بر اساس لایحهٔ لباس وزارت معارف حکومت طالبان، دانشآموزان مکاتب دولتی از صنف دهم تا دوازدهم مکلفاند پیراهن و تنبان سفید بپوشند و لنگی بر سر کنند.
اما شماری از دانشآموزان در ننگرهار و کنر میگویند که با گذشت نزدیک به ده روز از آغاز سال تعلیمی جدید در مناطق گرمسیر، هنوز بسیاری از مضامین معلم ندارند و همچنان با کمبود کتابهای درسی روبهرو هستند.
یکی از دانشآموزان لیسهٔ عالی ننگرهار در جلالآباد، به شرط افشا نشدن نام به رادیو آزادی گفت: «همین حالا ما برای بسیاری از مضامین، از جمله ریاضی، معلم نداریم، تعداد کتابهای ما کامل نیست، فقط سه یا چهار کتاب درسی به ما داده شده ، هر روز که به مکتب میآییم، حتی دو ساعت درسی هم کامل نیست و معلمان کمبود اند، اما مدیر صاحب هر روز در بارهٔ لباسها میپرسد ؛ کسی که لباس سفید نپوشیده باشد، او را مورد لت و کوب قرار میدهد، اگر موها کمی دراز باشد، برای شاگرد مشکل پیدا میشود و اگر لنگی نداشته باشد، باز هم جنجال میشود.»
یک دانشآموز صنف یازدهم یکی از لیسههای موسوم به «نصرت» در جلالآباد نیز شکایت مشابهی داشت. او نیز که نخواست نامش در گزارش منتشر شود، گفت: «به جای اینکه ریاست معارف برای شاگردان روی کیفیت درس کار کند، بر ظاهر
اگر من لنگی بزنم یا نزنم، اگر لباسم سفید باشد یا سیاه، اما یک نکته از درس را یاد نگرفته باشم، این مکتب چه فایدهای دارد؟نصرت دانشآموز صنف یازدهم
شاگردان تأکید میکند. اگر من لنگی بزنم یا نزنم، اگر لباسم سفید باشد یا سیاه، اما یک نکته از درس را یاد نگرفته باشم، این مکتب چه فایدهای دارد؟ فعلاً تمام جنجال همین است که بر ظاهر شاگردان تأکید میشود.»
دفتر مطبوعاتی ادارهٔ ولایتی طالبان در ننگرهار به پرسشهای رادیو آزادی در این مورد پاسخ نداد.
اما در لایحهٔ لباس وزارت معارف طالبان، برای پسران دانشآموز مکاتب دولتی از صنف اول تا نهم پیراهن و تنبان فیروزهای و برای دانشآموزان صنف دهم تا دوازدهم پیراهن و تنبان سفید تعیین شده و از آنان خواسته شده است که کلاه یا لنگی نیز بر سر داشته باشند.
در ولایت کنر نیز شماری از دانشآموزان پسر در مکاتب دولتی شکایتهای مشابهی دارند.
یک دانشآموز صنف دوازدهم یکی از مکاتب اسعدآباد که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «بیشتر ساعتهای ما خالی است، استادان بسیار کم است، اما و وقتی که موضوع قوانین میشود، تمام تأکید همین است که لنگی بزنید، پاچهها را بلند کنید، ریشها را کوتاه نکنید و تمام این موارد را به زور عملی میکنند.»
یک دانشآموز دیگر از یکی از لیسههای این ولایت که او نیز نخواست در گزارش از او نام برده شود همچنان به رادیو آزادی گفت: «اولویت فعلاً این است که شاگردان باید لنگی بر سر کنند و ریش بگذارند، کیفیت درس پایین آمده، در کنار این، یک مشکل بزرگ دیگر این است که برای مسلکیبودن استادان هیچ کاری نمیشود. استاد پشتوی ما بیولوژی تدریس میکند، استاد فزیک برای ما انگلیسی یاد می دهد ؛ این یک چالش دیگر است که فعلاً با آن روبهرو هستیم.»
این شکایتهای دانشآموزان در حالی مطرح میشود که گفته میشود نظام آموزشی افغانستان در مجموع با مشکلات جدی در زمینهٔ کیفیت آموزش روبهرو است.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) در یک گزارش مشترک در سال ۲۰۲۵ گفتهاند که بیش از ۹۰ درصد کودکان دهساله در افغانستان مهارتهای اساسی خواندن و درک یک متن ساده را ندارند.
در این گزارش آمده بود که کمبود معلمان مسلکی در مکاتب، نبود مواد درسی، زیربناهای ضعیف و تغییرات نامشخص در نصاب آموزشی، کیفیت آموزش را بیشتر متأثر کرده است.
اما یک انتقاد دیگر از سیاست آموزشی طالبان این است که به جای بهتر ساختن کیفیت نصاب آموزشی مکاتب دولتی، توجه بیشتر به توسعهٔ مدارس دینی کردهاند.
بر اساس معلومات رسمی، تا ماه اگست سال ۲۰۲۵ شمار مدارس دینی در افغانستان به ۲۳ هزار باب رسیده است؛ در حالی که شمار مجموعی مکاتب دولتی و خصوصی در این کشور ۱۸ هزار و ۳۳۷ باب اعلام شده است.
اما طالبان توسعهٔ آموزشهای دینی را یکی از دستاوردهای سیاست آموزشی خود میدانند و در موارد مختلف گفتهاند که برای توسعهٔ هر دو بخش آموزشهای عصری و دینی کار میکنند.
تأکید طالبان بر پوشیدن لنگی و لباس ویژه در مکاتب نیز پدیدهٔ تازهای نیست.در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان نیز چنین شرایطی بر دانشآموزان وضع شده بود.
سال تعلیمی جدید در پانزدهم سنبلهٔ سال جاری در ولایتهای گرمسیر افغانستان آغاز شده است. اما آن عده از دانشآموزان در ننگرهار و کنر که با رادیو آزادی صحبت کردهاند، میگویند نگرانی اساسی آنان در سال تعلیمی جدید تنها لباس سفید، لنگی و موهایشان نیست؛ آنان میخواهند مکاتبشان معلمان کافی، کتابهای کامل درسی و صنفهایی داشته باشد که در آن ساعات تعیینشدهٔ درسی بهگونهٔ کامل تدریس شود.
