یک زن باشنده هرات که به دلیل نگرانیهای امنیتی خواست نامش نشر نشود و صدایش نیز تغییر داده شود، میگوید پیش از این آزادانه به بازار میرفت؛ اما اکنون برای بیرونشدن از خانه منتظر میماند تا شوهرش همراهش باشد.
سابق بهراحتی به بازار میرفتم، اما حال نمیتوانم. منتظر میمانم که شوهرم بیاید و با او بروم
«متأسفانه این ترس در دل تکتک دختران و زنان هرات وجود دارد و تا جایی بر خانوادهها نیز تأثیر گذاشته است. من سابق بهراحتی به بازار میرفتم، اما حال نمیتوانم. منتظر میمانم که شوهرم بیاید و با او بروم. دختران نیز نمیتوانند بهتنهایی بیرون شوند؛ حتماً باید پدر، شوهر، برادر یا یک محرم همراهشان باشد. خانوادهها میترسند که مبادا بازداشت شوند. من شاهد گشتوگذار موترهای امر به معروف در کوچه ما هستم و ترس بیشتر از گذشته شده است.»
این نگرانی تنها به رفتوآمد محدود نمیشود. برخی زنان میگویند محدودیتها و ترس از بازداشت، دسترسی آنان به خدمات صحی، دارو و دیگر نیازهای اساسی را نیز دشوار کرده است؛ بهویژه زنانی که سرپرست خانوادهاند.
یک زن دیگر از هرات که او نیز خواست نامش نشر نشود و صدایش تغییر داده شود، میگوید برخی خانوادهها نیز به دلیل ترس از بازداشت، زنان را از بیرونشدن از خانه منع میکنند.
«زنان در بخش تردد و نیازهای شخصی و دارو درمان با مشکل مواجه هستند. زنان زیادی سرپرست ندارند و خودشان سرپرست خانوادهاند، اما با محدودیت مواجه میشوند. از سوی خانوادهها نیز حمایت نمیشوند و هشدار میدهند که اگر از خانه بیرون شوید و بازداشت شوید، ما در کنار شما نخواهیم بود. پس از یکسو محدودیتها و از سوی دیگر نبود حمایت خانوادهها، سبب چالشهای جدی برای زنان شده است.»
ترس از بازداشت، نگرانی خانوادهها درباره آینده دخترانشان را نیز افزایش داده است. برخی خانوادهها میگویند حتی برای آموزشهای خارج از مکتب، از جمله کورسهای زبان، از رفتوآمد دخترانشان جلوگیری میکنند.
یک مرد باشنده هرات که به دلیل مشکلات امنیتی خواست نامش نشر نشود و صدایش نیز تغییر داده شود، میگوید پس از بستهشدن مکاتب، دخترش را برای یادگیری زبان انگلیسی به یک کورس میفرستاد؛ اما به دلیل ترس از بازداشت، دیگر اجازه رفتن به کورس را به او نمیدهد.
«همین دختر خود را پس از بستهشدن مکاتب به کورس زبان فرستادیم تا زبان انگلیسی یاد بگیرد و حداقل در آینده به دردش بخورد؛ اما به خاطر بازداشتها و اینکه نیروهای امر به معروف دختران را از سطح شهر جمع میکنند، دیگر اجازه ندادیم برود. گفتیم اگر خدای نکرده مسئولان امر به معروف او را ببرند، دیگر آینده این دختر خراب میشود. حالا دوباره در خانه نشسته و ما نگران آینده او هستیم؛ اما چه کار کنیم؟»
فعالان حقوق زنان نیز میگویند ادامه این وضعیت، فضای اجتماعی را برای زنان و دختران در هرات بیش از گذشته محدود کرده است. آنان هشدار میدهند که ترس از بازداشت و محدودیتهای فزاینده، میتواند پیامدهای درازمدتی بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان داشته باشد.
بازداشتهای اخیر در هرات نگرانیها را بیشتر کرده و فضا را تنگتر ساخته است
ترنم سیدی، فعال حقوق زنان، میگوید هرات پیش از این در بخشهای آموزش، دانشگاه، هنر، رسانه، فرهنگ و ادبیات، زمینه حضور گسترده زنان و دختران را فراهم کرده بود؛ اما به گفته او، محدودیتهای کنونی این وضعیت را تغییر داده است.
«در هرات دختران و زنان سابقه بسیار بالایی در درس، پوهنتون، هنر، تحصیل، رسانه و فرهنگ و ادبیات داشتند. میبینیم که تغییرات فعلی در زندگی زنان و مردم هرات تأثیر گذاشته است. بازداشتهای اخیر در هرات نگرانیها را بیشتر کرده و فضا را تنگتر ساخته است. این وضعیت سبب ایجاد ترس و نگرانی از آینده نامشخص در میان آنان شده است.»
موج اخیر بازداشت زنان در هرات در روزهای ۶ و ۷ جون ۲۰۲۶ گزارش شد؛ زمانی که به گفته هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، یوناما، ۳۰ زن از سوی طالبان به اتهام رعایتنکردن حجاب مناسب بازداشت شدند. یوناما گفته است که این زنان در ۸ جون آزاد شدند.
اما طالبان بازداشت زنان در هرات را رد کردهاند. سیفالاسلام خیبر، سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، گزارشهای مربوط به بازداشت زنان در هرات را «شایعات بیاساس» خوانده است.
در مقابل، یوناما بازداشت ۳۰ زن را تأیید کرده و گفته است که چنین بازداشتهایی میتواند پیامدهای عمیقی بر زنان و خانوادههای آنان داشته باشد.
پس از این رویداد، نگرانیها در میان زنان و خانوادههای هرات افزایش یافت و گزارشهایی نیز از اعتراض شماری از باشندگان در شهرک جبرئیل هرات در واکنش به بازداشت زنان منتشر شد.
پیش از این نیز شماری از زنان در هرات به رادیو آزادی گفتهاند که با وجود داشتن حجاب و پوشش کامل، از جمله ماسک، بازداشت شده و با بدرفتاری مواجه شدهاند.
طالبان میگویند حقوق زنان در افغانستان در چارچوب شریعت اسلامی تأمین است؛ اما پس از بازگشت این گروه به قدرت در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، محدودیتهای گستردهای بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان وضع شده است.
دختران بالاتر از صنف ششم از رفتن به مکتب محروم شدهاند و تحصیل دختران در دانشگاهها نیز متوقف شده است. محدودیتهایی بر کار زنان در بخشهای مختلف، فعالیتهای اجتماعی، سفر بدون محرم و رفتوآمد آنان در برخی مکانهای عمومی نیز وضع شده است.
