خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، در واکنش به خبر کشته شدن لاریجانی ابتدا اعلام کرد پیامی از او را منتشر میکند، اما آنچه ساعتی بعد منتشر کرد، تصویر دستخطی از یک پیام عمومی بدون تاریخ بود.
پس از آن، دبیرخانۀ شورای عالی امنیت ملی ایران، نزدیک به ۱۲ ساعت پس از انتشار اولین گزارشها از سوی اسرائیل، کشتهشدن علی لاریجانی را تأیید کرد.
بر اساس این بیانیه، علاوه بر علی لاریجانی، مرتضی پسرش، علیرضا بیات معاون علی لاریجانی، سرتیم و جمعی از محافظان او هم کشته شدهاند.
خبرگزاری فارس هم نوشت که علی لاریجانی به همراه پسرش، یکی از معاونان و جمعی از محافظان در خانهای در پردیس هدف جنگندههای امریکا و اسرائیل قرار گرفت و کشته شد؛ موضوعی که دبیرخانه شورای عالی امنیت آن را رد کرد.
لاریجانی؛ رهبر عملی؟
علی لاریجانی از آغاز جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران که از نهم حوت و با کشته شدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، آغاز شد، نقشی بسیار پررنگتر از رهبر جدید، مجتبی خامنهای، ایفا میکرد.
ارتش اسرائیل در بیانیهاش علی لاریجانی را «رهبر عملی» جمهوری اسلامی خوانده است. این ادعا در حالی است که مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده و تصویری هم از او منتشر نشده است.
علی لاریجانی، در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی، در آخرین حضور عمومیاش در راهپیمایی حکومتی «روز قدس» در تهران شرکت داشت و در آخرین پیامی که پیش از انتشار خبر کشته شدن او در شبکه ایکس منتشر کرد، با اشاره به همین راهپیمایی نوشت «پیروزی تاریخی» ایران بر دولتمردان امریکایی نزدیک است.
از دکتری فلسفه تا رأس هرم قدرت سیاسی
علی لاریجانی ۱۳ جوزا ۱۳۳۶ در شهر نجف در عراق متولد شد. او یکی از فرزندان میرزا هاشم آملی از مراجع تقلید شیعه بود.
عکس بدون تاریخ از علی لاریجانی
عکس بدون تاریخ از علی لاریجانی
لاریجانی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهر قم سپری کرد و سال ۱۳۵۴ وارد دانشگاه صنعتی شریف شد. با وقوع انقلاب سال ۵۷ وارد سپاه پاسداران شد و به حلقهٔ قدرت در جمهوری اسلامی راه یافت و بهعنوان یکی از چهرههای نزدیک به جناح راست یا محافظهکار شناخته میشد.
با این حال زمانی نام او بهعنوان مقام بلندپایه بیشتر شنیده شد که سال ۱۳۷۱ در دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی بهعنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی جانشین محمد خاتمی شد.
محمد خاتمی در آن زمان بهدنبال انتقادهایی از عملکردش در زمینهٔ دادن اجازهٔ ساخت به برخی فیلمها و انتشار برخی کتابها از سمتش کناره گرفته بود.
با حضور علی لاریجانی در وزارت ارشاد محدودیتهای گستردهای در حوزهٔ فرهنگ و هنر ایران اعمال شد و بهفاصلهٔ کوتاهی در سال ۱۳۷۲ با حکم علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، جانشین محمد هاشمی رفسنجانی در ریاست سازمان صدا و سیما شد.
در دوران ریاست علی لاریجانی بر صداوسیما، رویکرد این سازمان در پخش برنامههایی علیه روشنفکران و مخالفان حکومت جمهوری اسلامی بسیار بحثانگیز شد. یکی از مهمترین برنامههای پخششده در دوران ریاست علی لاریجانی، برنامهای به نام «هویت» بود.
برنامهٔ «هویت» که در تابستان و خزان ۱۳۷۵ پنجشنبه هر هفته از شبکهٔ پرمخاطب اول سیمای جمهوری اسلامی پخش میشد، تعداد زیادی از چهرههای جریان روشنفکری ایران از جمله نویسندگان و روزنامهنگاران را به طرحریزی برنامههایی برای سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی متهم میکرد.
روزنامهٔ اطلاعات دربارهٔ این برنامه نوشت: «اگر در دیگر برنامههای سیاسی و تحلیلی با ایما و اشاره و در لفافه روشنفکران و طیفی از اهالی فرهنگ به غربزدگی و ترویج تهاجم فرهنگی متهم میشدند، در «هویت» بهصراحت بسیاری از روشنفکران و فعالان سیاسی و فرهنگی اپوزیسیون بهعنوان عوامل شبیخون فرهنگی غرب و سرسپردهٔ غرب معرفی شدند.»
علی لاریجانی، سالها بعد، پخش این برنامه را اشتباه خواند، اما در همان سال پخش برنامهٔ هویت از این اقدام خود دفاع کرده و خطاب به نویسندگان و روشنفکران گفته بود: «یعنی این حضرات فکر میکنند ما اطلاع نداریم که از کدام سفارتخانه پول به اینها میدهند که فلان مقاله را بنویسند؟»
علی لاریجانی در سمت ریاست صداوسیما یکی از اصلیترین مهرههای تقابل جریان محافظهکار یا اصولگرا با جناح چپ جمهوری اسلامی بود که با نام «اصلاحطلبان» و پس از پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاستجمهوری سال ۷۶ به قدرت بازگشته بودند.
