یک بانو از باشندگان ولایت میدان وردک میگوید که در خانوادهاش، به شمول خودش، سه نفر نامزد هستند و آوردن هدیههای گرانقیمت برای نامزد در عید از جمله سنتها و رسوم رایج به شمار میرود.
او که نخواست نامش در گزارش منتشر شود، میگوید هر چند این رسم در منطقه و قریهشان به طور گسترده انجام میشود، اما تأکید میکند که خانوادههای دختران نامزدار باید با در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی پسر یا داماد، درخواستهای زیاد و گران نداشته باشند.
از نامزد خود عیدی نخواهند یا چیزهایی بخواهند که خیلی گران نباشد.
او به رادیو آزادی گفت: «این رسم ما است که در عید برای دختر طلا، لباس و وسایل دیگر بیاورند و از طرف ما هم رسم است که برای داماد لباس، میوه خشک، کلچه و چیزهای دیگر ببریم. یعنی آنها برای ما میآورند و ما هم برای خانواده داماد میبریم. اما اکنون که بسیاری از پسران بیکار هستند، بهتر است دختران یا اصلاً از نامزد خود عیدی نخواهند یا چیزهایی بخواهند که خیلی گران نباشد.»
یاسین، باشنده شهر کابل، نیز میگوید برادرش نامزد است و در چنین مناسبتهایی از جمله عید، طبق رسم برای خانواده دختر یا عروس هدیه میبرند؛ اما به گفته او عملی کردن این سنت، به شمول خانواده خودش، برای بیشتر خانوادههای افغانستان در شرایط کنونی دشوار است.
برخی ها مجبور هستند قرض کنند.
«یک برادرم نامزد است و در چنین روزها برای خانواده دختر لباس، میوه عید، بوت و چیزهای دیگر میبرد، اما به نظر من این یک مصرف اضافی است. برخی خانوادهها آن را آنقدر جدی میگیرند که گویی یکی از ارکان اسلام است، در حالی که برای کسانی که توان اقتصادی ندارند، انجام آن آسان نیست، برخی ها مجبور هستند قرض کنند،به نظر من این یک رواج نادرست است.»
به باور این شهروندان به طور معمول در مناسبت های مختلف هدیه از جانب شخص هدیه دهنده انتخاب می شود، اما در موارد این چنینی از جمله «عیدی» دخالت دختر یا خانواده او در انتخاب هدایا گاهی باعث فشار مالی بر خانواده داماد و بروز برخی مشکلات و گفتگوهای خانوادگی نیز میشود.
یک باشنده ولایت بامیان و همسر برادر یک جوان نامزدشده نیز که نخواست نامش در گزارش منتشر شود میگوید: «بردن عیدی در ولایت ما هم رسم است و بسیاری از مردم آن را یک رسم مهم میدانند، اما به نظر من برخی آن را بسیار جدی میگیرند و وقتی وضعیت اقتصادی خوب نباشد، سبب ناراحتی میشود.»
به گفته آنان، بیشتر اوقات بردن عیدی از سوی خانواده داماد انجام میشود، اما در برخی مناطق افغانستان این هدایا از سوی هر دو خانواده،هم خانواده داماد و هم خانواده عروس،با یکدیگر تبادله میشود که هزینه آن به هزاران افغانی میرسد.
در این هدایا معمولاً انواع میوههای خشک و تازه، لباسهای گرانقیمت، وسایل مختلف آرایش، انواع خوراکیها به ویژه شیرینی و در عید قربان حتی بردن مواشی برای قربانی نیز شامل میشود.
اما برخی از اعضای خانواده های دختران نامزددار میگویند کسانی که وضعیت اقتصادی خوبی دارند، باید این رسم را به عنوان یک ارزش فرهنگی و نشانه احترام و اهمیت به دختر انجام دهند.
یکی از آنان باشنده ولایت کندهار که نخواست نامش در گزارش گرفته شود به رادیو آزادی گفت: «کسانی که وضعیت اقتصادیشان خوب است، باید عیدی ببرند تا دختر احساس کند که من به چنین خانوادهای که خانواده خود، خواهران، پدر و مادر خود را ترک میکنم و نزد آنها میروم، اهمیت دارم و این باعث میشود نگاهش نسبت به آنان بهتر شود و احساس کند که در آینده میتواند با همسر خود خوشحال زندگی کند.»
سحر، باشنده شهر کابل، اما میگوید با آنکه اینگونه رسم و رواج ها هزینههای اضافی دارد، اما در عین حال میتواند سبب تقویت روابط، محبت و ارزشها میان خانوادههای نامزدشده شود، به شرطی که بر یکدیگر فشار وارد نکنند.
«انجام این رسم میتواند نشانه محبت و احترام میان دو خانواده باشد و سبب صمیمیت بیشتر میان آنها شود و برای نامزدها نیز خوشی بیاورد. اما متأسفانه در شرایط کنونی انجام آن بار سنگینی بر دوش خانوادهها است. وقتی در آن رقابت ایجاد میشود، به جای خوشی به یک فشار مالی و نگرانی تبدیل میشود. اگر خانوادهها در این بخش درک و همکاری داشته باشند و از توقعات زیاد خودداری کنند، هم رسمها حفظ میشود و هم جوانان با فشار کمتر زندگی مشترک خود را آغاز میکنند.»
این در حالی است که بسیاری از جوانان و خانوادهها به دلیل بیکاری گسترده از وضعیت بد اقتصادی شکایت دارند؛ موضوعی که سازمانهای مختلف بینالمللی نیز بارها در گزارشهای خود درباره آن ابراز نگرانی کردهاند.
امسال عید در حالی فرا میرسد که گزارش ها از سطح بلند بیکاری به نشر رسیده و افغانستان با چالشهای اقتصادی، درگیریها و برخی مشکلات دیگر روبهرو است.
رسم بردن عیدی برای نامزدها در برخی مناطق افغانستان چند روز پیش از عید فطر و عید قربان و در برخی مناطق دیگر در روزهای عید انجام می شود.
در برخی موارد، خانواده پسر همراه تعدادی از نزدیکان خود دسته جمعی و با ساز و آواز به خانه دختر میروند و تحفههای بستهبندیشده را میبرند.
در همان زمان، تعدادی از نزدیکان خانواده دختر نیز حاضر هستند و منتظر دریافت هدایا و تبادل تحفهها میمانند تا مراسم با شادی و شکوه بیشتری برگزار شود.