مجتبی خامنهای به ندرت در ملاء عام ظاهر شده و هرگز فراتر از صنفهای درس حوزۀ علمیه، برای مخاطبانی سخنرانی نکرده است، با این حال، او به طور گسترده به عنوان یک نیروی پشت صحنۀ سایهدار با نفوذ بر نزدیکان دفتر رهبری و نهادهای امنیتی ایران دیده میشود.
اما مجتبی خامنهای کیست و چگونه نام او به یکی از بحثبرانگیزترین گزینههای جانشینی پدرش تبدیل شد؟
"استاد" مجتبی
پسر دوم ۵۶ سالۀ رهبر فقید، مدتهاست که به عنوان "نگهبان دروازه" توصیف میشود.
خامنهای جوان، با وجود اینکه هرگز سمت رسمی دولتی نداشته، دو دهه را در مرکز دفتر پدرش، بیت، گذرانده و بین نهاد روحانیت و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) هماهنگی انجام داده است.
علی خامنهای زمانی به منتقدان داخلی هشدار داد که پسرش را فقط "آقا" یا "استاد" خطاب کنند.
در سال ۲۰۰۵، مهدی کروبی، نامزد شکستخوردۀ ریاست جمهوری، علی خامنهای را به حمایت از پسرش مجتبی در جریان مبارزات انتخاباتی محمدباقر قالیباف متهم کرد.
کروبی بعداً فاش کرد که وقتی یکی از بزرگان به علی خامنهای گفت: "پسر حضرتعالی در انتخابات از فلانی حمایت میکند"، خامنهای پاسخ داد: "او یک استاد است، نه فقط فرزند یک استاد."
این جملهای بود که نام مجتبی خامنهای را برای اولین بار وارد سیاست ایران کرد - نه فقط به عنوان یکی از پسران رهبر معظم انقلاب، بلکه به عنوان یک چهره سیاسی مستقل.
مردم پس از کشته شدن آیتالله علی خامنهای، رهبر پیشن ایران، در حملات اسرائیل و امریکا، در نزدیکی بیلبوردی از او در جاده قدم میزنند.
اکنون، با انتخاب او به عنوان رهبر معظم جمهوری اسلامی توسط مجلس خبرگان، او رسماً به مرکز ساختار متزلزل قدرت جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
اعتقاد بر این است که مجتبی خامنهای مورد حمایت سپاه پاسداران است و انتخاب او نشان دهندۀ تداوم است. حامیان استدلال میکنند که صمیمیت عمیق او با دستگاه امنیتی، او را به توانمندترین فرد برای حفظ نظم در طول درگیریهای فعال تبدیل میکند.
منتقدان نسبت به "حکومت موروثی" هشدار میدهند
با این حال، ارتقای او خطر خشم داخلی، به ویژه در میان حامیان اصلی جمهوری اسلامی را به همراه دارد. منتقدان استدلال میکنند که حرکت به سمت "حکومت موروثی" خیانت به ریشههای انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ است.
یکی از اعضای مجلس خبرگان در سال ۲۰۲۴ اصرار داشت که علی خامنهای در گفتگو با مجلس با ایده به دست گرفتن قدرت توسط پسرش مخالفت کرده است.
علاوه بر این، رتبۀ روحانی نسبتاً پایین خامنهای به عنوان "حجت الاسلام"، همچنان محل اختلاف است. یک خبرگزاری وابسته به حوزههای علمیۀ ایران از سال ۲۰۲۲ او را آیتالله نامیده است، عنوانی افتخاری که مختص روحانیون عالیرتبه است.
در سال ۲۰۲۲، میرحسین موسوی، صدر اعظم سابق که از سال ۲۰۱۱ در حصر خانگی است، هشدار داد که علی خامنهای در حال آمادهسازی پسرش برای به دست گرفتن قدرت است و عملاً جانشینی موروثی را که قرار بود انقلاب ۱۹۷۹ به آن پایان دهد، احیا میکند.
او نوشت: "آیا سلسلههای ۲۵۰۰ ساله بازگشتهاند تا پسری جانشین پدرش شود؟"
در پاسخ به این انتقادات، مجلس خبرگان تأکید کرد که انتصاب رهبر عالیرتبه بر اساس "شایستگی" است.
تحقیقات اخیر، از جمله گزارشی که بلومبرگ در اواخر جنوری منتشر کرد، جزئیات یک مجموعۀ املاک گسترده و مخفی مرتبط با خامنهای جوان را که از سال ۲۰۱۹ تحت تحریمهای ایالات متحده قرار دارد، شرح داد.
این گزارشها نشان میدهد که او با موفقیت یک شبکۀ جهانی از داراییهای لوکس را از طریق شرکتهای واسطه حفظ کرده و گسترش داده است.
زهرا حداد عادل، همسر مجتبی خامنهای، نیز در همان حملۀ هوایی امریکا و اسرائیل کشته شد که علی خامنهای رهبر پیشین جمهوری اسلامی کشته شده بود.