آنان در گفتگو با رادیو آزادی گفتند که در مناطقشان اکثر مکاتب یا فاقد ساختماناند و یا به گفتهٔ آنان نیاز به ترمیم دارند؛ وضعیتی که شاگردان را وادار میکند در فضای باز یا زیر خیمهها به آموزش ادامه دهند.
حکمتالله، یکی از آموزگاران مکتب در ولسوالی سپینغر ولایت ننگرهار، در این باره به رادیو آزادی گفت:
در تمام ولسوالی سپینغر در حال حاضر حدود ۲۱ باب مکتب وجود دارد که تنها ۷ یا ۸ باب آن ساختمان دارد و بقیه کاملاً بدون ساختمان و سرپناهاند
شاگردان ما با باد، باران و مشکلات سخت روبهرو هستند. در چنین شرایطی نگهداری کتابها و اسناد درسی نیز بسیار دشوار است؛ گاهی در خانه یک نفر و گاهی در محل نفر دیگر، واقعاً با مشکلات زیادی روبرو هستیم."
همچنان نصار احمد، باشندۀ ولسوالی څوکۍ ولایت کنر و پدر سه دانش آموز، شکایت مشابه دارد.
او تأکید میکند که هرچند مشکل ساختمانهای مکاتب از مدتها پیش وجود داشته، اما به گفتهٔ او، زلزلههای اخیر در این ولایت، ساختمانهای باقیمانده را نیز کاملاً تخریب کرده و دانش آموزان و آموزگاران را با وضعیت نامناسب روبهرو ساخته است.
"وقتی باران میبارد، اصلاً به مکتب نمیروند؛ حتی اگر هوا کمی سرد باشد هم مشکل وجود دارد. ساختمانهای مکاتب ولسوالی څوکۍ بسیار قدیمی بود که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد آن از بین رفته است. چه باران باشد چه نباشد، عملاً آموزشی صورت نمیگیرد. اکنون که امتحانات است، آنهم در فضای باز برگزار میشود و فقط در روزهایی که آفتاب باشد. این زلزلهها ساختمانهای مکاتب را کاملاً از کار انداخته؛ حالا همه یا در فضای باز درس میخوانند یا زیر درختان توت، آن هم در وضعیت بسیار نامناسب."
ولایت های شرقی به ویژه ولایت کنر در تابستان سال گذشته میلادی شاهد زلزله های مرگبار و ویرانگر بود.
همچنان یکی از باشندگان ولسوالی څمکنی ولایت پکتیا و آموزگار مکتب به رادیو آزادی گفت:
در منطقهٔ ما بیشتر شاگردان زیر خیمهها یا زیر درختان چهارمغز درس می خوانند
با آنکه در ولسوالی څمکنی نسبت به برخی ولسوالیها تعداد مکاتب بیشتر است، اما در پنج تا شش سال گذشته هیچ بودجهای برای ترمیم مکاتب اختصاص داده نشده است. برخی مؤسسات فقط برای یکدو مکتب چهار دیوار احاطه ساختهاند، اما از سوی معارف توجه خاصی صورت نگرفته است."
همهٔ این افراد خواهان ساخت و ترمیم ساختمانهای مکاتب و فراهمسازی محیط آموزشی مناسب برای کودکان هستند.
رادیو آزادی تلاش کرد نظر وزارت معارف حکومت طالبان را در این باره بگیرد؛ اما منصور احمد حمزه، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر گزارش به پرسشها پاسخ نداد.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) نیز بهتازگی بر حل این مشکل تأکید کرده است.
یونیسف روز یکشنبه، ۱۱ جنوری، در بیانیهای که در صفحهٔ ایکس خود منتشر کرده گفته که بهزودی با همکاری جاپان، ۱۶۵ باب ساختمان مکتب را در ۹ ولایت افغانستان ترمیم خواهد کرد تا به گفتهٔ این نهاد، کودکان بتوانند به آموزش خود ادامه دهند.
در همین حال، منصور احمد حمزه، سخنگوی وزارت معارف حکومت طالبان، در گفتگو با تلویزیون ملی تحت کنترول این حکومت به تاریخ ۸ جنوری گفته که در حال حاضر بیش از ۱۸ هزار مکتب ثبتشده و نزدیک به ۲۰۰ هزار آموزگار در سراسر افغانستان تحت پوشش این وزارت قرار دارند و در سال تعلیمی گذشته، علاوه بر شماری از ساختمان های مکاتب، مدارس دینی نیز در ولایت های مختلف کشور ساخته یا ترمیم شدهاند.
شکایتها از نبود ساختمان مکاتب یا نیاز به ترمیم آنها در بسیاری از مناطق افغانستان، از سالها پیش وجود داشته است.
در عین حال، فعالان حقوق کودک و آموزش، فراهمسازی محیط سالم، امن و مناسب آموزشی ـ به دور از گرما وسرمای شدید را از مهمترین حقوق و الزامات اساسی تعلیم و تربیهٔ کودکان میدانند.