شماری از شهروندان میگویند که زنان در خانوادههای آنان، در برخی موارد، اخیرا چه در خانه و چه در مراکز صحی، هنگام زایمان جان باختهاند.
مرضیه ۲۶ سالهای یکی از این زنان است که به گفته خانواده، پس از به دنیا آوردن نوزادش با عمل سزارین، ساعتی بعد بار دیگر به دلایل نامشخص به اتاق عملیات منتقل شد و در نهایت جان باخت
خواهر مرضیه به رادیو آزادی گفت: « نفهمیدیم که خواهرم چه مشکل داشت،اما در یک روز سه دفعه عملیات شده بود، این طفل دوم باریش که بود، طفل دیگرش پنج ساله است.»
او از دو کودکی حرف میزند که پس از مرگ مادرشان تنها ماندهاند؛ نوزادی که هرگز فرصت نکرد آغوش مادرش را تجربه کند و دختر پنجساله که از آن روز، زندگی را بدون مادر ادامه میدهد.
خواهر مرضیه، که نخواست نامش و نام شفاخانه در گزارش ذکر شود، میگوید مرضیه هفت ماه قبل برای به دنیا آوردن دومین فرزندش به یکی از شفاخانههای غرب شهر کابل رفت؛ اما دیگر هرگز به خانه برنگشت.
به گفته خانواده، در جریان انتظار برای ترخیص، داکتران او را بار دیگر دواندوان به اتاق عملیات بردند و دیگر برنگرداندند.
در دهلیز بودیم منتظر که به خانه بیاییم که داکتران باز او را به عجله برای بار دوم به طرف عملیات خانه بردند دیگر پس نیآورند ما که پرسیدیم که چه مشکل دارد گفتند فشارش پایین است.
«در دهلیز بودیم منتظر که به خانه بیاییم که داکتران باز او را به عجله برای بار دوم به طرف عملیات خانه بردند دیگر پس نیاورند ما که پرسیدیم که چه مشکل دارد گفتند فشارش پایین است، دو بار اثر انگشت شوهرش را برای اجرای عملیات گرفتند، برای بار سوم نه شصت گرفتند و نه در باره آن چیزی گفتند.»
خانواده مدعیاند که احتمالاً کوتاهی یا بیتجربگی داکتران در این رویداد نقش داشته است، زیرا به باور آنان، مرضیه بهموقع به شفاخانه مراجعه کرده بود.
خواهر مرضیه می افزاید که هنوز مشخص نیست در اتاق عمل چه بر سر او آمده است و آنان مدعیاند که او در مجموع سه بار تحت عمل جراحی قرار گرفته بود، خانواده میگوید هیچگاه توضیح روشنی درباره علت این مداخلات و مرگ او دریافت نکردهاند.
«شستشوی جسدش در خانه صورت گرفت دیدیم سه بار عملیات شده بود که دو پارگی در قسمت پایین شکم و یکی هم در قسمت بالا زیر سینه وجود داشت ،ما به این باور هستیم که احتمالا داکتران لایق نبوده و بی تجربه بوده اند خواهر مشکل خاص نداشت،اما چرا سه بار برای تولد یک طفل عملیات سزارین شده سه بار این مشکل نداشت، این چرا سه دفعه عملیات شده.»
رادیو آزادی نمی تواند جزئیات مطرحشده از سوی خانواده مرضیه را بهگونه مستقل تأیید کند.
مرضیه تنها زنی نیست که خانوادهاش از مرگ او هنگام زایمان روایت میکنند.
نبیلا، دختر ۱۸ ساله از ولایت پروان، میگوید مادرش را دو سال پیش در جریان هشتمین زایمانش در خانه از دست داده است؛ رویدادی که به گفته او، هم مادر و هم نوزاد در همان روز جان های شان را از دست دادند:
این اتفاق بد به مادر خودم رخ داد که در جریان ولادت کردن هم خودش و هم طفلش جان خود را از دست دادند،به خصوص حال در این زمان طالبان این قسم مشکلات زیادتر شده که بسیاری از زنان و همچنان نوزادان شان به سو تغذیه مبتلا می شوند.
«این اتفاق بد به مادر خودم رخ داد که در جریان ولادت کردن هم خودش و هم طفلش جان خود را از دست دادند،به خصوص حال در این زمان طالبان این قسم مشکلات زیادتر شده که بسیاری از زنان و همچنان نوزادان شان به سو تغذیه مبتلا می شوند و هنگام ولادت فوت می کنند،دلیلش هم همین ولادت پی در پی و وضعیت نامناسب اقتصادی بود و همچنان ولادت در خانه داده شد.»
این درحالیست که دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) اخیرا اعلام کرده که افغانستان یکی از بالاترین نرخ های مرگومیر مادران در جهان را دارد؛ بهگونهای که در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، حدود ۶۰۰ مادر جان خود را از دست میدهند.
از سوی هم با آنکه مقامهای حکومت طالبان همواره کمبود کارمندان صحی زن در کشور را رد کرده ،اما صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) بتازگی هشدار داده که، ممکن است تا سال ۲۰۳۰ افغانستان تا ۵۴۰۰ کارمند زن در بخش صحت را از دست بدهد.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع شد، در سال ۲۰۲۲ دروازههای پوهنتونها به روی آنان بسته شد و در سال ۲۰۲۴ نیز آموزش در انستیتوتهای نیمهعالی طبی برای دختران و زنان ممنوع اعلام شد.
متخصصان بخش صحت میگویند عوامل متعددی در افزایش مرگومیر مادران و نوزادان در افغانستان نقش دارد.
داکتر سونیتا بهرام متخصص امراض نسایی و ولادی به رادیو آزادی گفت که کمبود نیروی متخصص زن، ضعف امکانات و محرومیت از تحصیل، نبود آگاهی در میان زنان باردار و مشکلات اقتصادی، از مهمترین عوامل افزایش مرگومیر مادران و نوزادان در افغانستان است.
«کمبود زنان داکتر،قابله و نرس ، نبود وسایل و امکانات کافی و عدم ارتقای ظرفیت دکتران و قابله ها است، که اساسترین فاکتور آن همچنان مسدود شدن پوهنتون ها بر روی دخترخانمها است چندین سال پیهم است که ما هیچ تولیدی در بخش سکتور صحي در طبقه اناث نداریم و همچنان فاکتور دیگری که از مراجعین ، ما به دست آوردیم اینست که خانمهای باردار هیچ آگاهی از این ندارند که در زمان بارداریشان چند بار باید برای مراقبت از این دوره و زایمان شان از طریق داکترر نسایی داشته باشند و به یک مرکز صحی مراجعه کنند.»
به گفته خانواده مرضیه ، با وجود ابهامهایی که به باور آنان درباره مرگ او وجود دارد، این پرونده هیچگاه از مسیر قانونی پیگیری نشد، آنان میگویند پس از خاکسپاری، درباره شکایت و پیگیری موضوع صحبت شد، اما در نهایت از این تصمیم صرفنظر کردند.
«یک خواهرشیرین و جوان خود را از دست دادیم دختر او زنده ماند و خودش از بین رفت.»