آنان می‌گویند، از مهارت‌ها و تجربه‌هایی که در جریان مهاجرت به دست آورده‌اند، برای آغاز کاروبار در افغانستان استفاده کرده‌اند. این در حالی است که نهادهای بین‌المللی هشدار می‌دهند که برگشت میلیون‌ها مهاجر از کشورهای همسایه، فشار بر بازار کار افغانستان را افزایش داده و بسیاری از برگشت‌کنندگان هنوز هم با بیکاری و مشکلات اقتصادی روبه‌رو هستند.
نورالله که حدود یک سال پیش از شهر کراچی پاکستان به افغانستان برگشته، اکنون در ساحه احمدشاه بابا مینه یا ارزان‌قیمت کابل یک هوتل غذاخوری را اداره می‌کند. او به رادیو آزادی گفت که در پاکستان نیز همین کاروبار را داشت و پس از برگشت، تلاش کرد تا در کشور خود به این کار ادامه دهد.
نورالله می‌گوید، هنگام برگشت به افغانستان نگران بود که چگونه برای خود و خانواده‌اش کار و درآمد پیدا کند، اما اکنون از کاروبارش راضی است.
او گفت: «همان حرفه‌ای را که در آن‌جا انجام می‌دادیم، اکنون این‌جا انجام می‌دهیم. به لطف خدا، از این راه نان سه وقت خود را به دست می‌آوریم. وقتی از آن‌جا می‌آمدیم، بسیار نگران بودیم که در وطن چه خواهیم کرد؛ اما اکنون این‌جا وقت ما به خوبی می‌گذرد. مردم می‌آیند، این‌جا نان می‌خورند و خدمات خوب برای‌شان ارائه می‌شود.»
در ساحه کارته‌نو کابل، سیدآغا، یکی دیگر از مهاجران برگشته، نیز کاروبار کوچکی را آغاز کرده است. او در یک دکان چای و پراټه می‌فروشد و می‌گوید که از این راه نه‌تنها مصارف زندگی خود را تأمین می‌کند، بلکه برای چند نفر دیگر نیز زمینه کار فراهم کرده است.
سیدآغا به رادیو آزادی گفت: «خوب است، کار پیش می‌رود. نه‌تنها برای خود ما، بلکه چند نفر دیگر را نیز در این‌جا با خود به کار گماشته‌ایم و کار ما پیش می‌رود.» او می‌گوید، اگرچه بیکاری در افغانستان گسترده است، اما ایجاد کاروبارهای کوچک می‌تواند به کاهش مشکلات اقتصادی برخی خانواده‌ها و فراهم‌شدن فرصت‌های کاری کمک کند.
در ولایت ننگرهار نیز یک مهاجر برگشته توانسته با استفاده از تجربه‌ای که در پاکستان به دست آورده بود، کارگاه تولید لباس راه‌اندازی کند. عبدالله، صاحب این کارگاه در شهر جلال‌آباد، می‌گوید که پیش از برگشت به افغانستان، در شهر پشاور پاکستان نیز همین کاروبار را داشت.
او از چند ماه به این‌سو، در جلال‌آباد کار خود را آغاز کرده و نزدیک به ده ماشین خیاطی در کارگاهش نصب کرده است.
عبدالله می‌گوید، بیشتر کارگرانش مهاجرانی هستند که تازه از پاکستان برگشته‌اند و پیش از این نیز در پشاور با او کار می‌کردند. او به رادیو آزادی گفت:
در این‌جا ده‌ها نفر با ما کار می‌کنند که بیشترشان مهاجران تازه‌برگشته هستندعبدالله، صاحب این کارگاه در شهر جلال‌آباد
«در این‌جا ده‌ها نفر با ما کار می‌کنند که بیشترشان مهاجران تازه‌برگشته هستند؛ همان کسانی که در آن‌جا نیز با ما کار می‌کردند. از تاجران افغان خود این انتظار را دارم که در وطن فابریکه بسازند و زمینهٔ کار را برای مردم فراهم کنند.»
تورخان، یکی از کارگران این کارگاه، نیز پس از برگشت از پاکستان توانسته دوباره در حرفه قبلی خود مشغول کار شود.او می‌گوید، هنگام برگشت به افغانستان، بزرگ‌ترین نگرانی‌اش پیدا کردن کار بود، اما اکنون خوشحال است که می‌تواند برای خانواده‌اش درآمد داشته باشد.
تورخان به رادیو آزادی گفت: «وقتی از پاکستان می‌آمدیم، نگرانی ما در مورد کار بود؛ اما اکنون در این‌جا شکر است که کار پیدا کرده‌ایم. من از دیگر مهاجران نیز امیدوارم که به وطن بیایند. هر کسی که کار کند، می‌تواند در هر جایی برای خود کار پیدا کند.»
با این حال، بسیاری از مهاجران برگشته نتوانسته‌اند مانند این افراد در افغانستان کار یا منبع درآمد پیدا کنند. بر اساس گزارش ماه سپتمبر ۲۰۲۶ سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)، از نیمه سپتمبر ۲۰۲۳ تا پایان اگست ۲۰۲۶، حدود شش‌ونیم میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان برگشته‌اند.
این سازمان می‌گوید، برگشت گسترده مهاجران فشار بر بازار کار، امکانات سرپناه و خدمات اولیه را در افغانستان افزایش داده است. بانک جهانی نیز در گزارش ماه دسمبر ۲۰۲۵ خود گفته است که برگشت میلیون‌ها مهاجر، شمار افراد جویای کار را در افغانستان افزایش داده، اما رشد اقتصادی این کشور برای فراهم‌کردن فرصت‌های کاری کافی نیست.
بر اساس معلومات این بانک، در افغانستان نزدیک به یک نفر از هر چهار جوان بیکار است. از سوی دیگر، برنامه انکشافی سازمان ملل متحد (UNDP) در گزارش ماه می ۲۰۲۶ خود گفته است که در سال ۲۰۲۵، حدود ۷۴ درصد مردم افغانستان توان تأمین نیازهای اولیه زندگی خود را نداشتند.
بر بنیاد ارزیابی این سازمان، این میزان در میان مهاجرانی که به‌تازگی به افغانستان برگشته‌اند، به ۹۲ درصد رسیده بود. با وجود این مشکلات، نورالله، سیدآغا و عبدالله می‌گویند که تجربه‌ها و مهارت‌های به‌دست‌آمده در جریان مهاجرت، به آنان کمک کرده است تا پس از برگشت به افغانستان، کاروبار خود را از سر بگیرند.
آنان امیدوارند که با فراهم‌شدن امکانات سرمایه‌گذاری و حمایت از کاروبارهای کوچک، مهاجران برگشته بیشتری بتوانند برای خود و خانواده‌های‌شان زمینه کار و درآمد فراهم کنند.