در این دوران برنامههای مختلفی علیه جریان معروف به اصلاحطلبان پخش شد. یکی از معروفترین آنها انتشار بخشهایی از یک گردهمایی در شهر برلین، پایتخت آلمان، بود که به «کنفرانس برلین» معروف شد.
علی لاریجانی در انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۸۴ نامزد شد و بهعنوان یکی از کاندیداهای اصلی جریان معروف به اصولگرایان سنتی شناخته میشد، اما رأی چندانی به دست نیاورد و در ردهٔ ششم قرار گرفت.
در دولت اول محمود احمدینژاد برای اولین بار دبیر شورای عالی امنیت ملی شد و پروندهٔ مذاکرات هستهای به او سپرده شد؛ پروندهای که در زمان ریاستجمهوری آقای خاتمی و در پی مذاکرات حسن روحانی بهعنوان دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی با سه کشور اروپایی به توافقی شکننده رسید و سپس شکست خورد.
علی لاریجانی منتقد رویکرد دولت خاتمی بود و دربارهٔ توافق ایران با آلمان، فرانسه و بریتانیا گفته بود: «مثل این است که مروارید غلطان بدهیم و آبنبات بگیریم.»
با این حال ، عمر حضورش در شورای عالی امنیت ملی در آن زمان کوتاه بود و او با محمود احمدینژاد به اختلاف برخورد.
علی لاریجانی با رسیدن به مجلس شوای اسلامی بهعنوان نمایندهٔ قم، سه دورهٔ پیاپی ریاست مجلس را بر عهده داشت و اختلافش با احمدینژاد در یک جلسهٔ علنی مجلس به اوج رسید تا جایی که علی خامنهای مجبور به دخالت شد.
علی لاریجانی دو بار دیگر در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ نامزد انتخابات ریاستجمهوری شد، اما شورای نگهبان صلاحیت او را رد کرد. با این همه این اتفاق نیز او را از حلقهٔ یاران وفادار رهبر جمهوری اسلامی خارج نکرد و حتی مدت کوتاهی بعد از روی کار آمدن دولت مسعود پزشکیان، مهمترین سمت امنیتی جمهوری اسلامی به او سپرده شد.
علی لاریجانی در ماه اسد سال ۱۴۰۴ پس از جنگ ۱۲روزهٔ اسرائیل و امریکا با ایران بار دیگر دبیر شورای عالی امنیت ملی شد. در فاصلهٔ بین ریاست مجلس و سمت جدید نیز بهعنوان مشاور رهبر جمهوری اسلامی از او یاد میشد.
در زمان دبیری او بر شورای عالی امنیت ملی ایران، گستردهترین سرکوب تاریخ ایران رقم خورد و بهگفتهٔ نهادهای حقوقبشری «حدود ۷ هزار نفر» در جریان سرکوب اعتراضهای جدی ۱۴۰۴ کشته شدند.
بهگواهی شواهد و اطلاعات موجود، نقش اصلی در انتقال، مدیریت و هماهنگی اجرای فرمان سرکوب را علی لاریجانی در مقام دبیر شورای عالی امنیت ملی برعهده داشت. او نخستین مقام بلندپایهٔ جمهوری اسلامی بود که شدت گرفتن اعتراضها در دو روز ۱۸ و ۱۹ جدی را به «تروریستهای مسلح» نسبت داد و این گفتمان را برای توجیه سرکوبها در ساختار تبلیغاتی حکومت رواج داد.
علی لاریجانی طی بیش از سه دههٔ رهبری علی خامنهای به یکی از مهمترین مهرههای جمهوری اسلامی تبدیل شده بود. او گرچه در تحصیلات و فعالیتهای دانشگاهی خود اهل فلسفه بود، خیلی زود به چهرهای سیاسی امنیتی تبدیل شد که جهتگیری سیاسیاش از راست سنتی تا اعتدالگرا و نزدیک به اصلاحطلبان در نوسان بود.
شاید به دلیل همین چرخش بود که شورای نگهبان در دو دوره صلاحیت او برای نامزدی در انتخابات ریاستجمهوری را کرد، اما این اتفاق نیز او را از حلقه یاران وفادار رهبر جمهوری اسلامی خارج نکرد تا به دبیری شورای عالی امنتی ملی منصوب شد و سرانجام نیز بهعنوان شاخصترین چهره سرکوب پس از رهبری حکومت شناخته شد.
یک هفته پس از آغاز اعتراضات در هفتم جدی در بازار تهران، علی لاریجانی در پاسخ به تهدید دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، مبنی بر اینکه اگر جمهوری اسلامی به معترضان شلیک کند، امریکا اقدام نظامی خواهد کرد، در شبکهٔ ایکس نوشت مردم ایالات متحده باید «مراقب سربازان خود باشند»؛ جملهای که بلافاصله بر یک دیوارنگارهٔ بزرگ در تهران با تابوتهایی منقش به پرچم امریکا و اسرائیل در تهران نقش بست.
یک هفته بعد هزاران نفر در سراسر ایران به دست نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی کشته شدند.
علی لاریجانی ۲۲ جدی، پس از کشتار گستردهٔ معترضان در خیابانها، در حاشیهٔ راهپیمایی حامیان حکومت جمهوری اسلامی گفت که ایران قصد دارد «با امریکا و اسرائیل تسویهحساب» کند.