کمیشنری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد (UNHCR) میگوید زنان در معرض خطر با سهم ۲۸ درصد، بزرگترین گروه را در میان نگرانیهای حفاظتی شناساییشده در افغانستان در نُه ماه نخست سال ۲۰۲۶ تشکیل میدهند.
چند زن افغان در گفتوگو با رادیو آزادی از خشونت خانوادگی، محرومیت از فرصتهای کاری و آموزشی و محدودیتهای اجتماعی شکایت دارند و میگویند این مشکلات زندگیشان را با دشواریهای جدی روبهرو کرده است.
یک زن ۴۰ ساله میگوید به دلیل آنچه خشونتهای شوهر و خسرش میخواند، مجبور شده است خانهاش را در ولایت بلخ ترک کند و به کابل برود. این زن که نخواسته نامش در گزارش گرفته شود، میگوید: «بینیام شکسته، دستم شکسته، شوهرم لتوکوب میکند، پدرش لتوکوب میکنند... اگر پدر و بچه بین خود جنگ کنند، پدرش میآید مرا لت میکند و شوهرم هم مرا لت میکند.»
کمیشنری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد در گزارش خود از خشونت خانوادگی، محدودیت رفتوآمد و خطر اخراج از خانه به دلیل پرداختنشدن کرایه، بهعنوان بخشی از مشکلات جوامع آسیبپذیر یاد کرده است.
بینیام شکسته، دستم شکسته، شوهرم لتوکوب میکند، پدرش لتوکوب میکنندیک زن ۴۰ ساله از بلخ
در این گزارش آمده است که نبود حریم خصوصی نیز میتواند خطر خشونت مبتنی بر جنسیت را افزایش دهد، اما جزئیات بیشتری درباره وضعیت زنانی که در گروه «زنان در معرض خطر» دستهبندی شدهاند، ارائه نشده است.
به گفتهٔ این نهاد، از آغاز سال تا پایان ماه سپتمبر، ۳۳۸ هزار و ۱۹۶ نفر، بهشمول ۱۷۱ هزار و ۲۸۹ زن و دختر، از خدمات حمایتی بهرهمند شدهاند. در ماه سپتمبر بهتنهایی، ۸۰ هزار و ۵۶۶ نفر، بهشمول ۴۱ هزار و ۳۰۷ زن و دختر، این خدمات را دریافت کردهاند.
کمیشنری عالی پناهندگان افزوده است که در این دورهٔ نُهماهه، از طریق برنامههای آگاهیدهی دربارهٔ حفاظت از زنان به ۳۰ هزار و ۵۵۳ نفر دسترسی یافته و ۲۹۰ نشست گفتوگو با رهبران محلی برگزار کرده است.
بیکاری و بیماری
یک زن دیگر که پیش از این در بخش نظامی کار میکرد، میگوید پس از به قدرت رسیدن دوبارهٔ طالبان وظیفهاش را از دست داد و با وجود تلاشهای زیاد، کاری پیدا نکرد.
او که پس از رفتن به ایران دوباره به کابل برگشته است، اکنون از راه خیاطی درآمد اندکی دارد و میگوید هیچ نهادی تا اکنون به او کمک نکرده است.
او میگوید: «به خاطر وظیفه زیاد تلاش کردم، کل وزارتخانهها را گشتم، حتی به کودکستانها رفتم... خودم هم رماتیزم و هم دیسک کمر دارم، بسیار به عذاب استم... یک ماشین دارم، با خیاطی یک چیز پول پیدا میکنم.»
تحصیل ناتمام
فاطمه افضلی، محصل پیشین رشتهٔ حقوق و علوم سیاسی، پس از ممنوعیت تحصیل زنان از سوی طالبان از رفتن به پوهنتون محروم شد. او که به گفتهٔ خودش در فعالیتهای مدنی نیز سهم داشت، مجبور شد افغانستان را ترک کند و به ایران مهاجرت کند.
فاطمه میگوید محدودیتها، مهاجرت و بیسرنوشتی به روان او آسیب جدی رسانده است: «در همین ۲۴ سالی که دارم، فکر میکنم یک خانم ۶۰ ساله هستم. روح و روانم را محدودیتها خسته کرده... من به خاطر که یک زن هستم، نمیتوانم آرزوهایم را دنبال کنم. خیلی ناامیدکننده است.»
نهادهایی که از زنان حمایت کنند وجود نداردشکریه بارکزی، فعال حقوق زنان
نبود دسترسی به عدالت
شکریه بارکزی، فعال حقوق زنان افغان، میگوید یکی از نگرانیهای جدی درباره وضعیت زنان در افغانستان، نبود نظام حمایتی و مرجعی برای دسترسی آنان به عدالت است.
او میگوید: «در جامعهای که زنان بهطور سیستماتیک از ابتداییترین حقوقشان محروم باشند، در درازمدت آرامآرام به یک شیوهٔ معمول حکومتداری تبدیل میشود و این بسیار زیاد خطرناک است... نهادهایی که از زنان حمایت کنند وجود ندارد... مشارکت اجتماعی و سیاسی نیز صفر است.»
حکومت طالبان ادعا میکند که حقوق زنان را در چارچوب شریعت اسلام تأمین کرده است، اما سازمان ملل متحد و فعالان حقوق زنان محدودیتهای طالبان بر زندگی زنان را انتقاد کردهاند.
طالبان زنان را از ورزش، رفتن به پارکهای تفریحی و حمامهای زنانه محروم کردهاند و محدودیتها بر آموزش و کار زنان نیز ادامه دارد. منتقدان میگویند این محدودیتها افغانستان را به «زندان» برای زنان تبدیل کرده است.