انیمیشن یا تصاویر متحرک، دنیایی از رنگ‌ها، شخصیت‌های خیالی و داستان‌های جالب است که در کنار سرگرمی، زمینهٔ آموزش و پرورش را نیز برای کودکان فراهم می‌کند.
در بسیاری از کشورهای جهان، انیمیشن به یکی از ابزارهای مهم انتقال پیام‌های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی برای کودکان تبدیل شده است. اما شماری از فعالان این بخش در افغانستان می‌گویند که وضعیت این صنعت نامناسب و ضعیف است.
عبدالله فضلی که به گفتهٔ خودش بیش از ده سال در این بخش فعالیت کرده است، به رادیو آزادی گفت:«صنعت انیمیشن در افغانستان در وضعیت بسیار نامناسب، نامطلوب و ضعیف قرار دارد؛ یعنی در حدود پنج تا هشت درصد است. از نظر کمیت نیز در همین حد است و کیفیت آن از این هم پایین‌تر است. کسانی که با کیفیت پایین کار و فعالیت می‌کنند، همان افرادی هستند که در این بخش در خارج از افغانستان آموزش دیده‌اند، یا ممکن است کسانی که اکنون برای افغانستان کار می‌کنند، بیرون از این کشور باشند.»
صنعت انیمیشن در افغانستان در وضعیت بسیار نامناسب، نامطلوب و ضعیف قرار دارد.
اسفندیار حسامی، طراح گرافیک، نیز با سخنان فضلی موافق است و می‌گوید:«وضعیت انیمیشن در افغانستان واقعاً خوب نیست. تا اندازه‌ای کار شده است، اما نمی‌توانیم آن را با کشورهای دیگر مقایسه کنیم. چند گروه کوچک ایجاد شده و کار کرده‌اند، اما در مقیاس گسترده روی این بخش کار نشده است.»
امان‌الله ایمان که او نیز سال‌ها در بخش انیمیشن فعالیت کرده است، به پیشینهٔ این هنر در افغانستان اشاره می‌کند و می‌افزاید که در آغاز، انجام این کار بسیار دشوار بود، اما اکنون با آمدن هوش مصنوعی آسان‌تر شده است.
او گفت:«صنعت انیمیشن از سال‌های ۲۰۰۵ یا ۲۰۰۶ میلادی وارد افغانستان شد. کسانی که در خارج آموزش دیده بودند، آمدند و در این‌جا برای شماری از تلویزیون‌ها چندین برنامه و کارتون ساختند؛ هم برای بزرگ‌سالان و هم برای کودکان. تا سال ۲۰۲۵ میلادی، افراد زیادی در این بخش آموزش دیدند، اما با آمدن هوش مصنوعی، این کار بسیار آسان شد. هرچند نمی‌تواند به سطح کسانی برسد که به‌گونهٔ مسلکی تولید می‌کنند، اما خوب است.»
کسانی که با استفاده از هوش مصنوعی برای کودکان انیمیشن می‌سازند، نیز می‌پذیرند که پیشرفت هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، راه‌های تازه‌ای را برای تولید محتوای تصویری باز کرده است.
این ابزارها می‌توانند در طراحی شخصیت‌ها، ساخت تصاویر متحرک و آماده‌سازی ویدیوهای آموزشی کمک کنند؛ محتوایی که به گفتهٔ آنان، خانواده‌ها و کودکان نیز آن را دوست دارند.
فرشته صالحی، نویسندهٔ ادبیات کودکان و همکار یک کانال تولید انیمیشن‌های ویدیویی برای کودکان به نام «کمکی جنت»، می‌گوید که هرچند کار انجام‌شده کافی نیست، اما تأثیرگذاری آن زیاد است.
او گفت:«تا اندازه‌ای تلاش‌هایی صورت گرفته است، اما با توجه به نیازهای کودکان، هنوز کارهای زیادی باقی مانده است. هدف ما در کمکی جنت این است که از طریق ترانه‌ها و انیمیشن‌ها، محتوایی به کودکان ارائه کنیم که هم از آن لذت ببرند و هم چیزی بیاموزند.»
فرشته می‌افزاید که برای توسعهٔ این بخش، حمایت مالی دوامدار، آموزش‌های مسلکی و همکاری مشترک هنرمندان، نویسندگان و آموزگاران بسیار ضروری است.
به باور فعالان بخش کودکان، آنان می‌توانند از طریق داستان‌های انیمیشنی با دوستی، همکاری، احترام به دیگران، حفاظت از محیط زیست و حل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها آشنا شوند.
همچنان، تولید انیمیشن به زبان‌های رایج کودکان در افغانستان و متناسب با فرهنگ آنان می‌تواند در انتقال بهتر پیام‌های آموزشی مؤثر باشد.
مینا زمانی، مسئول پیشین مجلهٔ «تربیت» ویژهٔ کودکان، به رادیو آزادی گفت:«انیمیشن‌هایی که ساخته شده‌اند، می‌توانند در آموزش، پرورش و سرگرمی کودکان نقش سالمی داشته باشند. این آثار، یادگیری زبان، اعداد، ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی و مهارت‌های زندگی را آسان‌تر و جالب‌تر می‌سازند. همچنان، خلاقیت و تخیل کودکان را تقویت می‌کنند.»
خانم زمانی می‌افزاید که محتوای نامناسب، پیام‌های نادرست و تصاویر ناسازگار با سن کودکان می‌توانند تأثیرات منفی داشته باشند.
به همین دلیل، نقش والدین، آموزگاران و تولیدکنندگان در انتخاب و تولید محتوای مناسب مهم است تا این مواد با ارزش‌های فرهنگی ما در تضاد نباشند و خشونت را نیز ترویج نکنند.
امروز، ۲۸ اکتوبر، روز جهانی انیمیشن است. این روز در سال ۲۰۰۲ میلادی از سوی انجمن بین‌المللی فلم‌های انیمیشن به این نام مسما شد. هدف از نام‌گذاری این روز، معرفی هنر انیمیشن و قدردانی از کار کسانی است که داستان‌های انیمیشنی می‌سازند.
به گفتهٔ افرادی که در این گزارش با آنان مصاحبه شده است، روز جهانی انیمیشن فرصتی است تا به وضعیت این هنر در افغانستان و نیاز کودکان افغان به محتوای تصویری باکیفیت توجه بیشتری شود.
به گفتهٔ آنان، حمایت از هنرمندان، فراهم‌کردن فرصت‌های آموزش تخصصی و سرمایه‌گذاری در تولیدات داخلی می‌تواند به رشد این صنعت کمک کند.
