هرچند این منبع در مورد مقدار این بانک‌نوت‌ها جزئیات بیشتری ارائه نکرد، اما یک مقام پیشین در بخش مالی و اقتصادی نظام جمهوری گذشته ادعا کرده است که ارزش بانک‌نوت‌های چاپ‌شده به میلیاردها افغانی می‌رسد و بخشی از آن‌ها نیز در ماه‌های اخیر به افغانستان رسیده است.
این موضوع در حالی مطرح می‌شود که شماری از مردم و صرافان در افغانستان همچنان از فرسوده‌بودن بانک‌نوت‌های موجود در بازار شکایت دارند.
پرسش این است که بانک‌نوت‌های تازه چاپ‌شده چه زمانی و چگونه وارد گردش می‌شوند و چرا با وجود چاپ پول جدید، بانک‌نوت‌های کهنه هنوز هم بخش بزرگی از معاملات روزمره را تشکیل می‌دهند؟
منبع د افغانستان بانک که نخواست نامش گرفته شود، به رادیو آزادی گفت که امسال یک شرکت فرانسوی بانک‌نوت‌های افغانی چاپ کرده است، اما در مورد مقدار و ارزش آن معلومات بیشتری ارائه نکرد.
یک مقام پیشین در بخش مالی و اقتصادی نظام جمهوری گذشته نیز که نخواست نامش در گزارش نشر شود، گفت بخشی از این بانک‌نوت‌ها در ماه‌های اخیر به افغانستان رسیده است.
پیش از این، شاه‌محمد محرابی، رئیس کمیته تفتیش د افغانستان بانک، در عقرب سال ۱۴۰۱ به طلوع‌نیوز گفته بود که شرکت فرانسوی اوبرتور فیدیوشیِر (Oberthur Fiduciaire) بر اساس یک قرارداد قرار است ده میلیارد افغانی برای د افغانستان بانک چاپ کند.
او در آن زمان گفته بود که مدیریت درست گردش پول می‌تواند دسترسی مردم به پول نقد را بهتر کرده و مقدار کافی پول در بازار را تضمین کند. محرابی همچنان گفته بود که پیش از آن یک شرکت پولندی نیز یک‌ونیم میلیارد افغانی چاپ کرده بود که بخشی از آن در چند محموله به افغانستان انتقال یافته بود.
با این حال، شماری از صرافان در سرای شهزاده کابل می‌گویند بانک‌نوت‌های تازه چاپ‌شده هنوز به‌گونه گسترده وارد بازار نشده‌اند.
محمد عمران، یکی از صرافان، به رادیو آزادی گفت: «بله، بانک‌نوت‌ها چاپ شده‌اند، اما تا هنوز به بازار عرضه نشده‌اند. این پول‌ها در اختیار د افغانستان بانک است. این‌که چه زمانی آن‌ها را عرضه می‌کنند، به ما نیز معلومات داده نشده است.»
هفته گذشته نیز شماری از فروشندگان و خریداران در کابل و چند ولایت در گفت‌وگو با رادیو آزادی از کهنه و فرسوده‌شدن بانک‌نوت‌های افغانی در معاملات روزمره شکایت کرده بودند.
در مقابل، شماری از کارمندان حکومت طالبان می‌گویند که چند ماه پیش بخشی از معاش خود را به شکل بانک‌نوت‌های جدید دریافت کرده‌اند.
یک کارمند یک اداره دولتی که نخواست نامش گرفته شود، درباره تفاوت بانک‌نوت‌های تازه با پول‌های موجود به رادیو آزادی گفت: «در کاغذ، در چاپ، در بل و در دیگر موارد، هیچ تغییری نیامده بود؛ امضا و این مسائل همگی همان‌گونه بودند.»
محمدبشیر دودیال، آگاه اقتصادی، می‌گوید چاپ بانک‌نوت‌های جدید یکی از وظایف د افغانستان بانک است و معمولاً برای جایگزینی پول‌هایی صورت می‌گیرد که از گردش خارج شده‌اند. او گفت:«این پول‌هایی که تازه چاپ شده‌اند، به احتمال زیاد به جای بانک‌نوت‌های فرسوده و کهنه چاپ می‌شوند؛ همان بانک‌نوت‌هایی که از گردش خارج، سوختانده و باطل شده‌اند. به همان اندازه و با همان ارزش چاپ شده‌اند و این یک ضرورت است.»
د افغانستان بانک در ۲۹ سنبله سال جاری اعلام کرده بود که بانک‌نوت‌های فرسوده به ارزش ۶۶۰٫۲ میلیون افغانی را که از سه زون جمع‌آوری شده بود، از بین برده است. در گزارش منتشرشده در وب‌سایت این بانک آمده بود که بانک‌نوت‌های فرسوده به‌گونه دوره‌ای از بازار جمع‌آوری و با بانک‌نوت‌های جدید جایگزین می‌شوند.
دودیال می‌گوید بانک‌نوت‌های کوچک‌تر مانند ۱۰، ۲۰ و ۵۰ افغانی به دلیل گردش بیشتر، سریع‌تر فرسوده می‌شوند. به برآورد او، این بانک‌نوت‌ها در شرایط افغانستان ممکن است پس از حدود پنج سال بخش زیادی از قابلیت استفاده خود را از دست بدهند، در حالی که بانک‌نوت‌های ۱۰۰ و ۵۰۰ افغانی می‌توانند حدود هفت تا هشت سال و بانک‌نوت‌های ۱۰۰۰ افغانی مدت طولانی‌تری دوام کنند. او همچنان می‌گوید چاپ بانک‌نوت‌های جدید هزینه‌بر است و این هزینه در نهایت از منابع مالی کشور پرداخت می‌شود.
آگاهان اقتصادی می‌گویند یکی از راه‌های کاهش وابستگی به بانک‌نوت‌های نقدی، گسترش پرداخت‌های الکترونیکی است. اتحادیه شرکت‌های پول الکترونیکی و پرداخت افغانستان می‌گوید که برای ترویج استفاده از پول الکترونیکی فعالیت‌هایی را آغاز کرده و تا اکنون ۱۴ شرکت در این اتحادیه ثبت و راجستر شده‌اند.
سید رحیم شاه آغا، رئیس این اتحادیه، به رادیو آزادی گفت: «ما در سطح اتحادیه و در سطح این بخش، تلاش می‌کنیم که استفاده از پول نقد را کاهش دهیم. ترویج این کار را آغاز کرده‌ایم. تمام خدمات مالی‌ای که بانک برای شما ارائه می‌کند، در جیب و در اختیار شما خواهد بود. شما می‌توانید تمام خدمات بانکی را با یک تیلیفون انجام دهید.»
حامیان پرداخت‌های الکترونیکی می‌گویند گسترش این خدمات می‌تواند نیاز به چاپ، انتقال و استفاده مداوم از بانک‌نوت‌های نقدی را کاهش دهد. اما دسترسی محدود به خدمات مالی، هزینه انتقال پول، دسترسی به برق و خدمات مخابراتی و میزان اعتماد مردم به سیستم‌های دیجیتلی از چالش‌های مهم گسترش این روش در افغانستان به شمار می‌روند.
تا زمانی که استفاده از پول نقد در افغانستان گسترده باشد، جمع‌آوری به‌موقع بانک‌نوت‌های فرسوده، توزیع منظم پول‌های جدید و ارائه معلومات شفاف درباره چاپ و عرضه آن‌ها، از عوامل مهم در مدیریت این مشکل باقی خواهد ماند.
