایت ساکن است، میگوید حمیرا خواهرزاده دوسالهاش، سه روز پیش پس از ابتلا به تب شدید و یک بیماری میکروبی، در شرایطی که گرمی شدید نیز بر وضعیت صحی او تأثیر گذاشته بود، جان باخت.
او به رادیو آزادی گفت که خانواده و بستگانش در ماههای اخیر به دلیل درگیری میان طالبان و نیروهای پاکستانی از خانههای خود بیجا شدهاند و زیر خیمه زندگی میکنند.
دو روز پیش خواهرزاده تقریباً دوسالهام به یک بیماری ناشناخته مبتلا شد و تب شدید گرفت. او را نزد داکتر خصوصی و سپس به کلینیک بردیم، اما در نهایت ظرف پنج ساعت جان باخت.
"تا هنوز هم مردم بهگونه درست به خانههایشان برنگشتهاند، زیرا این دروازه (تورخم) گاهی باز است و گاهی بسته، و همواره ترس از جنگ وجود دارد، بیماریها هم بسیار زیاد شده است؛ ملاریا و بیماریهای دیگر نیز وجود دارد. دو روز پیش خواهرزاده تقریباً دوسالهام به یک بیماری ناشناخته مبتلا شد و تب شدید گرفت. او را نزد داکتر خصوصی و سپس به کلینیک بردیم، اما در نهایت ظرف پنج ساعت جان باخت. داکتر برایش پیچکاری هم کرده بود. روی صورت و دستهایش لکههای بزرگ ظاهر شده بود. او را به شفاخانه صحت عامه میبردیم که در راه جان سپرد."
نیکمحمد، باشنده ولسوالی کامدیش ولایت نورستان، که او نیز به دلیل درگیری های اخیر میان حکومت طالبان و پاکستان از خانهاش بیجا شده و همراه با خانواده هشتنفرهاش در ولسوالی ناری ولایت کنر زیر خیمه زندگی میکند، به رادیو آزادی گفت:
"فقر و گرمی بسیار زیاد است. در چنین گرمی مگر میشود زیر خیمه زندگی کرد؟ بیماریها بسیار زیاد شده است. همین حالا هم کودکان ما به بیماریهای مختلف مبتلا هستند و تب دارند. نه کار است و نه زندگی؛ رنج بزرگی است و بیشتر مردم با آن روبهرو هستند. گرمی بسیار شدید است و در خیمه هیچ توان ماندن نیست، بیکاری است و آب پاک هم وجود ندارد."
این افغانهای بیجاشده میگویند که در فصل تابستان، بزرگترین مشکلات آنان گرمی شدید هوا، کمبود آب آشامیدنی سالم، نبود سرپناه مناسب و نداشتن برق است.
به گفته آنان، در طول روز خیمهها آنقدر گرم میشوند که ماندن در داخل آنها غیرممکن است و کودکان، سالمندان و بیماران بیش از همه آسیب میبینند.
همچنان شماری از باشندگان ولایت بغلان که خانههایشان در اثر سیلابهای شدید اخیر ویران شده و ناچار به کوچ به مناطق دیگر و زندگی در خیمه شدهاند، از وضعیت مشابه شکایت دارند.
منیر، باشنده ولسوالی مرکزی بغلان که اکنون به منطقه زمانخیل شهر پلخمری کوچ کرده است، به رادیو آزادی گفت:
کسانی که توان مالی ندارند، هنوز هم در خیمه زندگی میکنند.
"در وضعیت بسیار بدی قرار داریم. در سیلابهای اخیر خانههای زیادی ویران شد. در میان کودکانی که کمتر از پنج سال سن دارند، بیماری اسهال بسیار افزایش یافته است. معمولاً با فرارسیدن تابستان در بغلان، چون هوا بسیار گرم میشود، این مشکلات بیشتر میگردد. خانوادههایی که از نظر اقتصادی وضعیت بهتری داشتند، خانههای خود را دوباره ساختند و به آنجا برگشتند، اما کسانی که توان مالی ندارند، هنوز هم در خیمه زندگی میکنند. بیشتر مردم اینجا از آب رودخانهها و جویبارها استفاده میکنند، زیرا این مناطق خشک هستند و بعضیها حتی آب را با استفاده از حیوانات انتقال میدهند."
