مدینه، دختر ۲۳ ساله افغان، برای ادامه تحصیل و دسترسی به فرصت‌هایی که به گفته خودش در افغانستان برای دختران فراهم نیست، به ایران مهاجرت کرده است. او می‌گوید: «مجبور هستم کار کنم و درسم را هم نمی‌توانم هرگز رها کنم، چون آینده من همین تحصیل من است.»
مدینه در کنار کار، تحصیلات عالی خود را در رشته حقوق و علوم سیاسی به‌گونه آنلاین ادامه می‌دهد. او در سال ۱۴۰۳ خورشیدی (۲۰۲۴–۲۰۲۵)، همراه با برادرش و با دریافت ویزه وارد ایران شد.
به گفته مدینه، مجموعه‌ای از عوامل، از جمله محرومیت از فرصت‌های تحصیلی و شرایط دشوار اجتماعی و اقتصادی، در تصمیمش برای مهاجرت نقش داشته‌اند.
او به رادیو آزادی گفت: «شخصاً به خاطر ادامه تحصیل، راه مهاجرت را پیش گرفتم و ده‌ها دلایل دیگری از جمله بیکاری، خشونت، محدودیت‌های غیرقابل تحمل به خاطر آزادی، به خاطر اینکه بتوانم یک راه روشن‌تری را برای آینده‌ام بسازم، چون در افغانستان آینده‌ام را کاملاً تاریک می‌دیدم.»
مدینه می‌گوید پیش از آن‌که از ادامه تحصیل در افغانستان محروم شود، در امتحان کانکور اشتراک کرد و به فاکولته روان‌شناسی راه یافت. با ممنوع شدن تحصیل دختران در پوهنتون‌ها از سوی طالبان، او نتوانست تحصیلاتش را در این رشته ادامه دهد.
محرومیت مدینه از ادامه تحصیل، بخشی از محدودیت‌های گسترده‌ای است که پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، بر آموزش دختران و زنان در افغانستان اعمال شده است.
حکومت طالبان دختران بالاتر از صنف ششم را از ادامه آموزش محروم کرد، در دسمبر ۲۰۲۲ تحصیل دختران را در پوهنتون‌های دولتی و خصوصی ممنوع ساخت و در سال ۲۰۲۴ نیز آموزش زنان را در انستیتوت‌های نیمه‌عالی متوقف کرد.
در افغانستان آینده‌ام را کاملاً تاریک می‌دیدم.مدینه، مهاجر افغان در ایران
سازمان ملل متحد، نهادهای حقوق بشری و کشورهای مختلف بارها خواهان لغو این ممنوعیت‌ها و محدودیت‌ها شده‌اند، اما با گذشت بیش از پنج سال، هنوز تغییری در این سیاست‌ها به وجود نیامده است.
مقام‌های حکومت طالبان می‌گویند حقوق زنان در چارچوب شریعت اسلام تأمین است و این محدودیت‌ها را موضوعی داخلی می‌دانند.
کار، درس و خانواده
مدینه با وجود ترک افغانستان و مهاجرت به ایران، نتوانسته است از دشواری‌های زندگی فاصله بگیرد. او در کشور میزبان با چالش‌های اقتصادی، اداری و شغلی روبه‌رو است و می‌گوید نداشتن مدارک اقامتی و مشکلات تمدید ویزه، ادامه زندگی و دسترسی به فرصت‌های کاری را برای مهاجران افغان دشوار می‌کند.
به گفته او، پایان اعتبار اسناد می‌تواند مهاجران را با مشکلاتی مانند ضرورت بازگشت به افغانستان و اقدام دوباره برای دریافت ویزه روبه‌رو کند. مدینه از ساعت هشت صبح تا پنج پس از ظهر در یک فابریکه تولید کفش کار می‌کند و پس از پایان کار، در کنار رسیدگی به امور خانه، ساعاتی را نیز به مطالعه و پیشبرد درس‌هایش اختصاص می‌دهد.
