نقش زبان روسی در آسیای میانه کمرنگ تر می شود

بیست سال قبل از امروز در جنوب ازبکستان عبدالله در همان سالی به دنیا آمد که ازبکستان آزادیش را از اتحادشوروی سابق اعلان کرد. آیا عبدالله به زبان روسی حرف می زند؟

عبدالله در این رابطه می گوید:
«نی، نی، نه من و نی برادران و خواهرانم زبان روسی را بلد هستیم. در مکاتب و پوهنتون ها صنوف زیاد درسی روسی باقی نمانده اند. در مکتب ما زبان روسی فقط یک بار در هفته تدریس می شد.»

عبدالله متعلق به نسل بعد از سقوط اتحاد شوروی در ازبکستان است، کشوری که اکثریت باشنده گان آن را ازبک ها تشکیل می دهند.

بعد از سقوط اتحاد شوروی در سال 1991 حکومت های کشور های آسیای میانه در زمینهء ترویج، رشد و ارتقای زبان های بومی کشورهایشان تلاش های را آغاز کردند. روزنامه های که به زبان روسی چاپ می شوند را نمی توان در همهء غرفه های فروش یافت. نشرات تلویزیون روسیه محدود به کیبل و ستلایت شده، تقریباً سیستم تعلیم و تربیه به طور کامل به زبان ازبکی اختصاص داده شده است.

جیهون (Jeyhun) که تجربهء 25 سال تدریس را به حیث معلم در ازبکستان دارد، می گوید:
«در دوران شوروی، پنج ساعت تدریس زبان روسی اجباری بود. چینل های متعدد تلویزیونی و رادیویی به زبان روسی برای این منطقه نشرات می کردند. فلم های خارجی به زبان روسی ترجمه و نشر می شدند. ولی بعد از آزادی زبان روسی فقط یک ونیم یا دوساعت تدریس شده، نشرات تلویزیون روسیه را فقط می شود از طریق کیبل و یا ستلایت مشاهده کرد. نشرات به زبان روسی در تلویزیون محلی نیز خیلی کاهش یافته است.»

مرکز خبری رادیو آزادی می نویسد:
مسکواز زبان روسی به مثابه یک حربهء کنترول مردم آسیای میانه نیز استفاده می کرد. از فاصلهء دور، از شهر مسکو مقامات زبان روسی را به مثابهء زبان اساسی تدریس در مکاتب تعیین کرده، در سال های 1930 مردم آسیای میانه مجبور به تغییر الفبا شده ، نظام شوروی الفبای سیریلک را بر آن ها تحمیل کرد.

اینک در رابطه با زبان روسی وضعیت در هر پنج کشور آسیای میانه خیلی با هم شبیه می باشد. جمهوریت های اتحاد شوروی سابق به خاطر رشد و احیای دوباره زبان های بومی شان تلاش می کنند.

نادره عیسامیدووا(Nodra Isamiddova) که اصلاً باشنده تاشکند بوده، اینک در ابالات متحده امریکا زنده گی می کند، با اظهار اینکه تغییرات سریع در زمینهء زبان درازبکستان باعث شده است تا یک تعداد زیاد از روسی زبانان مجبور به ترک آن کشور شوند، می گوید:
«بعد از آزادی، یک موج بزرگ مهاجرت روسی زبانان، نه تنها روس ها بلکه اوکرایینی ها و یهود ها از ازبکستان آغاز شد. عمدتاً کسانی که به زبان روسی باهم معاشرت می کردند، ازبکستان را ترک کردند.»

در حال حاضر زبان روسی به حیث یک زبان متداول در آسیای میانه باقی مانده است، اما دیگر یگانه زبان خارجی در مارکیت زبان به شمار نمی رود.
سالانه هزاران دانش آموز از آسیای میانه برای تحصیل به خارج می روند، حکومت های این کشور ها نیز به خاطر انکشاف و رشد زبان های محلی کار می کنند.

دیده شود که زبان روسی تا چی زمانی خواهد توانست نقش خودرا در این منطقه حفظ کند!؟