شماری از هنرمندان افغان میگویند که در افغانستان به هنر و هنرمند توجه کمی شده و به همین دلیل این بخش بسیار عقبمانده مانده است.
مشکلات مزمن مانند فقر، محدودیتهای فرهنگی، مذهبی و سیاسی در هر بخش هنری، یعنی در هر یک از هفت هنر موجود و همچنین نبود حمایت دولت و سانسور باعث میشود که هنر و هنرمند ارزش واقعی خود را از دست بدهند یا نتوانند آن را حفظ کنند.
اما چرا؟ یک دختر نقاش در داخل افغانستان که به دلیل حساسیت موضوع نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، روز سهشنبه در مورد دلایل این وضعیت به رادیو آزادی گفت: "مشکلات مزمن مانند فقر، محدودیتهای فرهنگی، مذهبی و سیاسی در هر بخش هنری، یعنی در هر یک از هفت هنر موجود و همچنین نبود حمایت دولت و سانسور باعث میشود که هنر و هنرمند ارزش واقعی خود را از دست بدهند یا نتوانند آن را حفظ کنند."
شماری دیگر از هنرمندان افغان نیز این موضوع را تأیید میکنند و میافزایند که برخورد نادرست مردم با هنرمندان در جامعهٔ افغانستان نیز سبب شده که هنرها در این کشور رشد چندانی نکنند و زمینه برای مهاجرت استعدادهای هنری از افغانستان فراهم شود.
فضل احمد انیس، بازیگر افغان و رئیس «پلار پرودکشن» که در آلمان زندهگی میکند، به رادیو آزادی میگوید: "با هنر و هنرمند نوعی دشمنی و نفرت وجود دارد. درحالیکه در دیگر کشورهای جهان با هنرمندان محبت میشود، به آنها احترام گذاشته میشود و ارزش داده میشود، اما متأسفانه در افغانستان چنین نیست. به همین دلیل است که خانهایی (شاهرخ خان، سلمان خان، عامر خان) که امروز بالیوود هند را زینت دادهاند، اگر پیشینهٔ آنها را ببینیم، از مردم منطقهٔ افغانستان هستند. پدران و نیاکان آنها از افغانستان و مناطق پشتوننشین رفتهاند و اکنون در بالیوود نامهای بزرگی به دست آوردهاند."
گفتنیست که موضوع ریشه داشتن بسیاری از «خان»های بالیوود در افغانستان و مناطق مختلف خیبرپختونخوا پیش از این نیز توسط نویسندهٔ افغان محبوبالله خان در کتاب خود با عنوان «خانها در بالیوود» بر اساس گفتوگوها و مصاحبههای مستقیم با آنان مطرح شدهاست.
سنگر سهیل، آوازخوان افغان مقیم جرمنی، نقش حکومتها را نیز در حمایت از هنر و هنرمندان و پیشرفت آنها مهم میداند.
او میگوید نظامها و حکومتها باید به جای خاموش کردن هنرمندان، زمینهٔ رشد و آزادی لازم را برای آنان فراهم کنند: "حکومتهایی که برای مردم و به خواست مردم به قدرت نرسیده باشند، تلاش میکنند جلو هنر را بگیرند و آن را خاموش کنند، اما این ممکن نیست. حکومتها و دولتهایی که هنرمند را آزاد میگذارند تا سخن خود را بگوید و صدای دلش را بلند کند، در آنجا هنر و هنرمند بسیار خوب پیشرفت میکنند."
در همین حال، شماری از کارشناسان امور فرهنگی نبود یک سیاست درازمدت هنری و فرهنگی را نیز از عوامل اصلی این وضعیت میدانند.
فکر میکنم نبود یک سیاست درازمدت هنری و فرهنگی باعث شده که مردم ما، به ویژه نسل جوان، به هفت هنر توجه کمتری داشته باشند.
فقیر میوند، مشاور ارشد وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان در نظام جمهوری پیشین، در ۱۸ حمل امسال به رادیو آزادی گفت: "فکر میکنم نبود یک سیاست درازمدت هنری و فرهنگی باعث شده که مردم ما، به ویژه نسل جوان، به هفت هنر توجه کمتری داشته باشند. این کار نهتنها وظیفهٔ وزارت اطلاعات و فرهنگ، بلکه وظیفهٔ همهٔ وزارتها بوده، هست و خواهد بود."
خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان، درباره نگرانیها و خواستههای مطرحشده در این گزارش تا زمان نشر آن به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ ندادهاست.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که طالبان پس از بازگشت دوباره به قدرت در افغانستان، بر برخی هنرها و فعالیتهای هنری محدودیتها و ممنوعیتهایی وضع کردهاند.
آنها پخش و شنیدن موسیقی را حرام اعلام کردهاند، در بخش سینما، تیاتر و بازیگری کار دختران و زنان را ممنوع کرده و حتی نشر تصاویر موجودات زنده را نیز در بسیاری از رسانههای تصویری در ولایتها منع کردهاند.
ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان همچنین در ماه جوزای سال گذشته قانون تنظیم مشاعرهها را توشیح کرد که در بخشی از آن آمده است شاعران باید شعرهای خود را از عشق مجازی، خواهشهای ناروا و احساسات بیجا خالی نگه دارند.
همچنین وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت طالبان تا کنون صدها جلد کتاب مختلف را از بازارها جمعآوری کرده و ادعا کرده است که این کتابها بر ضد ایدیولوژی، عقیده، اسلام و افغانیت بودهاند، اما شماری از نویسندهگان این کتابها در گفتوگو با رادیو آزادی این ادعاها را رد کرده و گفتهاند که در آثارشان هیچ چیزی برخلاف شریعت یا فرهنگ افغانی وجود ندارد.
قابل یادآوری است که به دلیل این ممنوعیتها و محدودیتها، بسیاری از هنرمندان افغان به کشورهای دیگر، بهویژه کشورهای همسایه مانند ایران و پاکستان مهاجرت کردهاند و اکنون در آنجا نیز علاوه بر مشکلات فراوان، با خطر بازداشت و آزار و اذیت مواجه هستند.