امیرخان متقی، وزیر امور خارجهٔ حکومت طالبان، روز یکشنبه ۱۶ حمل در نشست «گفتوگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی» در کابل این همکاری را برای رفع نگرانیهای مشترک ضروری خوانده تأکید کرد که در برابر عوامل مخرب روابط با کشورهای آسیای مرکزی، اقدامات بهموقع انجام شده و آنان آماده همکاری های هرچه بیشتر در این راستا اند.
او افزود:
تهدیدات گروه داعش، قاچاق مواد مخدر از نگرانیهای مشترک دو طرف است
«مسایل مربوط به فعالیتهای برخی عناصر مخرب، بهشمول تهدیدات گروه داعش، قاچاق مواد مخدر بهویژه مواد مصنوعی، مهاجرت غیرقانونی و جرایم سازمانیافتهٔ فرامرزی، از نگرانیهای مشترک دو طرف است.»
وزارت خارجۀ طالبان گفته است که در این نشست نمایندگان ارشد ازبکستان، قرغیزستان، ترکمنستان، تاجکستان و قزاقستان اشتراک کرده بودند.
در این حال کارشناسان روابط سیاسی و بینالملل میگویند با توجه به نگرانی کشورهای آسیای میانه در مورد تهدیدات تروریزم و مواد مخدر، این کشورها تلاش میکنند از طریق گسترش تعامل و حفظ روابط با طالبان، زمینهٔ مهار این تهدیدات و تأمین منافع امنیتی و اقتصادی خود را فراهم سازند.
عزیز آرینفر، دیپلومات پیشین افغانستان و آگاه روابط بینالملل به رادیو آزادی گفت:
«این کشورها هراس زیادی از گسترش تروریزم و تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان دارند؛ از همین رو تلاش میکنند با طالبان تعامل داشته باشند تا بتوانند این دو پدیده را تا حدی مهار سازند. همچنان موضوع آب رود آمو، بهویژه پروژهٔ قوشتیپه، برخی کشورهای آسیای مرکزی را نگران ساخته است. با توجه به این مسایل، آنان میکوشند روابط حسنه با طالبان داشته باشند.»
از سوی دیگر ، اسحاق اتمر کارشناس مسایل سیاسی می گوید که این وضعیت میتواند زمینهٔ تعامل بیشتر را فراهم کند، اما به باور او این برای رفع نگرانیهای امنیتی کشورهای منطقه کافی نیست.
تا زمانی که موضوع گروه های افراطی و هراس افگن در افغانستان حل نشود ، فکر نمی کنم که کشور های آسیای میانه مطمئن شوند که امنیت شان تضمین است
«تا زمانی که موضوع گروه های افراطی و هراس افگن در افغانستان حل نشود ، من فکر نمی کنم که کشور های آسیای میانه مطمئن شوند که امنیت شان تضمین است، همیشه هراس اینها ازین است که گروه های افراطی در افغانستان فعال هستند.»
حکومت طالبان همواره ادعا ها در بارۀ حضور گروه های هراس افگن در داخل خاک افغانستان را رد کرده و گفته است که به کسی اجازه نمی دهد که از خاک افغانستان بر ضد سایر کشور ها استفاده کند.
در چند نشست و بیانیۀ مشترک در گذشته ، رهبران و وزرای خارجه کشورهای آسیای میانه خواستار افغانستان صلحآمیز، عاری از تروریزم و مواد مخدر شده تاکید کرده بودند که باید همکاریهای مشترک امنیتی برای مقابله با تهدیدهای مشترک ایجاد شود.
این کشور ها تاکید کرده اند که هرچند این همکاریها مهماند ؛ اما تنها تعامل و گفتگوها بهتنهایی کافی نیست و اقدامات عملی و تضمینهای امنیتی بیشتری نیاز است تا تهدیدها واقعاً مهار شوند ؛ اما به جز روسیه هیچ کشوری حکومت طالبان را هنوز به رسمیت نشناخته است.
پس از تحولات سیاسی سال ۲۰۲۱ در افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت، روابط این کشور با بسیاری از کشورهای جهان محدود شده است. با این حال، کشورهای آسیای مرکزی در سالهای اخیر تلاش کردهاند تعاملات خود با حکومت طالبان را در حوزههای تجارت، انرژی و ترانزیت حفظ و گسترش دهند.
افغانستان بهعنوان یک مسیر مهم ترانزیتی میان آسیای جنوبی و آسیای مرکزی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. پروژههای مهمی مانند تاپی ( پایپلاین انتقال گاز)، کاسا–۱۰۰۰ (انتقال برق) و طرحهای خط آهن و دهلیزهای تجاری، از جمله ابتکارهاییاند که میتوانند نقش این کشور را در اتصال منطقهای تقویت کنند.