محصلان پسر در چهار پوهنتون، از جمله پوهنتون کابل، دو پوهنتون خصوصی در کابل و یک پوهنتون دولتی در بدخشان، به رادیو آزادی گفته‌اند که بر نوع پوشش آنان محدودیت وضع شده و از آنان خواسته شده است به‌جای لباس‌های به سبک نو، لباس سنتی افغانی، مانند پیراهن‌تنبان، بپوشند.
محصلی در پوهنتون کابل که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «محدودیت‌ها در پوهنتون سبب شده که پوهنتون دیگر مثل سابق نباشد و هیچ میلی برای درس‌خواندن نمانده.»
او دربارهٔ چگونگی وضع و اجرای این محدودیت‌ها می‌گوید: «از شروع سال محدودیت وضع شده بود تا این که آهسته‌آهسته با فرمان‌های شفاهی و بالاخره اخیراً طی مکتوب این موضوع عملی شد. هیچ کسی اجازه ندارد با پوشش غربی به پوهنتون بیاید، باید پیراهن‌تنبان بپوشیم، در غیر آن اجازهٔ ورود را نخواهیم داشت. حتی موهای سر و ریش ما باید شبیه غربی‌ها اصلاح نشود.»
محصلی دیگر در پوهنتون خصوصی رنا در کابل نیز می‌گوید که در سال‌های گذشته محصلان می‌توانستند با لباس‌های گوناگون به پوهنتون بروند، اما اکنون با محدودیت روبه‌رو هستند.
محدودیت‌ها در پوهنتون سبب شده که پوهنتون دیگر مثل سابق نباشد و هیچ میلی برای درس‌خواندن نمانده.محصل پوهنتون کابل
او که به همین دلیل نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «سال‌های قبل اگر با پتلون و بلوز به پوهنتون می‌رفتیم کسی کار نداشت، اما امسال ما باید با پیراهن‌تنبان برویم و ریش ما را هم می‌گویند باید به مطابق سنت پیامبر باشد، در غیر آن اجازه نمی‌دهند داخل پوهنتون شویم.»
یک محصل پوهنتون بدخشان نیز که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت که اکنون پوشیدن پیراهن‌تنبان در این پوهنتون به یک یونیفورم تبدیل شده است. رادیو آزادی نمی‌تواند این ادعاها را به‌گونهٔ مستقل تأیید کند.
رادیو آزادی تلاش کرد کاپی مکتوبی را که به گفتهٔ محصلان دربارهٔ نوع پوشش آنان صادر شده است، ببیند؛ اما به گفتهٔ این محصلان، این مکتوب تنها نزد بخش منابع بشری پوهنتون‌ها است و محصلان به آن دسترسی ندارند.
رادیو آزادی دربارهٔ گفته‌های محصلان و این مکتوب با بخش منابع بشری پوهنتون کابل و پوهنتون خصوصی رنا نیز تماس گرفت، اما تا زمان نشر این گزارش پاسخی دریافت نکرد.
برای گرفتن دیدگاه وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان دربارهٔ این گفته‌ها نیز، رادیو آزادی تا زمان نشر این گزارش نتوانست با حافظ ضیا هاشمی، سخنگوی این وزارت، تماس بگیرد.
نگرانی فعالان حق آموزش
عبدالهادی وزین، فعال حق آموزش، به رادیو آزادی گفت: «اجبار مامورین، شاگردان یا محصلین به یک لباس مشخص و معین، سبب تأسف و تکلف است و از نظر شرعی اساس ندارد، باید حکومت فعلی این پالیسی سخت‌گیرانه را که نمایانگر ذوق و سلیقه است و در غیاب قانون صورت می‌گیرد بردارد.»
به گفتهٔ آقای وزین، بدرفتاری و مجبورساختن محصلان و شاگردان در محیط‌های آموزشی سبب می‌شود که جوانان علاقهٔ خود را به یادگیری از دست بدهند؛ موضوعی که به باور او، پیامدهای منفی برای جامعه خواهد داشت.
اجبار مامورین، شاگردان یا محصلین به یک لباس مشخص و معین، سبب تأسف و تکلف است و از نظر شرعی اساس نداردعبدالهادی وزین، فعال حق آموزش
گزارش‌های پیشین
محدودیت بر پوشش مردان در نهادهای تحصیلات عالی افغانستان پیش از این نیز در گزارش‌های پژوهشی و سازمان‌های بین‌المللی مطرح شده است.
شبکهٔ تحلیل‌گران افغانستان (AAN) در ۶ اگست ۲۰۲۳ در گزارشی دربارهٔ تغییرات نظام تحصیلات عالی پس از به قدرت رسیدن دوبارهٔ طالبان نوشته بود که از محصلان و استادان مرد خواسته شده است لباس سنتی بپوشند، سرشان را با کلاه یا دستار بپوشانند و ریش و بروت خود را نتراشند.
به نوشتهٔ این شبکه، میزان اجرای این مقررات در پوهنتون‌های مختلف یکسان نبوده و در پوهنتون‌های دولتی سخت‌گیرانه‌تر بوده است.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در ۹ اکتوبر ۲۰۲۴ در گزارشی دربارهٔ وضعیت مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی افغانستان، از ابلاغ مقررات تازهٔ پوشش پس از اگست ۲۰۲۱ خبر داده بود. بر اساس این گزارش، از مردان خواسته شده بود لباس سنتی بپوشند و ریش بگذارند.
به گفتهٔ یونسکو، نماینده‌گان وزارت امر به معروف و نهی از منکر حکومت طالبان برای نظارت بر رعایت این مقررات از مؤسسات تحصیلات عالی خصوصی بازدید می‌کردند.
دیده‌بان حقوق بشر (HRW) هم در ۶ دسمبر ۲۰۲۳ در گزارشی با عنوان «مکاتب پسرانه نیز در حال ناکام شدن‌اند» گفته بود که شاگردان و خانواده‌های‌شان از افزایش تنبیه بدنی در مکاتب پس از به قدرت رسیدن دوبارهٔ طالبان شکایت کرده‌اند.
در این گزارش از لت‌وکوب، سیلی‌زدن و تحقیر شاگردان در حضور دیگران، و مجازات آنان به دلیل نوع لباس و مدل مو نیز یاد شده بود.
