بانکنوتهای کهنه در بازارهای افغانستان گاهی سبب بروز اختلاف میان خریدار و فروشنده میشود؛ یک دکاندار نوت را نمیگیرد، راننده از پذیرفتن آن خودداری میکند و خریدار نیز تلاش میکند همان نوت را به شخص دیگری بدهد.
خانزمان، باشنده کابل، به رادیو آزادی گفت: «بانکنوتهای افغانی به اندازهای کهنه شدهاند که دیگر از استفاده افتادهاند. دکاندار آن را به تو میدهد، اما دکاندار دیگر دوباره آن را نمیگیرد. به تکسی میدهی، نمیگیرد. ما نمیدانیم تا چه زمانی بانکنوتهای کهنه در بازار گردش خواهند داشت.»
در افغانستان هنوز بخش بزرگی از معاملات روزمره با پول نقد انجام میشود.
شماری از فروشندگان میگویند گاهی مشتریان نوتهایی را به آنان میدهند که به دلیل فرسودگی، مشتریان دیگر حاضر به گرفتن آن نیستند.
عبدالمجید، فروشنده مواد خوراکی در شهر جلالآباد، به رادیو آزادی گفت: «بسیاری اوقات مشتریان میآیند و نوتهایی با خود دارند که آنقدر کهنه است که اصلاً قابل گرفتن نیست، اما جنجال میکنند که باید آن را بگیرم. وقتی همان افغانیها را دوباره به مشتری دیگری میدهیم، او آن را نمیگیرد. در حال حاضر افغانیها آنقدر کهنه شدهاند که نوشته روی آنها نیز به درستی دیده نمیشود.»
بانک مرکزی افغانستان زیر اداره طالبان در سالهای گذشته از اقدامهایی برای چاپ پول جدید و جمعآوری بانکنوتهای کهنه خبر داده است، اما شکایتهای مردم نشان میدهد که نوتهای فرسوده هنوز هم به گونه گسترده در بازارها دستبهدست میشوند.
شماری از افغانان میگویند تنها تبدیل نوتهای کهنه نمیتواند این مشکل را به گونه کامل حل کند و استفاده از پرداختهای برقی نیز باید گسترش یابد.
اگر هنگام خرید و معامله میشد با موبایل یا کارت پول پرداخت کرد، نیازی نبود که پول نقد را در جیبهای خود حمل کنیمرحمانالله، باشنده کابل
رحمانالله، باشنده کابل، به رادیو آزادی گفت: «اگر هنگام خرید و معامله میشد با موبایل یا کارت پول پرداخت کرد، نیازی نبود که پول نقد را در جیبهای خود حمل کنیم. حالا اگر یک نفر در ده جا خرید کند، نوتها در ده جا دستبهدست میشوند، به همین دلیل دیگر نو باقی نمیمانند. به نظر من، مانند کشورهای خارجی دیگر، مردم باید کارتهای اعتباری داشته باشند و هنگام خرید، پول به گونه آنلاین به حسابهای دکانداران انتقال داده شود.»
در افغانستان سیستم پرداخت دیجیتلی «AF-PAY» از چند سال به اینسو فعالیت دارد و در سال ۲۰۲۶ نیز از گسترش بیشتر آن خبر داده شده است. با این حال، شماری از مردم میگویند استفاده از این سیستم در معاملات روزمره هنوز محدود است و یکی از مشکلات عمده، نبود ماشینهای «POS» در بسیاری از دکانها و مارکیتها است.
زینالله، باشنده کابل، به رادیو آزادی گفت: «کارتها وجود دارند، اما جای استفاده از آنها وجود ندارد. وقتی یک نفر کارت هم داشته باشد، اما نتواند آن را در دکانها و مارکیتها استفاده کند، چه فایدهای دارد؟ من فکر میکنم باید در هر دکان یک ماشین پرداخت برقی موجود باشد و مردم تشویق شوند که به جای پول نقد، به معاملات دیجیتلی روی بیاورند. با این کار استفاده از پول نقد کاهش خواهد یافت.»
بانک مرکزی افغانستان زیر اداره طالبان گفته است که روند دیجیتلیسازی پرداختها به گونه تدریجی در حال گسترش است و تلاش میشود معاملات به جای پول فزیکی، بیشتر از طریق کارتهای برقی انجام شود.
مشکل بانکنوتهای کهنه در زمان نظام جمهوری پیشین نیز وجود داشت و تا اکنون ادامه دارد. مردم میگویند با وجود عرضه دورهای بانکنوتهای جدید، نوتهای فرسوده هنوز به گونه کامل از بازار جمعآوری نشدهاند.آنان از مسئولان میخواهند که جمعآوری بانکنوتهای کهنه و موجودیت نوتهای سالم در بازار را جدی بگیرند و در کنار آن، زمینه استفاده گستردهتر از پرداختهای برقی را نیز فراهم کنند.