باشندگان مناطق دوردست افغانستان، جایی که فاصلهٔ زیاد، راههای دشوارگذر و کمبود امکانات صحی رسیدن بیماران به درمان را دشوار میسازد، از احتمال تعطیلی مراکز صحی نزدیک محل زندگیشان نگران هستند.
چمنشاه، باشندهٔ منطقهٔ سنگجوی لومان در ولسوالی جاغوری ولایت غزنی، با یادآوری خاطرات نزدیک به ۳۰ سال پیش میگوید که نبود مراکز صحی نزدیک، انتقال بیماران را در آن زمان بسیار دشوار ساخته بود: «زمانی ما مریضهای خود را به مرکز جاغوری با شانه بردیم، در تابوت بردیم، زمانی که تا زانو برف بوده و هوا هم سرد بود.»
او نگران است که با تعطیلی مراکز صحی کوچک، باشندگان این مناطق بار دیگر با همان مشکلات گذشته روبهرو شوند: «مناطق ما بسیار سرد است، برف زیاد میآید، اگر کسی مریض باشد، فرض کنید زنها و مردهای پیر، کودکان، زنان باردار، اگر تا مرکز غزنی بروند، در مسیر راه شاید تلف شوند...»
چمنشاه از سازمان ملل متحد و نهادهای دیگر کمک میخواهد: «از سازمان ملل متحد و دیگر نهادها میخواهیم که جلو بسته شدن مراکز صحی نزدیک را بگیرند، در غیر آن برای ما بسیار خطر جدی دارد.»
زمانی ما مریضهای خود را به مرکز جاغوری با شانه بردیم، در تابوت بردیم، زمانی که تا زانو برف بوده و هوا هم سرد بود.چمنشاه، باشندهٔ ولسوالی جاغوری
به گفتهٔ او، مرکز صحی غجور در فاصلهٔ حدود پنج کیلومتری منطقهٔ آنان قرار دارد و رسیدن به آن برای باشندگان این محل آسانتر است.
هشدار سازمان ملل متحد
سازمان ملل متحد به تاریخ ۶ نوامبر هشدار داده است که در پی کاهش کمکهای بینالمللی، حدود ۷۰۰ مرکز مراقبتهای اولیه صحی در افغانستان در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با خطر تعطیلی روبهرو شدهاند.
برونو لومارکیس، معاون نمایندهٔ ویژهٔ دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان و هماهنگکنندهٔ امور بشردوستانهٔ این سازمان، گفته است که از حدود ۱۹۰۰ مرکز مراقبتهای اولیه صحی در افغانستان، بیش از ۴۰ درصد ممکن است تعطیل شوند.
او پیامدهای این وضعیت را گسترده خوانده و هشدار داده است که کاهش کمکهای بشردوستانه میتواند بر ثبات منطقه نیز اثر بگذارد.
دسترسی دشوار در مناطق دوردست
این هشدارها در حالی مطرح میشوند که در شماری از مناطق افغانستان، دسترسی به خدمات صحی از پیش نیز دشوار بوده است.
الهام، باشندهٔ ولسوالی وازهخواه ولایت پکتیکا، که بیمار خود را به مرکز صحی وازهخواه آورده است، به رادیو آزادی گفت که نبود چنین مرکزی خانوادهها را با مشکلات زیادی روبهرو میسازد: «...خصوصاً یک مادر باردار در زمان ولادت رسیدنش به شفاخانه دشوار است، چون سرکها خامه است، ترانسپورت مشکل دارد و بهموقع رسیدگی صورت نمیگیرد.»
کودک من اسهال بود، به مرکز صحی نزدیک ما آوردم تداوی شد، اگر این مرکز نمیبود به شفاخانه مرکزی میرفتیم، شاید کودک ما از بین میرفت.محمد، باشندهٔ ولایت خوست
باشندگان مناطق دوردست هشدار میدهند که اگر مرکز صحی در نزدیکی محل زندگیشان نباشد، بیماران ممکن است به دلیل دوری راه و تأخیر در رسیدگی، جان خود را از دست بدهند.
محمد، باشندهٔ ولایت خوست، میگوید مرکز صحی نزدیک در درمان بهموقع کودک بیمارش نقش داشته است: «کودک من اسهال بود، به مرکز صحی نزدیک ما آوردم تداوی شد، اگر این مرکز نمیبود به شفاخانه مرکزی میرفتیم، شاید کودک ما از بین میرفت.»
نگرانی کارشناسان صحی
کارشناسان صحی نیز دربارهٔ پیامدهای کاهش کمکها و تعطیلی مراکز درمانی هشدار میدهند. داکتر عظیم صمیم، استاد پوهنتون طبی کابل و متخصص صحی، میگوید این وضعیت بهویژه بر زندگی کودکان و مادران اثر میگذارد.
او با اشاره به وابستگی سکتور صحی افغانستان به کمکهای خارجی میگوید: «افغانستان یک کشور رو به انکشاف است، و بیش از ۵۰ سال است در جنگ است، جنگهای داخلی تمام منابع را ویران کرده، سکتور صحی به کمکهای خارجی متکی است، اگر این کمکها قطع شود، شاید بیشتر مردم به ویژه زنان باردار، کودکان و افراد مسن متضرر شوند.»
آمار سازمان جهانی صحت که ۱۲ مارچ ۲۰۲۶ منتشر شد، نشان میدهد که در سال ۲۰۲۵ دستکم ۴۲۲ مرکز مراقبتهای اولیه صحی در پی تعلیق کمکهای مالی ایالات متحده و کاهش کمک دیگر تمویلکنندگان تعطیل شدهاند. به گفتهٔ این سازمان، این تعطیلیها دسترسی حدود ۳.۳ میلیون نفر را به خدمات صحی کاهش داده است.