شبنم رحمتی، دختر ۲۰ سالهای که به دلیل ممنوعیت آموزش دختران از سوی حکومت طالبان از مکتب بازمانده است، اکنون در شبکههای اجتماعی یک تجارت شخصی راهاندازی کرده است.
او به رادیو آزادی گفت: «این فعالیت از نگاه روحی بسیار به من کمک کرده است؛ چون برای دختران افغان که در شرایط کنونی افغانستان زندگی میکنند، انگیزه و امید تازهای است. دلیل فعالیت ما هم همین محدودیتهایی بود که وضع شد.»
شبنم میگوید از یکونیم سال به اینسو، از دنبالکنندگانش در شبکههای اجتماعی، که به گفتهٔ او بیشترشان در خارج از کشور زندگی میکنند، سفارش تهیهٔ انواع هدیهها، مواد غذایی و حتی وسایل مورد نیاز خانه را دریافت میکند و سپس این سفارشها را به خانوادههای سفارشدهنده میفرستد.
او در صنف دوازدهم مکتب بود که حکومت طالبان آموزش دختران را ممنوع کرد.
شبنم از جریان کار خود ویدیو میگیرد و آنها را در شبکههای اجتماعی نشر میکند تا از این طریق هم در این شبکهها فعال باشد و هم برای کارش بازاریابی کند.
او میافزاید: «این فعالیت زمینهٔ درآمدزایی و استقلال اقتصادی را برایم فراهم کرده است؛ اما من باور دارم که آموزش یکی از مهمترین راههای رسیدن به موفقیت است. اگر خدا بخواهد، میخواهم در آینده به تحصیلاتم ادامه بدهم و به آرزوها و هدفهایی که دارم برسم.»
ممنوعیتهای آموزشی طالبان
پس از وضع محدودیتها و ممنوعیتهای آموزشی از سوی حکومت طالبان، دختران افغان از رفتن به مکتب و پوهنتون بازماندهاند.
حکومت طالبان در ماه مارچ سال ۲۰۲۲ آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را ممنوع کرد. در ماه دسمبر همان سال، دختران از رفتن به پوهنتونها منع شدند و در ماه دسمبر سال ۲۰۲۴ نیز از آموزش در انستیتوتهای طبی محروم شدند.
بر اساس گزارشهای صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، در نتیجهٔ این ممنوعیتها حدود ۲.۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم شدهاند؛ رقمی که به گفتهٔ این نهاد، هر سال افزایش مییابد.
اگر خدا بخواهد، میخواهم در آینده به تحصیلاتم ادامه بدهم و به آرزوها و هدفهایی که دارم برسمشبنم رحمتی، دختر ۲۰ ساله
حکومت طالبان همچنان زنان را از کار در بیشتر ادارههای دولتی و غیردولتی منع کرده است. این وضعیت بر آموزش، آینده، زندگی اجتماعی و وضعیت اقتصادی زنانی که سرپرستی خانوادههایشان را بر عهده داشتند، تأثیر عمیقی گذاشته است.
تجارت و آموزش آنلاین
با این حال، شماری از دختران در برابر این محدودیتها تسلیم نشده و از طریق شبکههای اجتماعی راههای بدیل آموزش را پیدا کردهاند. اسرا صافی، دختر ۲۳ ساله، یکی از همین دختران است.
او در سال اول پوهنتون بود که از ادامهٔ تحصیل محروم شد. اسرا اکنون از طریق شبکههای اجتماعی لباس و حجاب میفروشد، زبان انگلیسی یاد میگیرد و خلاصهای از فعالیتهای روزمرهٔ خود را نیز نشر میکند.
او میگوید: «وقتی آموزش ما را متوقف کردند، تأثیر بسیار بدی بر روحیهام گذاشت؛ اما با وجود اینکه عضو یک خانوادهٔ سنتی هستم و هیچکس هم تشویقم نکرد، خودم کار و فعالیت در شبکههای اجتماعی را آغاز کردم. حالا در داخل و خارج از کشور هزاران مشتری و دنبالکننده دارم و این موضوع بسیار خوشحالم میکند.»
به گفتهٔ اسرا، فعالیت در شبکههای اجتماعی نهتنها وسیلهای برای مصروفیت و سرگرمی او شده، بلکه فرصتی برای برقراری ارتباط با دیگران و شریکساختن تجربههایش نیز فراهم کرده است.
حالا در داخل و خارج از کشور هزاران مشتری و دنبالکننده دارم و این موضوع بسیار خوشحالم میکنداسرا صافی، دختر ۲۳ ساله
شماری از دختران دیگر در شهرهای مزارشریف، هرات، کندز و کابل نیز گفتند که شبکههای اجتماعی را به وسیلهای برای نشاندادن تواناییهایشان، ادامهٔ آموزش و حتی رسیدن به استقلال اقتصادی تبدیل کردهاند.
به گفتهٔ آنان، با دنبالکردن برنامهها و کورسهای آموزشی آنلاین و نشر ویدیوهایی از زندگی روزمره، تجربههای شخصی و فعالیتهایشان در قالب ولاگ، تلاش میکنند تواناییهای علمی خود را افزایش دهند.
اما این دختران میگویند فعالیت آنلاین نیز بدون مشکل نیست؛ هزینهٔ انترنت، محدودیتهای خانوادهها، فشارهای اجتماعی و آزار و اذیت در فضای آنلاین از چالشهای عمدهای است که بر فعالیت آنان تأثیر گذاشته است.
آنان میگویند هر روز تلاش میکنند با انگیزههای تازه، فعالیتهای متفاوت و نوآوری، به دخترانی امید بدهند که در شرایط دشوارتری زندگی میکنند.