هزاران بیمار در افغانستان برای درمان به دواهای موجود در بازار وابستهاند، اما نگرانیها در مورد کیفیت بخشی از این دواها همچنان ادامه دارد. شماری از باشندگان میگویند، با وجود افزایش بهای دوا، برخی دواهای موجود در بازار اثرگذاری لازم را ندارند و در مواردی دواهای بیکیفیت یا تاریخگذشته نیز به فروش میرسند.
آنان میگویند این وضعیت نه تنها سلامت بیماران را با خطر روبهرو کرده، بلکه برخی خانوادهها را ناگزیر ساخته است برای درمان به کشورهای همسایه بروند. نفیسه، یکی از باشندگان کابل که سالهاست با بیماری دستوپنجه نرم میکند، میگوید به دلیل آنچه نبود دواهای باکیفیت در افغانستان میخواند، گاهی ناچار میشود برای درمان به پاکستان سفر کند.
او گفت: «دوای خوب در افغانستان نیست. کیفیت دوای پاکستان با اینجا زمین تا آسمان فرق دارد. مریضها با بسیار مشکل مواجه هستند؛ کسی خانهاش را میفروشد، کسی قرض میکند و برای تداوی به پاکستان و دیگر کشورها میرود«»
نویدالله، یکی دیگر از باشندگان کابل، نیز میگوید عرضه دواهای بیکیفیت یا تاریخگذشته میتواند برای بیماران خطرناک باشد.
او گفت: «برخی دواهایی که از مسیرهای غیررسمی وارد افغانستان میشوند، ممکن است برای مدت طولانی در گرمای شدید یا زیر نور آفتاب قرار گرفته باشند. حتی اگر در ابتدا کیفیت خوبی داشته باشند، آن را از دست میدهند. ما خود در شفاخانههای چهارصد بستر و در سطح ولسوالیها دیدهایم که مریضان به خاطر دواهای تاریختیرشده جان خود را از دست دادهاند.»
برخی داکتران نیز میگویند نگرانی در مورد کیفیت دوا تنها به بیماران محدود نیست و موجودیت دواهای بیکیفیت میتواند روند درمان را دشوار سازد. یک داکتر افغان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، میگوید داکتران در بخش تشخیص بیماریها ظرفیت لازم را دارند، اما نبود یا کمبود دواهای باکیفیت در برخی موارد درمان بیماران را با مشکل روبهرو میکند.
او به رادیو آزادی گفت: «اگر امروز یک مرض در افغانستان تشخیص میشود، اما دوای آن وجود نداشته باشد، مریض مجبور است به کشور دیگر برود. باید روی تأمین دواهای باکیفیت سرمایهگذاری شود و از ورود دواهای بیکیفیت جلوگیری گردد تا داکتر بتواند با اطمینان مریض را درمان کند.»
در همین حال، یک کارمند شرکت واردکننده دوا در ولایت پکتیا که نخواست نامش فاش شود، میگوید مشکل تنها به واردات دوا محدود نمیشود، بلکه شرایط نگهداری آن نیز بر کیفیت دوا تأثیر میگذارد.
او گفت: «بیشتر اوقات دواهایی که وارد میشوند، در گدامها به خاطر گرمای شدید کیفیت خود را از دست میدهند یا در سرما یخ میزنند. چنین دواها نه تنها مریضی را درمان نمیکنند، بلکه میتوانند مشکلات بیشتری ایجاد کنند.»
رادیو آزادی تلاش کرد در مورد این نگرانیها دیدگاه اتحادیه دواخانههای افغانستان را نیز به دست آورد، اما پاسخی دریافت نکرد. شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه حکومت طالبان، نیز به پرسشهای رادیو آزادی در مورد ادعاهای مطرحشده پاسخ نداد.
با این حال، وزارت صحت عامه حکومت طالبان در ماههای گذشته چندین بار از جمعآوری و نابودی مقداری از دواهای بیکیفیت، قاچاق و تاریخگذشته خبر داده و گفته است که بازرسی از دواخانهها، شرکتهای وارداتی و مراکز نگهداری دوا ادامه دارد.
نگرانی در مورد کیفیت دوا در افغانستان موضوع تازهای نیست و در سالهای گذشته نیز از سوی نهادهای داخلی و بینالمللی مطرح شده است. سازمان جهانی صحت (WHO) گفته است که نظام صحی افغانستان با چالشهایی چون کمبود منابع، اختلال در خدمات صحی و دشواری دسترسی به دواهای ضروری روبهرو است.
کارشناسان صحی تأکید میکنند که کیفیت دوا تنها به چگونگی تولید آن مربوط نمیشود، بلکه انتقال، نگهداری در دمای مناسب، نظارت بر زنجیره تأمین و جلوگیری از ورود دوا از راههای غیررسمی نیز در حفظ کیفیت آن نقش مهم دارد.
آنان میگویند تقویت نظارت بر بازار دوا و فراهمکردن دسترسی مردم به دواهای معیاری میتواند هم خطرهای صحی را کاهش دهد و هم اعتماد بیماران به خدمات درمانی را بیشتر سازد.
