صدها تن از آنان هنوز در زندانهای پاکستان بهسر میبرند، درحالیکه صدها تن دیگر آزاد و از آن کشور اخراج شدهاند.
یکی از این افراد که حدود یکونیم ماه را در زندان سپری کرده و تازه هفته گذشته از پاکستان اخراج شده، در گفتوگو با رادیو آزادی قصههای از زندان را شریک کردهاست.
شاهآغا ۴۹ ساله می گوید ۴۵ روز را در بازداشت سپری کرد و سرانجام در اواخر هفته گذشته از زندان پاکستان آزاد و به افغانستان اخراج شد.
«یک مرد سالخورده را گرفته بودند که در کنارم بود. ناراحت بود و میگفت: ناراحتیام از این است که مبادا اینجا بمیرم؛ اگر در خانه خودم میمردم، بهتر بود.»
او که دارنده کارت مهاجرتی (پیاوآر) که در منطقه حیاتآباد شهر پشاور در ایالت خیبرپختونخوا دکان میوه و سبزی فروشی داشت، در ماه رمضان توسط پولیس پاکستان بازداشت شد.
شاهآغا در مورد چگونگی بازداشتش به رادیو آزادی چنین گفت: "در دکان نشسته بودم و امرود میچیدم که دیدم یک موتر آمد. وقتی رسیدند، مرا گرفتند و به تهاڼه (حوزه پولیس) بردند. در راه گفتند دستور آمده که هر حوزه باید صد نفر را بازداشت کند."
شاهآغا میگوید که پس از گذراندن شب در حوزه پولیس، به یک مرکز بزرگتر منتقل و در نهایت به زندان فرستاده شد.
بهگفته او، در همان شب صدها مهاجر افغان بازداشت شده بودند: "مرا به حوزه بزرگ بردند و بعد به بخش دیگر. تعداد زیادی را گرفته بودند؛ ۳۸ حوزه بود و هر کدام صد نفر را بازداشت کرده بودند. در آخر قاضی خسته شد و گفت همه را به زندان ببرید. از ساعت سه شب انتقال به زندان شروع شد. تا صبح مردم را میآوردن، تقریباً بین ۱،۶۰۰ تا ۱،۷۰۰ نفر بودند."
آیا برای زندانی کردن چنین تعداد زیادی از افغانها امکانات لازم وجود داشت؟
شاهآغا در این باره گفت: "فقط یک کمپل برای هر نفر دادند، اما زیر آن چیزی نبود و از سرما رنج میبردیم. زندانیان قبلی به ما توشک و بالشت دادند. نان خشک خوب بود، اما خوراک درست نبود. زندانیانی که قبلاً آنجا بودند، برای خودشان غذا میپختند. یکی دو شب مهمان آنها بودیم، بعد گفتند هر کس باید پول بدهد. آنها هر بار هزار روپیه جمع میکردند و وقتی تمام میشد دوباره جمع میکردند. ما هم سهم گرفتیم و هر کدام هزار روپیه دادیم. یک هفته به همین شکل گذشت و خودمان آشپزی میکردیم."
شاهآغا که یک سال پس از حاکمیت مجاهدین همراه خانوادهاش به پاکستان مهاجر شده و جوانیاش را در آنجا با کارگری سپری کرده، میگوید عید را نیز در زندان گذراند.
پیش از اخراج او، خانوادهاش بهدلیل فشار و آزار پولیس به کابل بازگشته بودند.
او میافزاید روند اخراج نیز آسان نبود: "هر روز ۶۰ یا ۷۰ نفر را در دو موتر دیپورت میکردند، اما برای دو هفته هیچ اخراجی صورت نگرفت. زندانیان را تا دروازه میبردند، بعد میگفتند موتر نیامده یا تیل نیست، بهانه میکردند و مردم را اذیت میکردند و دوباره برمیگرداندند. روزیکه ما را اخراج کردند، ساعت سه گفتند موترها رسیدند. هشت موتر یکجا آمد، ۱۹۰ نفر را انتقال دادند و ما هم در میانشان بودیم. ساعت ده شب به تورخم رسیدیم."
شاهآغا میگوید پولیس در بازداشت مهاجران افغان بدون اسناد هیچ معیار سنی را رعایت نمیکند، افراد سالخورده و حتی نوجوانان زیر ۱۸ سال نیز بازداشت شدهاند، درحالیکه خانوادههایشان هنوز در پاکستان هستند.
پیش از این، صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در ماه می سال گذشته اعلام کرده بود که نزدیک به ۲۰ درصد کودکانی که از طریق تورخم به افغانستان بازگردانده میشوند، بدون همراهی خانوادههایشان هستند.
کمیته حقوق کودک این سازمان نیز در این باره ابراز نگرانی کرده و جدایی خانوادهها را نقض جدی حقوق بشر دانسته است.
هرچند پاکستان روند اخراج مهاجران افغان را از سال ۲۰۲۳ آغاز کرده، اما در ماههای اخیر، بهویژه پس از افزایش تنشها با حکومت طالبان، فشار بر مهاجران افغان بیشتر شدهاست.
سازمان بینالمللی «رفیوجیز انترنشنال» نیز روز سهشنبه ۲۵ حمل در اعلامیهی از پاکستان خواسته است که روند بازداشت و اخراج مهاجران افغان را متوقف کرده و راههای قانونی از جمله تمدید ویزهها و صدور کارتهای ثبت را برای اقامت آنان فراهم کند.