او بخشی از درآمد ماهانه‌اش را برای تأمین هزینه‌های زندگی خود در ایران و بخشی دیگر را برای حمایت از خانواده‌اش در افغانستان اختصاص می‌دهد. مدینه افزود: «معاش ماهانه‌ام حدود ۱۰۰ دالر معادل ۲۱ میلیون تومان است که نصف آن را برای مصارف اولیه خودم استفاده می‌کنم و نصف دیگرش را برای پدرم که بیکار است و مادرم بیمار است و مصارف دیگرشان به افغانستان می‌فرستم. از این طریق کوشش می‌کنم گوشه‌ای از مصارف آنان را پوشش بدهم.»
مدینه در کنار تأمین هزینه‌های زندگی خود و کمک مالی به خانواده‌اش، تلاش می‌کند تحصیلاتش را نیز ادامه دهد؛ مسئولیتی که با توجه به شرایط کاری او آسان نیست.
او می‌گوید: «نمی‌شود هم کار را بدون وقفه انجام داد و هم تحصیلات را به شکل مطلوب پیش برد. گاهی مجبور هستم یک روز از کار بگذرم و مرخصی بگیرم تا به درسم برسم و گاهی هم به دلیل کار، فرصت کافی برای مطالعه ندارم. چالش‌های زیادی در زندگی‌ام وجود دارد، اما من کوشش می‌کنم آن را پشت سر بگذارم.»
مدینه می‌افزاید که محدودیت‌های مربوط به مدارک اقامتی و فرصت‌های شغلی برای مهاجران افغان، امکان استفاده از مهارت‌هایش را کاهش داده است.
او با وجود آشنایی با زبان انگلیسی، برخورداری از مهارت‌های ابتدایی کمپیوتری و داشتن سند فراغت از صنف دوازدهم، نتوانسته است شغلی متناسب با توانایی‌هایش پیدا کند.
نمی‌شود هم کار را بدون وقفه انجام داد و هم تحصیلات را به شکل مطلوب پیش برد.مدینه، مهاجر افغان در ایران
به گفته او، فرصت‌های کاری زنان مهاجر افغان در ایران محدود است و بسیاری از آنان ناگزیر به کار در فابریکه‌ها و شغل‌های فزیکی روی می‌آورند.
درخواست حمایت
بنفشه احمدی، فعال حقوق زن در ایران، نیز می‌گوید مشکلات مدارک اقامتی، زندگی، کار و ادامه تحصیل را برای شماری از زنان مهاجر دشوار کرده است.
او در گفت‌وگو با رادیو آزادی بر نقش نهادهای بین‌المللی در حمایت از زنان و دختران افغان در ایران و فراهم‌سازی زمینه آموزش، کار و برخورداری از وضعیت اقامتی مناسب تأکید کرد.
احمدی گفت: «خواهش جدی ما همیشه از سازمان ملل متحد و نهادهای حقوق بشری این بوده که با دولت میزبان به تفاهمی برسند تا دختران و زنان مهاجر افغان که از تحصیل بازمانده‌اند، در ایران از آموزش و حمایت برخوردار شوند و تحت پوشش خود بگیرند که حداقل آنان با خاطر جمع درس بخوانند یا کار کنند.»
مدینه که خود نیز به‌حیث فعال حقوق زن در برنامه‌های زنان مهاجر افغان در ایران اشتراک می‌کند، از جامعه جهانی و نهادهای بین‌المللی می‌خواهد برای تأمین حق آموزش و اشتغال زنان و دختران افغان و فراهم‌سازی فرصت‌های تحصیلی و کاری برای آنان، اقدامات عملی انجام دهند.
او امیدوار است تحصیلاتش را تا مقطع دکتورا ادامه دهد و روزی به افغانستان بازگردد؛ بازگشتی که به گفته او، مشروط به تأمین حق انتخاب، تحصیل، کار و آزادی بیان برای زنان در افغانستان است.
مدینه می‌گوید: «بازگشت به افغانستان را قلباً آرزو دارم. در صورتی که من در کشورم از حق انتخاب، کار و تحصیل، آزادی بیان و تمام حقوق اساسی شهروندی برخوردار باشم، برمی‌گردم تا بتوانم به‌عنوان یک زن متخصص، توانا و مستقل، در ساختن کشورم سهم مؤثری داشته باشم.»
