در سالهای اخیر، بهویژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، اخذ ویزهٔ بسیاری از کشورهای جهان برای افغانها دشوارتر شده است. همزمان، شمار شرکتهایی که در کابل و برخی ولایتها خدمات مربوط به پذیرش پوهنتونها و ویزههای تحصیلی را ارائه میکنند، افزایش یافته است.
برخی جوانان افغان میگویند پس از سپری کردن روندی طولانی و پرداخت هزینههای بلند، توانستهاند از طریق این شرکتها ویزهٔ تحصیلی به دست آورند؛ اما شماری دیگر ادعا دارند که با وجود پرداخت پول، درخواستهایشان بینتیجه مانده است.
یکی از باشندهگان دشت برچی شهر کابل که از یک مکتب آنلاین در رواندا فارغ شده و به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش نشر شود، به رادیو آزادی گفت که پس از تلاشهای زیاد و پرداخت هزینه، توانسته از طریق یکی از این شرکتها برای تحصیل در رشتهٔ انجنیری ساختمانی در ایران ویزه بگیرد.
او گفت: «این گونه شرکتها حالا در کابل فعال شدهاند و میتوانند در بدل هزینههای بلند ویزهٔ تحصیلی بگیرند، اما در مقایسه با استرالیا و برخی کشورهای دیگر، ویزهٔ ایران ارزانتر بود. من خودم این ویزه را برای یکی از پوهنتونهای ایران گرفتم، اما مصرف لیلیه و همهٔ هزینههای دیگر به عهدهٔ خودم خواهد بود.»
حکمتالله، باشندهٔ ولسوالی اچین ولایت ننگرهار، میگوید با یکی از شرکتهای فعال در این بخش قرارداد کرده، اما خودش تاکنون موفق به دریافت ویزه نشده است.
او به رادیو آزادی گفت:«من خودم نزد همین شرکتها رفتم و قرارداد کردم، اما هنوز ویزه نگرفتهام. در عین حال، بعضی از دوستانم که با یکی از آنان خودم هم رفته بودم، از طریق یک شرکت برای ویزهٔ تحصیلی ترکیه قرارداد بستند و برای مقطع ماستری ویزه گرفتند. اما بیشتر این شرکتها تنها جنبهٔ تجارتی دارند؛ اگر از هر بیست نفر، یک نفر هم ویزه بگیرد، زیاد است.»
دستکم ده جوان دیگر نیز در صحبت با رادیو آزادی ادعا کردند که با وجود پرداخت مبالغی میان ۲۰۰ تا ۱۲۰۰ دالر به برخی شرکتها، موفق به دریافت ویزه نشدهاند.
یکی از باشندهگان ولسوالی څمکنی ولایت پکتیا که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، گفت:«در اینجا، هم در ولسوالی و هم در مرکز، شرکتهای زیادی هستند که میگویند اول باید ۲۰۰ دالر بدهی تا برای شما ثبت نام کنیم. وقتی اپرول آمد، بعد از آن با شش یا هفت هزار دالر باقی کار را انجام میدهیم. اما این یک روند جعلی است. از هر کس ۲۰۰ دالر میگیرند، ولی وقتی بعداً از آنان پرسان میکنی، میگویند اسناد تحصیلیات مشکل داشت و پذیرفته نشد.»
در مقابل، مسئولان برخی شرکتهای فعال در بخش ویزههای تحصیلی میگویند که طی سالهای فعالیتشان برای شمار زیادی از محصلان افغان زمینهٔ ادامهٔ تحصیل در خارج را فراهم کردهاند.
رامش انوری، مسئول یکی از این شرکتها، به رادیو آزادی گفت: «از آغاز فعالیت ما تا امروز برای صدها محصل ویزه گرفتهایم و آنان به آرزوی ادامهٔ تحصیل در کشورهای خارجی رسیدهاند. ما هم برای پسران و هم برای دختران خدمات ارائه میکنیم، اما با توجه به شرایط کنونی، بیشتر مراجعهکنندهگان ما مردان هستند. برای دختران نیز همراه با محرم شرعیشان کار میکنیم. هزینههای هر کشور و هر پوهنتون متفاوت است. ما این روند را به گونهٔ شفاف پیش میبریم و پیش از گرفتن ویزه از محصلان پول نمیگیریم؛ وقتی محصل ویزهاش را گرفت، آن وقت حقالزحمهٔ شرکت را میپردازد.» سید مسیح سادات، مسئول یکی دیگر از این شرکتها، نیز میپذیرد که در شرایط کنونی گرفتن ویزهٔ کشورهای خارجی برای افغانها آسان نیست.
او گفت: «در دو سال و نیم گذشته، بیشترین ویزهها را از ترکیه و شماری از کشورهای اروپایی گرفتهایم. حدود ۶۰ درصد ویزهها از ترکیه و بیش از ۲۰ درصد را از فنلند، فرانسه و برخی کشورهای دیگر گرفتهایم. اما مشکل این است که دختران معمولاً در پوهنتونها باقی میمانند، ولی از هر صد پسر شاید تنها دو نفر در پوهنتون بمانند و دیگران از پوهنتون فرار میکنند. به همین دلیل، این کشورها نسبت به گذشته دیگر بر ما اعتماد نمیکنند و برای افغانها ویزه نمیدهند.»
مسئولان این شرکتها میگویند که روند اخذ ویزهٔ تحصیلی معمولاً سه تا شش ماه زمان میبرد و هزینهٔ آن بر بنیاد کشور، پوهنتون و مقطع تحصیلی متفاوت است. آنان تأکید میکنند که شرکتها صلاحیت صدور ویزه را ندارند، بلکه تنها در گرفتن پذیرش از پوهنتون، آمادهسازی اسناد و طی مراحل درخواست با محصلان همکاری میکنند.
تصمیم نهایی در مورد صدور یا رد ویزه، تنها در صلاحیت سفارت، قونسلگری یا ادارهٔ مهاجرت کشور مربوط است. برای دریافت ویزهٔ تحصیلی، افزون بر پذیرش یک پوهنتون معتبر، توانایی مالی، اسناد تحصیلی، سطح زبان، هدف سفر و سایر شرایط نیز بررسی میشود؛ شرایطی که از یک کشور تا کشور دیگر تفاوت دارد.
گرفتن ویزهٔ تحصیلی تنها به شرکتهای خصوصی محدود نیست. محصلان افغان میتوانند از طریق بورسها، پوهنتونها، وزارت تحصیلات عالی و سایر نهادهای مربوط نیز برای ادامهٔ تحصیل در خارج اقدام کنند. شماری از جوانان نیز مستقیماً از طریق انترنت به پوهنتونها درخواست میدهند و پس از دریافت پذیرش، مراحل ویزه را خودشان دنبال میکنند.
با این حال، این روند پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ دشوارتر شده است؛ زمانی که بسیاری از کشورها فعالیت سفارتها و خدمات قونسلی خود را در افغانستان متوقف یا محدود کردند.
