دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد در گزارش تازه‌ای که روز پنجشنبه ۷ عقرب، منتشر شد، گفته است که تولید تریاک در افغانستان از حدود ۳۰۰ تُن در سال ۲۰۲۵، به نزدیک ۱۵۰۰ تُن در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته است. بر اساس این گزارش، مساحت زمین‌های زیر کشت کوکنار نیز از ۱۰ هزار هکتار در سال گذشته، به ۴۳ هزار هکتار در سال جاری رسیده است.
افغانستان برای سال‌های طولانی بزرگ‌ترین تولیدکنندۀ کوکنار در جهان بود؛ اما پس از ممنوعیت کشت این گیاه از سوی حکومت طالبان در سال ۲۰۲۲، میانمار جای افغانستان را گرفت. با این حال، فقر گسترده شماری از دهقانان افغان را وادار کرده است که دوباره به کشت کوکنار روی بیاورند.
محمد، یک دهقان ۲۲ ساله از بدخشان، به خبرگزاری فرانس‌پرس گفته است که بدون درآمد حاصل از تریاک، حتا توان خرید مواد غذایی اولیه را ندارد.
بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ هزار هکتار زمین در افغانستان زیر کشت کوکنار قرار داشت؛ در حالی که این رقم در میانمار به ۵۳ هزار هکتار می‌رسید. مقام‌های طالبان ادعا می‌کنند که بیش از ۲۲ هزار هکتار زمین را از کشت کوکنار پاک‌سازی کرده‌اند؛ اما به گفتۀ سازمان ملل متحد، بسیاری از مزارع کوکنار در میان کشت‌زارهای غله یا پشت دیوارها پنهان شده‌اند.
محمد می‌گوید که طالبان به دلیل کشت کوکنار او را تهدید می‌کنند، اما مشکلات اقتصادی باعث شده است که به این کار ادامه دهد. او گفته است: "می‌خواهم موتر بخرم، خانه بسازم و ازدواج کنم. بدون تریاک نمی‌توانم این کارها را انجام دهم".
در ماه می سال جاری میلادی، هنگام تخریب مزارع کوکنار در بدخشان، درگیری‌هایی رخ داد که در نتیجۀ آن دو نفر کشته شدند.
محمد، یک دهقان ۳۵ سالۀ دیگر، نیز به خبرگزاری فرانس‌پرس گفته است که درآمد حاصل از کشت گندم برای تأمین نیازهای زندگی‌اش کافی نیست و برای به دست آوردن درآمد بیشتر، ناگزیر به کشت کوکنار است.
بر اساس آمار سازمان ملل متحد، در سال ۲۰۲۳ درآمد حاصل از یک هکتار کشت گندم بیش از ۷۷۰ دالر بود؛ در حالی که درآمد حاصل از یک هکتار کوکنار به حدود ۱۰ هزار دالر می‌رسید. قیمت تریاک نیز در سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۰۰ دالر برای هر کیلوگرام کاهش یافته است؛ اما این رقم هنوز هم در مقایسه با قیمت ۱۰۰ دالری پیش از ممنوعیت کشت کوکنار، بسیار بلند است.
مونیکا جوما، رئیس اجرایی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، گفته است که افزایش دوبارۀ کشت کوکنار نشان می‌دهد که کاهش این کشت بدون فراهم‌سازی منابع بدیل درآمد برای دهقانان تا چه اندازه دشوار است.
حکومت طالبان آمار گزارش تازه سازمان ملل متحد را رد می‌کند و می‌گوید میزان واقعی کشت کوکنار نصف برآورد سازمان ملل است.
اما پیش از این حکومت طالبان پذیرفته بود که بدون فراهم‌سازی فرصت‌های بدیل درآمد و حمایت اقتصادی از دهقانان، ممنوعیت کشت کوکنار راه‌حل پایداری نخواهد بود.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که از سال ۲۰۲۳ به این‌سو، ۶.۶ میلیون افغان به کشور برگشته‌اند، بحران‌های اقلیمی افزایش یافته و کمک‌های بین‌المللی کاهش یافته است.
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد با حمایت جاپان و اتحادیۀ اروپا، به دهقانان برای کشت محصولات بدیل کمک می‌کند. ذکرالله، یکی از باشندگان بدخشان که سرپرستی یک خانوادۀ ۱۲ نفری را بر عهده دارد، از طریق یک نهاد غیردولتی تخم اصلاح‌شدۀ گندم و کود کیمیاوی دریافت کرده است. او می‌گوید که کشت گندم در مقایسه با کوکنار زحمت کمتری دارد و زمینۀ زندگی آرام‌تری را برای خانواده‌اش فراهم کرده است.
با این حال، پولیک اوک‌سری، نمایندۀ دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، می‌گوید که کشت محصولات بدیل به تنهایی کافی نیست. به گفتۀ او، دهقانان به بازارها، سرک‌ها، سیستم‌های آبیاری و امکانات ذخیره‌سازی محصولات نیز نیاز دارند.
این دفتر برآورد کرده است که اجرای این برنامه به حدود ۵۰۰ میلیون دالر نیاز دارد؛ اما به گفتۀ اوک‌سری، تنها ۱۰ درصد این مبلغ از سوی کمک‌کنندگان و حکومت طالبان فراهم شده است. او افزوده است که ایجاد منابع بدیل درآمد زمان‌گیر است و به تجربۀ تایلند اشاره کرده است؛ کشوری که پیش از ریشه‌کن‌سازی کشت کوکنار، به مدت ۱۵ سال روی فراهم‌سازی منابع بدیل درآمد سرمایه‌گذاری کرده بود.
اوک‌سری تأکید کرده است که مشکل مواد مخدر تنها به افغانستان محدود نمی‌شود، بلکه یک چالش جهانی است. بر اساس معلومات ادارۀ مواد مخدر اتحادیۀ اروپا، تریاک افغانستان منبع اصلی هیروئین در این اتحادیه است و در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۵۰ هزار نفر از مواد مخدر مشتق از تریاک استفاده می‌کردند.
نمایندۀ سازمان ملل متحد برای حل این مشکل بر همکاری بین‌المللی و کاهش تقاضا برای مواد مخدر، هم در افغانستان و هم در سایر کشورها، تأکید کرده است.
