شهناز در یکی از مناطق ولایت بغلان، روزهای دشواری را با بیماری سپری میکند؛ بیماریای که آرام آغاز شد، اما بهتدریج شدت گرفت. پایین آمدن فشار خون، درد گرده و ناراحتی معده، وضعیتی که در شرایط عادی نیاز به معاینه و تشخیص دقیق داکتر دارد.
اما برای شهناز ۳۹ساله، رفتن نزد داکتر آسان نیست، او می گوید هزینههای درمان و محدودیت دسترسی به خدمات صحی باعث شده که او برای کاهش درد، به جای مراجعه به مرکز صحی، از همسایهها دوا بگیرد.
یک افغانی نزدم نیست که نزد داکتر بروم، کرایه راه ندارم
«یک چند روز میشود که مریض هستم فشارم پایین رفته و هم گرده درد و معده درد و تکلیف روانی و اعصاب دارم مریض و در بستر افتاده ام. نزد همسایهها میروم و میپرسم که تابلیت ضد میکروب یا ضد درد گرده یا معده دارید برایم بدهید و آن را گرفته یک دانه یا دو دانه میخورم. واقعا بخدا قسم که یک افغانی نزدم نیست که نزد داکتر بروم، کرایه راه ندارم، اما میتوانم تا شهر نیم ساعت پیاده بروم، اما فیس داکتر و پول دوا را ندارم.»
مشکل تنها به خرید دوا و مراجعه به داکتر محدود نمیشود؛ برخی زنان میگویند هزینههای سنگین عملیات و درمان، آنان را در برابر انتخابهای دشواری قرار داده است.
داکتر به من میگوید که این تومور اگر چهار طرف شاهرگ گردنم را بگیرد دیگر احتمال عملیات نیست، تاکید میکند که در جریان یک ماه باید عملیات شوم
یک زن باشنده فراه که نخواست نامش در گزارش منتشر شود به رادیو آزادی گفت:
«داکتر به من میگوید که این تومور اگر چهار طرف شاهرگ گردنم را بگیرد دیگر احتمال عملیات نیست، تاکید میکند که در جریان یک ماه باید عملیات شوم، خدا شاهد است، من دو ماه از کرایه خانه و دو بار پول برق قرضدارم، همین امروز پول دو دانه نان را ندارم دیگر توان ندارم، احتیاجی خیلی سخت است، از کی بخواهم؟ کی حاضر است به من پول بدهد؟ کی دارد که بدهد.»
داکتران؛ اما در مورد مصرف خودسرانه دوا هشدار میدهند، آنان میگویند که این روش، هرچند برای کاهش فوری درد انجام میشود، میتواند علائم بیماری را پنهان کرده و وضعیت صحی بیمار را پیچیدهتر کرده و با خطر روبرو کند.
داکترفرید الله عمری متخصص داخله عمومی و اطفال به رادیو آزادی گفت: «استفاده از دوای خودسرانه میتواند سبب عوارض جانبی خطرناک شود، یعنی برای مریض مشکلات سیستم معدهای، مشکلات جگر ایجاد کند و یا سبب حساسیت یا آلرژی نزد این افراد شود. هیچوقت باید از داروی خودسرانه استفاده نکنیم. در صورت مشکل به نزدیکترین داکتر یا به نزدیکترین مرکز صحی مراجعه کنید.»
هیچوقت باید از داروی خودسرانه استفاده نکنیم. در صورت مشکل به نزدیکترین داکتر یا به نزدیکترین مرکز صحی مراجعه کنید
او همچنان افزود که تأخیر در درمان، بهویژه در مواردی مانند تومورها، میتواند چانس درمان موفق را کاهش داده و خطر عوارض جدی را افزایش دهد. به گفته او، مشکلات مالی که مانع دسترسی به درمان بهموقع میشود، صحت بیماران را با خطر بیشتری روبهرو میکند.
در این حال حکومت طالبان میگوید برای ادامه خدمات صحی در کشور تلاش میکند و برخی برنامههای صحی را با امکانات داخلی و همکاری نهادهای کمککننده پیش میبرد، اما پس از کاهش کمکهای خارجی، شماری از سازمانهای صحی هشدار دادهاند که نظام صحی افغانستان با کمبود منابع مالی و کاهش دسترسی مردم به خدمات درمانی روبهرو شده است.
سازمان جهانی صحت و کلستر صحی در گزارشهای جداگانه بیش از یکسال قبل گفته اند که تعلیق کمکهای خارجی ایالات متحده فعالیت حدود ۵۱۰ مرکز صحی در افغانستان را تعلیق یا تعطیل کرده که حدود چهار میلیون نفر در سراسر کشور از آن متأثر شدهاند.
سازمان جهانی صحت پیش از آن گفته بود که حدود ۴۳ درصد از مرگومیرها در افغانستان به دلیل بیماریهای قلبی، دیابت، سرطان و مشکلات مزمن تنفسی اتفاق میافتد و پیشبینی کرده که تا سال ۲۰۳۰، این بیماریها ۶۰ درصد مرگومیر را عمدتاً در میان زنان تشکیل خواهند داد.
پیش از این نیز سازمان ملل متحد گزارشهایی درمورد عدم دسترسی زنان به خدمات صحی در افغانستان منتشر کرده هشدار داده که کاهش بودجه باعث خواهد شد تا هزاران زن در مناطق دورافتاده افغانستان از خدمات صحی محروم شوند.
در حالی که این سازمان شش ماه قبل اعلام کرد که زندگی ۱۲.۹ میلیون کودک در افغانستان به دلیل بیماریهای مختلف در معرض تهدید قرار دارد و دسترسی به مراقبت های صحی برای آنان حیاتی است.
در این حال شهناز میگوید ناتوانی مالی تنها او را از دریافت درمان مناسب محروم نکرده؛ بلکه وقتی سه کودک خردسالش نیز بیمار میشوند، ناچار میشود برای آنان هم به جای مراجعه به داکتر، از دیگران دوا بگیرد.
«کودکانم هم که مریض میشوند برایشان از هرکس دوا میخواهم و برای شان میدهم و خلاص برای خود هم همینطور توانایی آن را نداریم که پیش داکتر برویم.»
