«سینما یک هنر بزرگ انسانی است که راهی به سوی دلها باز میکند و به مردم این فکر و ایده را میدهد که از آن در جریان زندگی خود چیزی بیاموزند.»
موسی رادمنش، از فعالان سینمای افغانستان و فلمساز، در صحبت با رادیو آزادی تأکید میکند که مردم از سینما آموزش میگیرند و سینما در کنار تفریح، وسیلهای برای گسترش اندیشه نیز است.
این در حالی است که در افغانستان پنج سال میشود دروازههای سینماها به روی مردم بسته شدهاند. سال گذشته خورشیدی، سینمای قدیمی «آریانا» در کابل نیز تخریب شد؛ سینمایی که دههها پیش، در سال ۱۹۶۰ میلادی ساخته شده بود.
نعمتالله بارکزی، مشاور فرهنگی شاروالی کابل، در آن زمان به رادیو آزادی گفته بود:
«در جای آن، یک مارکیت تجارتی متفاوت و متناسب با وضعیت منطقه ساخته خواهد شد.»
در نظام جمهوری پیشین نیز در سال ۱۳۹۹ خورشیدی، سینمای پارک کابل به دستور امرالله صالح، معاون نخست ریاست جمهوری وقت، تخریب شد. آقای صالح در آن زمان به شاروالی کابل گفته بود که این سینما باید به شکل عصری دوباره ساخته شود و یا در این زمین یک مرکز فرهنگی ایجاد شود.
شماری از باشندگان کابل نیز سینماها را مراکز مشترک آموزش و تفریح میدانند.
شریفالله، باشنده کابل، به رادیو آزادی گفت:
فعلاً در افغانستان سینما وجود ندارد. سینما یک محل تفریحی بود که فلمهای آموزشی در آن نمایش داده میشد،
«فعلاً در افغانستان سینما وجود ندارد. سینما یک محل تفریحی بود که فلمهای آموزشی در آن نمایش داده میشد، اما حالا از سینماها مراکز تجارتی ساخته شدهاند.»
هرچند پیش از بازگشت طالبان به قدرت، در نظام جمهوری پیشین نیز زمینه رفتن زنان و دختران به سینماها مساعد نبود، اما در دهههای شصت و هفتاد میلادی، دختران و خانوادهها نیز به سینما میرفتند.
گلالی، باشنده کابل، خاطرهاش از آن روزها را چنین بیان میکند:
«پیش از این سینماها بود. خانوادهها برای تفریح به سینما میرفتند و وقت خوشی را سپری میکردند. خودم نیز چند بار با خانوادهام به سینما رفتهام. جای زنان جدا بود، جای مردان جدا و جای خانوادهها نیز جدا بود. روزهای خوبی بود و خاطراتش هنوز هم در یاد ما باقی مانده است.»
در مورد اینکه چرا سینماها به روی مردم بسته شدهاند، از خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان، پرسیدیم؛ اما او به پرسشهای ما پاسخ نداد. این وزارت نیز پیش از این در مورد بستهماندن سینماها توضیحی نداده است.
سینما در سال ۱۹۲۳ میلادی، در زمان حکومت امانالله خان، وارد افغانستان شد.
در زمان حکومت محمد ظاهر شاه، با ایجاد «افغان فلم» در چارچوب وزارت اطلاعات و فرهنگ، سینما و صنعت فلمسازی در افغانستان رشد کرد.
هرچند در مورد شمار سینماها در افغانستان ارقام متفاوتی گزارش شده است، اما بر اساس گزارشهای پیشین رادیو آزادی که با گفتوگو با سینماگران افغان تهیه شده بود، در آن زمان ۳۸ سینما در کشور فعالیت داشتند؛ ۱۷ سینما در کابل و ۲۱ سینما در ولایتهای دیگر.
در این سینماها فلمهای گوناگون نمایش داده میشد، اما بیشتر فلمهای هندی بودند.
صفور آهنخیل، رئیس انجمن سینماگران افغانستان در تبعید، میگوید سینما یک نیاز است و بستهشدن دروازههای آن به روی مردم افغانستان برای آنان قابل قبول نیست.
او میگوید:
همانگونه که مردم به خواب، نان و کار نیاز دارند، به تفریح سالم نیز نیاز دارند؛ به سالنهای سینما و به گردهماییها نیاز دارند.
«همانگونه که مردم به خواب، نان و کار نیاز دارند، به تفریح سالم نیز نیاز دارند؛ به سالنهای سینما و به گردهماییها نیاز دارند. این برای جامعه ما اصلاً قابل قبول نیست، زیرا سینما یک پدیده جهانی است.»
گفتنی است که در پنج سال گذشته، تنها سینماها در افغانستان بسته نشدهاند، بلکه صنعت فلمسازی نیز آسیب دیده است.
شماری از سینماگران افغان پیش از این در صحبت با رادیو آزادی گفته بودند که تولیدکنندگان و سینماگرانی که با هزینه شخصی فلم میساختند، اکنون کار بسیاری از آنان متوقف شده است.
اما آقای آهنخیل میگوید که سینماگران افغان در خارج از کشور به فعالیت خود ادامه میدهند و شماری از آنان فلمهایی نیز ساختهاند.
