جوانی به نام فریدالله میگوید: «پنج سال میشود که نامزد شدهام، اما به دلیل طویانهٔ بلند و رسمهای ناپسند، تا هنوز نتوانستهام همسرم را به خانه بیاورم و ازدواج کنم.»
فریدالله ۲۸ ساله است، که در یک ورکشاپ موترها در شهر پلخمری ولایت بغلان کار میکند، میگوید پنج سال میشود که تلاش دارد هفتصد هزار افغانی را فراهم کند، اما تا هنوز نتوانسته آن را به خانواده خسرش بپردازد.
این هفتصد هزار افغانی به نام طویانه در بدل ازدواج گرفته میشود. او میگوید که با درآمد کنونیاش، فراهم کردن چنین مبلغی ناممکن است.
او به رادیو آزادی افزود: «پنج سال میشود که نامزد شدهام، اما نمیتوانم ازدواج کنم، چون پول زیاد بالایم گذاشتهاند. خواست من از خانوادهها این است که در این بخش نرمش نشان هند تا ازدواجها صورت بگیرد و برای مردم در این مورد آسانی فراهم شود.»
در شماری از مناطق افغانستان، گرفتن پول به نام طویانه در بدل دختر و خواهر از زمانهای دور به اینسو رواج داشته است؛ در برخی مناطق بیشتر و در برخی کمتر، اما هر اندازه که باشد، در بسیاری موارد سبب میشود که جوانان برای ازدواج سالها انتظار بکشند.
جوانان افغان میگویند که افزون بر طویانه، مصرفهای نامزدی، عروسی، لباس، طلا و دیگر مراسم سنتی، برای یک کارگر عادی یا جوان بیکار بسیار سنگین تمام میشود؛ آن هم در جامعهای که میزان بیکاری و فقر در آن بلند است.
شمسالله، یکی از باشندگان کابل، به رادیو آزادی گفت که به همین دلیل بسیاری از جوانان ناچار میشوند برای کار شاقه به کشورهای دیگر مهاجر شوند.
او گفت: «تقریباً ده لک، هشت لک یا دوازده لک طویانه را یک جوان چگونه فراهم کند؟ به همین خاطر بسیاری از جوانان برای فراهم کردن این پول به کشورهای دیگر میروند.»
یک مهاجر افغان مقیم ایران که نام خود را صفیالله معرفی کرد، گفت که از چند سال به اینسو برای به دست آوردن پولی که به نام طویانه از او خواسته شده، به این کشور رفته و اکنون در آنجا به کارهای سخت و شاقه مصروف است.
او گفت: «به همین خاطر به ایران آمدهام که در وطن نامزد کردهام و ده لک افغانی طویانه بالایم گذاشتهاند. در وطن کار نیست، مجبور شدم اینجا بیایم تا پول پیدا کنم. اینجا در بخش ساختمان کار سخت میکنم.»
داستانهای این جوانان بخشی از یک مشکل اجتماعی در افغانستان است که از سالها به اینسو در این کشور رواج دارد.
شماری از خانوادهها اما میگویند که موضوع تنها پول نیست، بلکه با رسمهای ناپسند اجتماعی نیز پیوند دارد؛ به گونهای که اگر در برخی مناطق در بدل دختر یا خواهر طویانه گرفته نشود، به عروس در خانه داماد با دید احترام نگریسته نمیشود.
یکی از باشندگان ولسوالی دهسبز کابل که نخواست نامش نشر شود، به رادیو آزادی گفت: «در خانواده خسر به دختر با دید خوب نگاه نمیکنند و برایش میگویند که اگر تو دختر یا خواهر خوبی میبودی، ما را رایگان نمیدادند. این بزرگترین مشکل است. همچنان فقر هم سبب شده است. حالا من که در بدل دخترم پول میگیرم، مجبور هستم، چون فقیر هستم و توان خرید وسایل خانه را برای دخترم ندارم. مجبور هستم پول بگیرم و به نام جهیز برای دخترم وسایل خانه و برخی چیزهای دیگر بخرم.»
اما او میگوید که لازم است این رسم سرانجام پایان یابد. سخنان او نشان میدهد که در برخی مناطق، حتا کسانی که از طویانهٔ بسیار بلند پشتیبانی نمیکنند، باز هم به دلیل فشار رسمهای ناپسند اجتماعی به این رواج پابند میمانند.
اما عالمان دین میگویند که از دید اسلام، مَهَر حق شرعی دختر است و باید به زن داده شود، اما گرفتن پول از خانواده داماد برای خودشان به نام طویانه کاملاً حرام و ناروا است.
قاری نورالرحمان شیرزاد باشندهٔ ننگرهار، که عالم دین است، به رادیو آزادی گفت: «گرفتن طویانه از دید اسلام به گونهٔ مطلق حرام است، زیرا پیامبر(صلیالله علیه وسلم) فرمودهاند که بهترین نکاح آن است که در مَهَر آن آسانی باشد. به همین دلیل آن را بهترین نکاح گفتهاند. اما اینجا که افزون بر مهر، طویانه هم گرفته میشود و مردم توان آن را هم ندارند، این از دید اسلام عمل حرام است و باید جلو آن گرفته شود.»
او از حکومت طالبان میخواهد که در این بخش گام جدی بردارد و برای پایان دادن به این رسم ناپسند کار کند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در این مورد به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد، اما ریاست امور اداره حکومت طالبان در سال ۲۰۲۵م گفته بود که نمایندگان وزارت امر به معروف، ارشاد، حج و اوقاف و شماری از وزارتهای دیگر روی رهنمود تطبیق یک فرمان برای جلوگیری از رسمها و رواجهای ناپسند کار کردهاند.
وزارت امر به معروف و نهی از منکر حکومت طالبان نیز در سال ۲۰۲۶م گفته بود که در کابل و هلمند به دلیل طویانهٔ بلند و برخی رسمهای نادرست، از چند ازدواج اجباری زنان جلوگیری کرده است.
در کنار تلاشهای حکومت طالبان، برای پایان دادن یا کاهش طویانه از طرف مردم نیز توافقهایی صورت گرفته است، اما پس از مدتی، همین توافقها از سوی همان مردم دوباره نقض شدهاند.
باشندگان مناطق مختلف میگویند که با وجود این تلاشها، طویانهٔ بلند هنوز هم در بسیاری از مناطق رواج دارد.
آنان میگویند که برای حل این مشکل اجتماعی، افزون بر حکومت، عالمان دین، بزرگان قومی و بزرگان خانوادهها نیز باید برای کاهش مصرفهای سنگین ازدواج به گونه مشترک کار کنند.
