اما کارشناسان می‌گویند بخشی از این تلفات را می‌توان با افزایش آگاهی و آمادگی مردم در برابر چنین رویدادهایی کاهش داد.
هم‌زمان، ۱۳ اکتوبر، روز جهانی کاهش خطر بلایای طبیعی، بر اهمیت پیشگیری و آمادگی برای کاهش تلفات و خسارات ناشی از این حوادث تأکید می‌کند. «آن زلزله فراموش‌شدنی نیست، هر دقیقه به یاد ما می‌آید، زیرا پسر ۱۳ ساله‌ام در آن حادثه شهید شد.»
زرمینه، باشنده ولسوالی زنده‌جان ولایت هرات می‌گوید سه سال پیش در نتیجه زلزله پسر سیزده‌ساله‌اش را از دست داد و خودش زخمی شد. ۷ اکتوبر ۲۰۲۳، حوالی ساعت یازده پیش از چاشت، زرمینه در خانه تنها و در آشپزخانه مصروف پختن نان بود؛ شوهر و سه کودک برای گردش به کوه رفته بودند و پسر سیزده‌ساله‌اش نیز بیرون از خانه بود.
زرمینه در مورد آن روز می‌گوید: «زلزله که شد تلاش کردم از آشپزخانه بیرون شوم، یک دفعه زمین به شدت تکان خورد من را در داخل جوی کنار آشپزخانه پرتاب کرد و سپس آشپزخانه روی من فروریخت.»
او می‌گوید با فروریختن آوار، کمرش شکست و او را به شفاخانه منتقل کردند، اما تا دو روز نمی‌دانست که پسرش در نتیجه این زلزله جان باخته است. «خودم بعد از دو روز خبر شدم که بچه‌گکم شهید شده، برای من کسی نگفت چون کمرم خودم شکسته بود، در شفاخانه بودم.»
به گفته او پسرش که پیش از آن زلزله را تجربه نکرده بود، صدای شدید و لرزش زمین را نمی‌شناخت و همین ناآگاهی باعث شد در لحظه خطر، واکنش مناسبی نشان ندهد. «یک همسایه ما که بیرون شده بود پسرم را دیده بود، او تجربه زلزله نداشت خیال کرده که یا طیاره یا تانک آمد، زلزله خیلی صدا بدی داشت، همسایه گفت که پسرت در وسط کوچه بوده این صدا‌ها را که شنیده دفعتاً به کنار دیوار رفت که یکبار دیوار روی او غلطید، او هیچ آگاهی نداشت که زلزله چگونه یک رویداد است.»
زلزله هرات در اکتوبر ۲۰۲۳، بر اساس آمار ملل متحد، حدود ۱۵۰۰ کشته و ۲۶۰۰ زخمی بر جا گذاشت و بیش از ۲۷۵ هزار نفر را در ۹ ولسوالی و بخش‌هایی از شهر هرات متأثر کرد و حدود ۴۸ هزار خانه نیز در نتیجه آن آسیب دید یا تخریب شد.
این رویداد تنها نمونه‌ای از پیامدهای ویرانگر زلزله‌ها در افغانستان نیست؛ در ۳۱ اگست ۲۰۲۵ نیز زلزله‌ای به قدرت شش درجه ریشتر، ولایت‌های شرقی کشور، به‌ویژه کنر را لرزاند.
بر اساس ارزیابی سازمان ملل متحد، این رویداد جان نزدیک به ۲۰۰۰ تن را گرفت و بیش از ۳۶۰۰ تن دیگر را زخمی کرد و بیش از ۸۰۰۰ خانه نیز در نتیجه آن تخریب شد یا آسیب دید.
در کنار زلزله‌ها، سیلاب‌های فصلی نیز هر سال در افغانستان تلفات و خسارات گسترده‌ای بر جا می‌گذارند. محراب‌الدین، باشنده ولسوالی قادس بادغیس می‌گوید که در سیلاب‌های بهار ۱۴۰۵ دو برادرزاده ۱۴ و ۲۲ ساله‌اش جان باخته‌اند. «این سیلاب‌های اخیر واقعاً خیلی خانمان‌سوز بود، دو برادرزاده‌های عزیزم را سیلاب برد؛ جایی رفته بودند که دیده‌اند تعدادی از گوسفندان در داخل آب بوده‌اند، برادرزاده کوچکترم به کنار آب نزدیک شده، فکر کنم پایش لغزیده، سپس برادر بزرگترش خود را دنبال او به داخل سیلاب انداخته است.»
