کارشناسان میگویند بارندگیهای شدید و کوتاهمدت لزوماً به تغذیۀ منابع آب زیرزمینی کمک نمیکند و برای مدیریت بهتر آب، به ساخت بندها، چکدمها، حوضچههای ذخیرۀ آب و ایجاد تعادل میان مصرف و ذخیره نیاز است.
شماری از باشندگان و دهقانان در ولایتهای مختلف افغانستان از کمبود آب و ادامۀ خشکسالی شدید شکایت دارند. آنان میگویند در سالهای اخیر، ادامۀ خشکسالی سبب کاهش منابع آب و آسیبدیدن زمینهای زراعتی شده و حاصلاتشان نیز نسبت به گذشته کاهش یافته است.
عبداللطیف، یکی از باشندگان ولسوالی انجیل ولایت هرات، به رادیو آزادی گفت:
چند سال میشود که خشکسالی به گونه پیهم افزایش یافتهعبداللطیف، یکی از باشندگان ولسوالی انجیل ولایت هرات
«چند سال میشود که خشکسالی به گونه پیهم افزایش یافته، آب دریا و حتی چاهها کم شده است. مردم با مشکلات زیادی روبهرو هستند. زمانی هم که فصل زراعت فرا میرسد، زمینها به دلیل خشکسالی خشک شدهاند. حالا چاههای ما را حتی تا چهل متر عمیق کردهایم، اما باز هم خشک میشوند. مردم در وضعیتی زندگی میکنند که اگر شب آب داشته باشند، روز ندارند و اگر روز داشته باشند، تا شام سرگردان آب هستند.»
اظهارالله، باشنده ولسوالی سپینغر ولایت ننگرهار و یکی از دهقانان، نیز از آسیبهای خشکسالی بر زراعت سخن میگوید:
«مدت زیادی میشود که خشکسالی دهقانان را سخت آسیب زده است. زمینها و کشتزارهای ما آسیب دیدهاند. وقتی کشت میکنیم، در میانه رشد محصولات، خشکی بیشتر میشود. حاصلات ما بسیار کاهش یافته و بسیاری از زمینهای زراعتی ما از بین رفتهاند. از یک سو سیلابها زمینهای ما را بردند و از سوی دیگر خشکسالی محصولات و حیوانات ما را از بین برد.»
شماری از باشندگان ولایتهای مختلف میگویند با وجود بارندگیهای شدید و سیلابهایی که امسال در برخی مناطق رخ داده، مشکل خشکسالی همچنان پابرجاست. آنان از نهادهای امدادرسان و ادارههای مسئول میخواهند برای مدیریت منابع آب و کاهش پیامدهای خشکسالی اقدامات بیشتری انجام دهند.
اما چرا بارندگیهای شدید لزوماً به افزایش ذخایر آب زیرزمینی منجر نمیشود؟ شماری از کارشناسان مدیریت آب و محیط زیست میگویند نوع و شدت بارندگی، وضعیت خاک، ساختار جیولوژیکی مناطق و چگونگی مدیریت آب در این زمینه نقش دارد.
عبدالباسط رحمانی، کارشناس مدیریت آب و حفاظت از محیط زیست، کاهش بارندگی، کمشدن آب دریاها و ذخایر برف، استفادۀ نادرست از آب، ضعف مدیریت منابع آبی و افزایش دمای هوا را از عوامل خشکسالی در افغانستان میداند.
او بر تقویت منابع آب زیرزمینی تأکید کرده و میگوید: «راههای مؤثر برای تقویت آبهای زیرزمینی در هر منطقه متفاوت است، زیرا ساختارهای جیولوژیکی هر منطقه ویژگیهای خاص خود را دارد. اما به گونه عمومی، به ساخت چکدم، بندها
مهم این است که میان مصرف و ذخیره آب تعادل را حفظ کنیمعبدالباسط رحمانی، کارشناس مدیریت آب و حفاظت از محیط زیست
و حتی حوضچههایی که از سوی مردم محل ساخته میشود، نیاز داریم تا بتوانند در ذخیره آب کمک کنند. حفر چاهها نیز زمینه را برای تغذیه دوباره آبهای زیرزمینی فراهم میکند، اما مهم این است که میان مصرف و ذخیره آب تعادل را حفظ کنیم.»
سازمان ملل متحد و شماری از نهادهای بینالمللی نیز بارها دربارۀ پیامدهای خشکسالی و تغییرات اقلیمی در افغانستان ابراز نگرانی کردهاند و گفتهاند که این وضعیت فشار بیشتری بر خانوادههایی وارد میکند که از قبل با فقر و مشکلات اقتصادی روبهرو اند.
با این حال، شدت کمبود آب در تمام مناطق افغانستان یکسان نیست و وضعیت از یک ولایت و منطقه تا منطقۀ دیگر تفاوت دارد.
گزارشهای نهادهای سازمان ملل متحد نشان میدهد که کاهش سطح آبهای زیرزمینی در شماری از شهرهای بزرگ، از جمله کابل، دسترسی مردم به آب آشامیدنی پاک را دشوار ساخته است.
در مناطق روستایی نیز کمبود آب، بهویژه برای خانوادههایی که معیشتشان به زراعت و مالداری وابسته است، به یک نگرانی جدی تبدیل شده است.
برای بسیاری از این خانوادهها، باران به تنهایی کافی نیست؛ آنان میگویند آنچه نیاز دارند مدیریت بهتر آب، ذخیرۀ بارندگیها و امکاناتی است که آب را برای فصلهای خشک حفظ کند.
