نوریه مقصودی که به بیماری سرطان مبتلا است، میگوید که این بیماری جان چندین عضو خانوادهاش را گرفته است.
او به رادیو آزادی گفت:
"مادربزرگم، مادرم، پدربزرگم، خالیم، دختر خالیم، همهشان در همین بیماری وفات شدند. پیش خداوند عذر و زاری و گریه میکنم به خاطر همین سه طفلم؛ بعد از او اگر مرگ هم آمد، وقتش است."
نوریه مقصودی که ۴۰ ساله است، میگوید، شش سال میشود که با این بیماری دست و پنجه نرم میکند و اکنون برای تداوی در ایران بسر میبرد.
"مه به سرطان رحم مبتلا بودم از اول. وقتی رحمم درمان شد، زیر بغلم درگیر شد. پس از آن سینههایم درگیر شد و حالا هم رودههایم درگیر است. من سه بار جراحی کردم، ولی هیچ نتیجه نداشته است."
حسیبه، یک زن ۴۵ ساله دیگر که به سرطان معده مبتلا است، میگوید به دلیل این بیماری چندین بار عملیات شده و برای تداوی به پاکستان نیز مراجعه کرده است.
"سرطان معده دارم. از خاطر همین سرطان یک بار سکته کردم، دو بار عملیات شدم. در شفاخانههای پاکستان زیاد تداوی کردم؛ در دبگری، در الشفا. همیشه که میروم پاکستان، مصرفش بسیار گزاف است. فعلاً دواهایم خلاص شده، ولی رفته نمیتوانم. توانایی ندارم ویزه بگیرم. بسیار وضعیتم خراب است، هیچ چیز خورده نمیتوانم."
سالانه هزاران تن در افغانستان در پی ابتلا به سرطان جان میدهند.
در میان قربانیان این بیماری، عالم کبیری، خبرنگار و فیلمبردار افغان نیز بود که چندی پیش در اثر سرطان جان باخت.
فریده احساسی، یکی از نزدیکان آقای کبیری، به رادیو آزادی گفت:
"شش ماه از سرطانش گذشته بود که تداوی را شروع کرده بودند. سه ماه در افغانستان تداوی کردند، اما داکتران گفتند که باید بروند ایران یا پاکستان، چون ماشین شعاع ندارند. سه دوره شیمیدرمانی سراپا را گرفت. اولش خوب بود، دومش کمکم از خورد و خوراک ماند و در سوم خوناستفراغ کرد تا شفاخانه بردیم، فوت شدند."
داکتران میگویند، استفاده از دخانیات، غذاهای سرخ شده و آلودگی هوا در افغانستان از عللها این بیماری اند.
داکتر احمد جاوید زرنگ، متخصص داخله آنکولوژی یا امراض سرطانی و رئیس سرویس داخله آنکولوژی شفاخانه ملی تشخیص و تداوی سرطان، به رادیو آزادی گفت که روزانه با شمار زیادی از بیماران مبتلا به سرطان روبهرو میشوند.
"در افغانستان به صدها مریض نو را تشخیص میکنیم. یکی از عواملش ارثیت است، آلودگی هوا هم نقش دارد. خصوصاً جنگهایی که در افغانستان صورت گرفته و مواد مختلف کیمیاوی در اینجا استفاده شده. غذای سرخکرده، استفاده زیاد نمک و بعضی باکتریها یا ویروسها، مثل اچ.پایُلوری، که خطر مبتلا شدن به سرطان معده را افزایش میدهد."
داکتر زرنگ میگوید که شفاخانه ملی تشخیص و تداوی سرطان ظرفیت حدود ۲۰۰ بستر را دارد و روزانه نزدیک به ۲۰۰ مریض از بخشهای مختلف افغانستان به این مرکز مراجعه میکنند.
او در عین حال از کمبود پرسونل مسلکی، تجهیزات صحی و بهویژه نبود ماشین شعاع ابراز نگرانی میکند و میگوید که این کمبودها دسترسی بیماران به خدمات معیاری تداوی سرطان را محدود کرده است.
رادیو آزادی تلاش کرد در مورد وضعیت خدمات درمانی سرطان و امکانات موجود برای بیماران، معلومات وزارت صحت عامه حکومت طالبان را نیز به دست آورد؛ اما شرافت زمان، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
با این حال، بر اساس معلومات پیشین این وزارت، برنامه ملی کنترل سرطان در افغانستان فعال است و خدمات تشخیص و تداوی این بیماری در کابل و شماری از ولایتهای دیگر، در سطح محدود ارائه میشود.
پیش از این نیز سازمان جهانی صحت گفته بود که بیماران سرطانی در افغانستان با چالشهای جدی در بخش تداوی روبهرو هستند و با وجود محدودیت دواها، بسترها و امکانات تخصصی، شمار بیماران بیشتر از ظرفیت موجود است.
بر اساس برآوردهای سال ۲۰۲۲ اداره بینالمللی تحقیقات سرطان، همهساله حدود ۲۴ هزار و ۲۷۵ مورد جدید سرطان در افغانستان ثبت میشود و نزدیک به ۱۶ هزار و ۹۲۳ نفر در پی ابتلا به این بیماری جان میدهند.
بر اساس گزارشهای سازمان جهانی صحت و سایر نهادهای صحی، سرطانهای سینه، معده، مری، ریه و دهان از شایعترین انواع سرطان در افغانستان به شمار میروند.