این بیجاشدگان افغان از نهادهای امدادرسان و مسئول میخواهند که در روزهای گرم تابستان، برای تأمین آب آشامیدنی سالم، ایجاد مکانهای سرد و محافظت شده از نور آفتاب، فراهمسازی امکانات برقی و سرپناههای مناسب، هرچه زودتر به آنان کمک کنند.
تلاش کردیم در این مورد دیدگاه وزارت صحت عامه حکومت طالبان را نیز داشته باشیم، اما شرافت زمان، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
اما شماری از کارکنان صحی هشدار میدهند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرمی شدید، بهویژه برای کودکان، زنان باردار، سالمندان و افرادی که به بیماریهای مزمن مبتلا هستند، خطر کمآبی بدن، فرسودگی ناشی از گرما، گرمازدگی و سایر مشکلات صحی را افزایش میدهد.
داکتر عارف حسنزی، متخصص و رئیس بخش داخله شفاخانه صحت طفل "اندرا گاندی" کابل، در مورد پیشگیری از این بیماریها به خانوادهها چنین توصیه میکند:
"نه تنها در کمپهای بیجاشدگان، بلکه در خانهها نیز با گرم شدن هوا، موارد اسهال افزایش مییابد؛ اما در کمپها زمینه برای شیوع این نوع بیماریها بسیار مساعدتر است. اگر مردم به نوشیدن آب پاک، تغذیه مناسب و رعایت حفظالصحه توجه کنند، تا حدی میتوانند از این بیماریها در امان بمانند. تطبیق واکسین نیز بسیار مهم است. همچنان اگر کلینیکها و تیمهای صحی سیار در این مناطق ایجاد شوند تا بیماران معاینه و بیماریهایشان تشخیص داده شود، بسیار مفید خواهد بود."
پیش از این، دفتر هماهنگی امور بشردوستانه ملل متحد (اوچا) اعلام کرد که در جریان درگیریها بین حکومت طالبان و پاکستان از ۲۶ فبروری تا ۳ مارچ سال جاری، حداقل ۱۱۵ هزار نفر از خانههای خود در افغانستان بیجا شدهاند.
همچنان اداره آمادگی مبارزه با حوادث حکومت طالبان گفته که از شش حمل تا ۶ سرطان در نتیجه رویداد های مختلف طبیعی درافغانستان بیش از دو هزار خانه به گونه کامل و بیش از هفت هزار خانه به گونه قسمی تخریب شده که در مجموع بیش از ۱۹ هزار خانواده از آن آسیب دیده اند.
بر اساس معلومات نهادهای مختلف بینالمللی بشردوستانه، از جمله مرکز نظارت بر بیجاشدگی داخلی (IDMC)، در حال حاضر حدود ۴.۲ میلیون افغان در داخل کشور بیجا شدهاند و در سرپناههای موقت زندگی میکنند.
این نهاد در ماه مارچ سال ۲۰۲۵ اعلام کرده بود که هرچند پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در آگست ۲۰۲۱، شمار بیجاشدگان داخلی تا اندازهای کاهش یافته، اما افغانستان همچنان از نظر تعداد بیجاشدگان داخلی در جایگاه پنجم جهان قرار دارد.
این خانوادههای بیجا شده به دلیل جنگها، حوادث طبیعی، مشکلات اقتصادی، خشکسالی و عوامل گوناگون دیگر خانههای خود را ترک کرده و اکنون در خیمهها یا سرپناههای موقت زندگی میکنند؛ وضعیتی که گرمی شدید تابستان، شرایط آنان را دشوارتر ساخته است.
این در حالیست که افغانستان تحت حاکمیت طالبان از پیش نیز با بحران اقتصادی، بازگشت گسترده مهاجران، بیکاری و سطح بالای فقر روبهرو بوده است.
این وضعیت، نهادهای مسئول دولتی و سازمانهای امدادرسان را با فشار بیشتری برای پاسخگویی به نیازهای مردم مواجه ساخته است.