اداره ملی آمادگی مبارزه با حوادث حکومت طالبان می‌گوید که از ششم حمل تا ششم اسد سال ۱۴۰۵، در پی سرازیر شدن سیلاب‌ها، بارندگی، طوفان و دیگر حوادث طبیعی در کشور، ۳۵۱ تن جان باخته و ۴۳۶ تن دیگر زخمی شده‌اند.
به‌گفته این اداره، در این مدت بیش از ۲ هزار خانه به‌گونه کامل تخریب و بیش از ۸ هزار خانه دیگر قسمی تخریب شده‌اند و در مجموع بیش از ۲۴ هزار خانواده از این حوادث متضرر شده‌اند.
بر اساس گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا)، از آغاز سال ۲۰۲۶ تا اوایل اگست، بیش از ۹۲ هزار نفر در افغانستان از بلایای طبیعی متأثر شده‌اند.
با تکرار چنین حوادث، این پرسش مطرح می‌شود که افغانستان برای کاهش تلفات و خسارات ناشی از بلایای طبیعی تا چه اندازه آمادگی دارد؟
کارشناسان می‌گویند هرچند نمی‌توان جلو وقوع حوادث طبیعی را گرفت، اما کاهش خطرات حوادث طبیعی تنها به زمان وقوع حادثه محدود نمی‌شود، بلکه آگاهی و آمادگی باید پیش از آن در جامعه تقویت شود.
عبدالباسط رحمانی، کارشناس مدیریت آب و حفاظت از محیط زیست، به رادیو آزادی گفت که شناخت ناکافی از پدیده‌های طبیعی، خطرات ناشی از این حوادث را افزایش می‌دهد.
«اگر پدیده‌های طبیعی در یک منطقه به صورت درست شناخته شود و با توجه به شرایط طبیعی آن منطقه برنامه‌ریزی و آمادگی صورت بگیرد، طبیعی است که می‌تواند نقش بسزایی در حفظ جان و منابع اقتصادی داشته باشد؛ بنابراین، بحث آمادگی و کاهش خطر به عنوان یک اصل مهم در عرصه مدیریت بلایای طبیعی شمرده می‌شود و همه مکلف هستیم؛ چه نهادهای آکادمیک، چه ادارات دولتی و چه مردم و همه اقشار جامعه، این مسائل را در برنامه‌ها و فرهنگ خود برای حفظ جان و حفظ زندگی شرافتمندانه جا بدهیم.»
بحث آمادگی و کاهش خطر به عنوان یک اصل مهم در عرصه مدیریت بلایای طبیعی شمرده می‌شود و همه مکلف هستیم
ضرورت آمادگی در برابر بلایای طبیعی، در کشوری مانند افغانستان که با خطرهای گوناگون طبیعی روبه‌رو است، اهمیت ویژه‌ای دارد. ۱۳ اکتوبر، روز جهانی کاهش خطر بلایای طبیعی، نیز فرصتی برای جلب توجه به اهمیت پیشگیری و کاهش آسیب‌پذیری جوامع است.
سازمان ملل متحد می‌گوید افغانستان، با وجود سهم اندک در تغییرات اقلیمی، از جمله کشورهای آسیب‌پذیر در برابر پیامدهای آن است و آمادگی محدودی برای مقابله با این پیامدها دارد. به گفته این سازمان، سیلاب‌ها، خشکسالی‌ها و دیگر رویدادهای مرتبط با تغییرات اقلیمی، خطرهای جدی را متوجه این کشور کرده‌اند.
رادیو آزادی برای دریافت توضیحات درباره آمادگی‌ها و برنامه‌های اداره مبارزه با حوادث حکومت طالبان، با یوسف حماد، سخنگوی این اداره، تماس گرفت؛ اما تا زمان نشر این گزارش، به تماس‌ها پاسخ نداد.
این اداره، اما، در پلان ستراتژیک سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۹ بر پیشگیری و کاهش خطر بلایا، افزایش آمادگی جوامع، تقویت سیستم‌های هشدار زودهنگام و بهبود پاسخ‌دهی به حوادث تأکید کرده است.
با این حال، مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی به منابع مالی نیز نیاز دارد. اداره ملی حفاظت محیط زیست تحت کنترول حکومت طالبان در سال ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که افغانستان برای مقابله با پیامدهای تغییرات اقلیمی تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۲۰ میلیارد دالر نیاز دارد و برای تأمین آن نیازمند حمایت جامعه جهانی است.
