پس از این حملات، افغانستان دو دهه جنگ و ناامنی را تجربه کرد، اما همزمان شاهد تغییرات گسترده در بخشهایی چون آموزش، رسانهها، آزادی بیان، فعالیتهای مدنی و حضور زنان در جامعه نیز بود. این دوره با خروج نیروهای بینالمللی و بازگشت دوبارۀ طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ پایان یافت.
در ۲۵ سال گذشته، افغانستان شاهد فصلهای متفاوتی از تاریخ خود بوده است؛ از سقوط نخستین حکومت طالبان و ایجاد نظام جمهوری تا گسترش فرصتهای تازه برای میلیونها شهروند، و سپس بازگشت محدودیتها و تغییر فضای اجتماعی و سیاسی کشور پس از حاکمیت دوبارۀ طالبان.
در دورۀ نخست حاکمیت طالبان در دهۀ نود میلادی، رادیو برای بسیاری از افغانها تنها وسیلۀ دریافت خبر و ارتباط با جهان بیرون بود. تلویزیون ممنوع شده بود و اینترنت نیز در دسترس عموم قرار نداشت؛ از همین رو، بسیاری از مردم خبرهای مهم داخلی و جهانی را از طریق رادیو دنبال میکردند.
هنگامی که حملات ۱۱ سپتمبر ۲۰۰۱ در ایالات متحده امریکا رخ داد، خبر این رویداد نیز از طریق امواج رادیو به مردم افغانستان رسید؛ رویدادی که پس از آن، تحولات تازه سیاسی و نظامی در افغانستان آغاز شد.
حبیبالرحمن جاهد، که در آن زمان آمر یک لیسه در ولسوالی جلگه ولایت بغلان بود، میگوید خبر این حملات را از رادیوی جیبی خود شنید.
او میگوید:
«از مکتب که رخصت شدیم، من رادیو را از جیبم بیرون آوردم. در جریان همین راه بودیم که به یکباره همین حادثۀ یازده سپتمبر را شنیدیم. همین معلمان و ما پرسونل مکتب که همراه من بودند، همه به فکر فرو رفتیم که چگونه چنین حادثهای رخ داده است.»
پس از حملات ۱۱ سپتمبر، امریکا شبکۀ القاعده را مسئول این حملات دانست و از طالبان خواست اسامه بن لادن، رهبر این شبکه، را که در افغانستان تحت حاکمیت طالبان به سر میبرد، تحویل دهند؛ اما طالبان این درخواست را نپذیرفتند.
در هفتم اکتوبر ۲۰۰۱، امریکا و متحدانش عملیات نظامی علیه طالبان و القاعده را در افغانستان آغاز کردند. این عملیات باعث سقوط حکومت نخست طالبان پس از حدود دو ماه شد و فصل تازهای در تاریخ سیاسی افغانستان آغاز گردید.
پس از آن، افغانستان شاهد تغییرات گستردهای شد. قانون اساسی جدید تدوین شد، رسانهها رشد کردند، فضای آزادی بیان گسترش یافت، میلیونها کودک و نوجوان به آموزش دسترسی پیدا کردند و نهادهای مدنی و فرصتهای کاری جدید ایجاد شد.
یکی از مهمترین تغییرات، باز شدن فرصتهای آموزش و کار برای زنان و دختران بود. میلیونها دختر پس از پایان ممنوعیت پنجسالۀ طالبان به مکتب و پوهنتون رفتند و زنان در رسانهها، ادارههای دولتی، سازمانهای غیردولتی و بخشهای مختلف اقتصادی حضور یافتند.
صدیقه، یکی از زنانی که این تغییرات را تجربه کرده است، میگوید:
«زمانی که طالبان رفتند و جمهوری آمد، شخصاً خودم هم پوهنتون خواندم و وظیفه گرفتم. بسیار معاش خوب داشتم، زندگی خانوادهام راحت و آسوده بود، روحیۀ شاد داشتیم، آرام بودیم و احساس آزادی و خوشی میکردیم.»
اما این دوره در کنار فرصتهای تازه، با جنگ و ناامنی گسترده نیز همراه بود. نزدیک به دو دهه، نیروهای افغان و متحدان بینالمللی آنان با طالبان و دیگر گروههای مسلح درگیر بودند.
حملات انتحاری، انفجارها و عملیاتهای نظامی در بخشهای مختلف افغانستان، باعث کشته و زخمی شدن هزاران غیرنظامی شد. همچنان شمار زیادی از نیروهای امنیتی افغانستان و نیروهای خارجی نیز در جریان این جنگ جان باختند.
یک باشنده کابل که نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، میگوید در ماههای پایانی نظام جمهوری، در یک حملۀ انتحاری در کابل دو عضو خانوادهاش را از دست داد و یک عضو دیگر خانوادهاش زخمی شد.
او میگوید:
«حمله انتحاری بود، در مسجد سر نماز تعداد زیادی در نتیجه آن کشته و زخمی شدند. از جمله یکی برادرم بود که شهید شد. او چهار فرزند قد و نیمقد داشت. همچنان یک پسر مامایم در این حادثه شهید شد و یک پسر مامایم زخمی شد که پس از آن تاکنون از کمر فلج و معلول شده است.»
این دوره پس از نزدیک به دو دهه با خروج نیروهای امریکا و متحدانش از افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ پایان یافت.
پس از آن، حکومت طالبان محدودیتهای گستردهای بر بخشهایی از زندگی اجتماعی وضع کرد. زنان و دختران از بسیاری فرصتهای آموزشی بالاتر از صنف ششم و همچنان شماری از فرصتهای کاری محروم شدند. فعالیت رسانهها نیز با محدودیتها و نظارتهای بیشتر روبهرو شد.
همزمان، شماری زیادی از جوانان افغانستان را ترک کرده و به کشورهای مختلف مهاجرت کردند.
اکنون، ۲۵ سال پس از حملات ۱۱ سپتمبر، افغانستان دورهای طولانی از تغییرات را پشت سر گذاشته است؛ دورهای که در کنار جنگ و ناامنی، فرصتهایی برای آموزش، کار، رسانه و حضور اجتماعی ایجاد کرد، اما با بازگشت طالبان، بخشی از این فرصتها دوباره محدود شده و فضای سیاسی و اجتماعی کشور تغییر کرده است.