یک زن ۴۰ ساله در ولایت تخار میگوید که حدود ۲۰ سال از ازدواجش میگذرد و با مشکلات جسمی و اقتصادی روبهرو است. او که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت نُه فرزند ۱ تا ۱۷ ساله دارد و نمیخواهد فرزند دیگری به دنیا بیاورد، اما تاکنون به دلیل مخالفت شوهرش نتوانسته از روشهای جلوگیری از بارداری و ایجاد فاصله میان بارداریهایش استفاده کند. او افزود: «من پنج دختر و چهار پسر دارم. شوهرم قاری مسجد است. به من اجازه جلوگیری از بارداری را نمیدهد و میگوید فاصله گرفتن بین طفلها گناه دارد. اجازه نمیدهد تابلیت یا پیچکاری جلوگیری از بارداری بگیرم؛ میگوید ضرر دارد.»
این در حالی است که در نصوص اسلامی، بر شیردهی مادران به فرزندانشان تا دو سال کامل تأکید شده است؛ موضوعی که اهمیت توجه به صحت مادر و کودک را نیز برجسته میسازد.
این زن همچنان میگوید که شوهرش نیز به دلیل مشکلات جسمی توان انجام کارهای سنگین را ندارد و درآمد خانواده برای تأمین نیازهای زندگی کافی نیست. او امیدوار است خانوادهاش از کمکهای اقتصادی و امکانات درمانی برخوردار شود: «کودکانم همه خُرد هستند. خودم تکلیف کمر دارم و اشیای گران را بلند کرده نمیتوانم. شوهرم هم مریض است؛ دست و شانهاش آسیب دیده و توان کارهای شاقه را ندارد. اقتصاد ما ضعیف است. اگر با ما کمک شود، بسیار خوشحال میشویم. دختر بزرگم هم از مکتب محروم شده است؛ پس از صنف ششم دیگر نتوانست به مکتب برود.»
شوهرم به من اجازه جلوگیری از بارداری را نمیدهد و میگوید فاصله گرفتن بین طفلها گناه دارد.مادر نُه فرزند در ولایت تخار
تجربه این مادر در شرایطی مطرح میشود که دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در ماه می ۲۰۲۶ اعلام کرد که افغانستان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران در جهان را دارد؛ بهگونهای که در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده، حدود ۶۰۰ مادر جان خود را از دست میدهند.
نتایج یک پژوهش کیفی که بر اساس مصاحبه با شماری از زنان متأهل در کابل انجام شده، نشان میدهد که انتظارات اجتماعی و فرهنگی برای فرزندآوری زودهنگام و مکرر و باورهای نادرست درباره روشهای جلوگیری از بارداری، بر تصمیم زنان در این زمینه تأثیر میگذارد.
نتایج این پژوهش در دسمبر ۲۰۲۵ در نشریه علمی بینالمللی «سلامت باروری» (Reproductive Health)، وابسته به انتشارات Springer Nature و مستقر در بریتانیا، منتشر شده است.
بر اساس یافتههای این پژوهش، برخی زنان نیز صحت خود و فرزندانشان را در تصمیمگیری درباره بارداری و تعداد فرزندان در نظر میگیرند.
سازمان جهانی صحت توصیه کرده که زنان پس از تولد نوزاد زنده، پیش از تلاش برای بارداری بعدی دستکم ۲۴ ماه فاصله در نظر بگیرند.
متخصصان نسایی و ولادی میگویند بارداریها و زایمانهای پیدرپی میتوانند صحت مادر و جنین را با خطرهای جدی روبهرو کنند.
داکتر لطیفه، متخصص امراض نسایی و ولادی، به رادیو آزادی گفت که روشهای مختلف تنظیم خانواده برای جلوگیری از بارداری وجود دارد و استفاده از این روشها در صورت انتخاب درست و متناسب با وضعیت صحی زن و مشوره با داکتر مشکلساز نیست.
او درباره پیامدهای بارداریهای پیدرپی میگوید: «ولادتهای پیدرپی سبب میشود که کمبود آهن و ویتامینها در بدن مادر دوباره جبران نشود. همچنان میتواند سبب سوءتغذیه شدید در مادر و جنین شود، خطر زایمان زودرس را بالا ببرد و باعث پارگی رحم، بلند رفتن فشار خون مادر و عفونتهای مکرر در مادران شود.»
