راضیه، باشنده منطقه قلعه خاطر شهر کابل و مادر چهار کودک است. او ادعا میکند که این روزها در رسانههای افغانستان هیچ برنامهی وجود ندارد که کودکان آن را تماشا کنند، از آن چیزی بیاموزند یا دستکم سرگرم شوند.
قبلاً برخی برنامهها وجود داشتند که کودکان با دیدن و شنیدن آنها هم سرگرم میشدند و هم معلوماتشان افزایش مییافت، اما متأسفانه اکنون هیچ برنامهی از این دست وجود ندارد
او به رادیو آزادی میگوید: "رسانهها زیاد هستند، اما من هیچ برنامه آموزشی، معلوماتی یا سرگرم کنندهی ندیدهام که برای رشد استعدادهای کودکان مفید باشد و مانع انحراف آنان شود. قبلاً برخی برنامهها وجود داشتند که کودکان با دیدن و شنیدن آنها هم سرگرم میشدند و هم معلوماتشان افزایش مییافت، اما متأسفانه اکنون هیچ برنامهی از این دست وجود ندارد."
جمیله، باشنده منطقه رحمان مینه کابل و مادر یک کودک نیز نظر مشابهی دارد.
او به رادیو آزادی گفت: "قبلاً در تلویزیون ملی و برخی تلویزیونهای دیگر برنامههای ویژه کودکان پخش میشد و بچهها با اشتیاق منتظر آن بودند. در آن برنامهها کودکان ترانه میخواندند، فکاهی و شعر میگفتند و نمایش اجرا میکردند و چیزهای زیادی یاد میگرفتند، اما حالا در تلویزیونها فقط برنامههای بزرگسالان پخش میشوند که کودکان از آنها چیزی نمیآموزند."
رادیو آزادی تلاش کرد در این مورد با خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان و مسئولان شماری از رسانهها گفتوگو کند، اما تا زمان نشر این گزارش، آنان به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ ندادند.
قابل یادآوریست که پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، بهدلیل وضع برخی محدودیتها، کاهش کمکهای بینالمللی و مشکلات اقتصادی، شمار زیادی از رسانهها تعطیل شده و برخی دیگر نیز برنامههای خود را کاهش دادهاند، موضوعیکه احتمالاً برنامههای ویژه کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دادهاست.
در ماده هفدهم کنوانسیون حقوق کودک آمده که کشورهای عضو، نقش مهم رسانههای جمعی را به رسمیت میشناسند و باید اطمینان حاصل کنند که کودکان به اطلاعات و مطالب از منابع ملی و بینالمللی مختلف دسترسی داشته باشند، بهویژه اطلاعاتیکه در رشد اجتماعی، معنوی، اخلاقی و سلامت جسمی و روانی آنان نقش داشته باشد.
این ماده همچنین تأکید میکند که کشورهای عضو باید رسانهها را تشویق کنند تا مطالب و برنامههای را نشر کنند که برای کودکان ارزشهای اجتماعی و فرهنگی داشته باشد، به نیازهای زبانی کودکان متعلق به اقلیتها و بومیان توجه ویژه کنند و تولید و نشر کتابهای کودک را نیز تشویق نمایند.
سلطانه رحیم ایوبی، خبرنگار و فعال حقوق و ادبیات کودک نیز از رسانهها میخواهد که در کنار خانوادهها و مکاتب، مسئولیت خود را در زمینه آموزش و تربیت کودکان ادا کنند.
او به رادیو آزادی گفت: "این برنامههای آموزشی و تربیتی نقش همهجانبهی در رشد فکری و ذهنی کودکان داشت. باید با توجه به سن کودکان، برنامههای متنوع برای آنان تهیه شود. این وظیفه رسانهها است که به کودکان توجه جدی و اساسی داشته باشند. دیدن و شنیدن برنامههای آموزشی و تربیتی و همچنان مطالعه مجلهها، روحیه اعتماد به نفس را نیز در کودکان تقویت میکند."
خانم ایوبی تأکید میکند که برنامههای ویژه کودکان میتواند در تقویت مهارتهای خواندن و نوشتن آنان نقش مهمی داشته باشد.
برنامههای آموزشی و تربیتی نقش همهجانبهی در رشد فکری و ذهنی کودکان داشت. باید با توجه به سن کودکان، برنامههای متنوع برای آنان تهیه شود.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در گزارشی درباره وضعیت آموزشی در افغانستان در سال ۲۰۲۵ اعلام کرده بودند که افغانستان با یکی از شدیدترین بحرانهای آموزشی جهان روبهرو است و حدود ۹۳ درصد کودکان این کشور تا پایان دوره ابتدایی حتی قادر به خواندن یک متن ساده نیستند.
در این گزارش همچنین آمده بود که بیش از ۲،۱۳ میلیون کودک در سن مکتب ابتدایی از آموزش بازماندهاند که حدود ۶۰ درصد آنان دختر هستند.
یونیسف نیز پیشتر در بررسیهای خود تأکید کرده بود که کودکان برای یادگیری و رشد مهارتهای خود به محتوای آموزشی و رسانهای باکیفیت نیاز دارند.
برنامههای ویژه کودکان میتواند در یادگیری زبان، تقویت مهارتهای خواندن و نوشتن، گسترش روابط اجتماعی و پرورش تفکر خلاق مؤثر باشد.
کودکان از طریق داستانها، انیمیشنها و برنامههای آموزشی، معلومات تازه کسب میکنند و قدرت تخیل خود را توسعه میدهند.
این بررسیها نشان داده که ترکیب آموزش و سرگرمی یا «ایدیوتینمنت» یکی از مؤثرترین شیوههای یادگیری برای کودکان به شمار میرود.
