همه وسایل خانهام در ایران ماند، پول خانهام، وسایلم، همه چیزم آنجا همانطور در میدان ماندزینب
زینب، زنی ۳۴ ساله و مادر دو کودک ۹ و ۱۳ ساله، که پس از چهار سال اقامت در ایران، حدود یکسال قبل به افغانستان بازگردانده شده، می گوید:
«همه وسایل خانهام در ایران ماند، پول خانهام، وسایلم، همه چیزم آنجا همانطور در میدان ماند.»
او که اکنون در شهر مزارشریف ولایت بلخ زندگی میکند میگوید بدون خانه و درآمد، نگران تأمین نیازهای خود و فرزندانش است. زینب می افزاید:
«تا زمانی که در ایران بودم زنده گی را خوب پیش می بردم ؛زیرا مشغول کار بودم ؛اما حالا از روز که به افغانستان آمده ام نه خانه، نه جای و نه زندگی،در حال حاضر هیچ چیزی ندارم خانه پدرم که پیر است زندگی می کنم فامیلم ده نفر هستند که تمام شان زن هستند خواهرانم و مادرم.»
زینب میگوید از این که مسئولیت تأمین هزینههای زندگی خود و کودکانش را بر عهده داشت، برای کار به ایران رفت و در تهران در یک شرکت خیاطی کار کرد او؛ اما میگوید پس از بازگشت به افغانستان، بزرگترین مشکلش پیدا کردن کار است.
« تمام تلاش خود را بخرج می دهم در هرجا ممکن مثلا به دفاتر وشفاخانه ها سر می زنم و می پرسم که آیا به کارگر نیاز دارند، کاش حتی پاکاری و صفار کاری پیدا شود ، حد اقل همینقدر درآمد داشته باشم که بتوانم مصارف اولاد هایم را بپردازم و روی پای خود ایستاد باشم و به کسی تکیه نکنم.»
بازگشت زینب بخشی از روند گسترده بازگشت افغانها از کشورهای همسایه است.
بر اساس آمار کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR)، از اکتوبر ۲۰۲۳ تا اپریل سال جاری ۵.۴ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشتهاند که بخش قابل توجه آن در نتیجه اخراج اجباری یا فشارها بر مهاجران افغان در دو کشور همسایه صورت گرفته است.
از روزی که به افغانستان آمده ام نه خانه، نه جای و نه زندگی،در حال حاضر هیچ چیزی ندارمزینب
این بازگشتها در حالی ادامه دارد که افغانستان پیش از این نیز با مشکلات اقتصادی و کمبود فرصتهای کاری روبهرو بوده است. بانک جهانی در یک ارزیابی درماه اپریل سال گذشته گفت که فقر، ناامنی غذایی و بیکاری همچنان از چالشهای اساسی این کشور است و محدودیت مشارکت اقتصادی زنان نیز بر وضعیت اقتصادی تأثیر گذاشته است.
در چنین شرایطی و ادامه محدودیتهای وضعشده از سوی حکومت طالبان بر اشتغال زنان، دشواری یافتن کار و تأمین هزینههای زندگی را برای برخی از زنان بازگشتکننده بیشتر کرده است. با این حال، این مشکل تنها به زنان محدود نیست؛ برخی از مردان بازگشتکننده نیز میگویند پس از برگشت، برای پیدا کردن کار و تأمین نیازهای خانوادههای خود با دشواری روبهرو شدهاند.
محمد ولی، یکی از این بازگشتکنندگان، که حدود یازده ماه پیش پس از ۱۹ سال از پاکستان به افغانستان برگشته ، میگوید با آنکه سرپرستی خانواده ۱۱ نفره خود را بر عهده دارد، هنوز نتوانسته کاری پیدا کند و با مشکلات شدید اقتصادی روبهرو است:
« از زمانی که از پاکستان به کابل آمده ایم، بارها به بازار رفته ام اما کار پیدا نمی شود ،مواد خوراکی کمبود داریم مشکلات آب داریم زندگی ما در اینجا بسیار دشوار است،ما از حکومت و موسسات توقع داریم همکاری کنند و کاری برای ما پیدا کنند.»
در این حال سازمان بینالمللی مهاجرت(آی او ام) در دسمبر سال گذشته هشدار داد که بازگشت گسترده مهاجران افغان، فشار بر خدمات عمومی، بازار کار و جوامع آسیبپذیر در افغانستان را افزایش داده و نیاز به حمایتهای بشردوستانه و توسعهای را بیشتر کرده است.
زینب؛ اما میگوید با وجود همه دشواریها، هنوز تلاش میکند دوباره زندگیاش را بسازد:
«با آن که سه بار زندگیام را از صفر شروع کردهام، باز هم توانم را از دست ندادهام و تسلیم نشدهام،هنوز روی پای خود ایستادهام و اینبار هم امیدم را از دست ندادهام، از خدا فقط یک لقمه نان حلال و آرامش میخواهم.»