او همچنان میگوید که سن مادر در میزان خطرات بارداری نقش دارد و بهویژه زنانی که پس از ۳۵ سالگی باردار میشوند یا به بیماریهای زمینهای مبتلا هستند، ممکن است با خطرات بیشتری روبهرو شوند. از همینرو، معاینات پیش از بارداری و مراقبتهای منظم در دوران بارداری برای تشخیص و پیشگیری از عوارض احتمالی اهمیت دارد.
رادیو آزادی برای دریافت دیدگاه مسئولان وزارت صحت عامه حکومت طالبان درباره چگونگی ارائه خدمات تنظیم خانواده، خدمات مراقبت از مادران در دوران بارداری و زایمان، و برنامههای آگاهیدهی در این زمینه تلاش کرد، اما تا زمان نشر این گزارش، پاسخی دریافت نکرد.
اما این وزارت در اول اسد ۱۴۰۵ اعلام کرد که برای افزایش دسترسی زنان و دختران به خدمات صحی مادران و تنظیم خانواده در ۱۰ ولایت کشور، قرارداد یکسالهای را به ارزش حدود ۱.۷ میلیون دالر با انجمن راهنمای خانواده افغانستان امضا کرده است.
در همین حال، شماری از فعالان حقوق زنان بر حق زنان برای تصمیمگیری درباره مادر شدن و تعداد فرزندانشان تأکید میکنند.
ترنم سیدی، یکی از این فعالان، به رادیو آزادی گفت: «شوهران باید بیشتر به این موضوع توجه کنند و به خاطر سلامت مادر و فرزند، به زن حق بدهند که خودش تصمیم بگیرد آیا میتواند مادر شود یا نه. حق زنان برای تصمیمگیری آزادانه درباره بارداری، تعداد فرزندان و فاصله میان بارداریها باید رعایت شود. بدن زن ملکیت هیچ فرد، خانواده یا ساختاری نیست.»
بدن زن ملکیت هیچ فرد، خانواده یا ساختاری نیست.ترنم سیدی، یکی از این فعالان حقوق زنان
خانم سیدی افزود که محدودیتهای گسترده در زمینه آموزش، کار و استقلال اقتصادی، دسترسی برخی زنان در افغانستان به خدمات صحی را نیز دشوارتر ساخته است و بسیاری از زنان، بهویژه در مناطق روستایی، برای مراجعه به داکتر متخصص و شفاخانه و دریافت خدمات تنظیم خانواده با موانع جدی روبهرو هستند.
این در حالی است که بر اساس گزارش سازمان جهانی صحت، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۴۲۲ مرکز مراقبتهای اولیه صحی در افغانستان به دلیل کاهش کمکهای مالی بسته شدند یا فعالیتشان متوقف شد و دسترسی حدود ۳.۳ میلیون نفر به خدمات درمانی، از جمله زایمان در مراکز صحی و تنظیم خانواده، مختل شد.
بر اساس آماری که برنامه جهانی غذا (WFP) در ماه سپتمبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، نفوس افغانستان به حدود ۴۶ میلیون تن رسیده است. از این میان، ۱۷.۴ میلیون تن با عدم مصونیت غذایی روبهرو هستند که ۴.۹ میلیون تن آنان را مادران باردار و کودکان مبتلا به سوءتغذیه تشکیل میدهند.
وزارت صحت عامه حکومت طالبان در اواخر سال ۱۴۰۴ خورشیدی گفته بود که حدود سه میلیون زن و کودک در افغانستان با سوءتغذیه روبهرو هستند.
این مادر ۴۰ ساله از ولایت تخار میگوید با توجه به مشکلات جسمی و وضعیت اقتصادیاش، نمیخواهد فرزند دیگری به دنیا بیاورد.
او میگوید: «اگر تصمیم به من مربوط باشد، میگویم که دیگر فرزندآوری بس است و میخواهم از بارداری جلوگیری کنم. من تکلیف کمر دارم و با توجه به مسئولیتهایم نمیخواهم طفل دیگری به دنیا بیاورم.»