بسیاری از کودکان در هرات با درد و پوسیدگی دندان روبهرو هستند، مشکلی که به گفته خانوادهها بر فعالیتهای روزمره و روند آموزش آنان تأثیر گذاشته است.
مصطفی ۸ ساله متعلم صنف سوم در هرات میگوید که بسیاری اوقات یک یا چند دندانش درد میکند.
"دندان هایم پوسیده شده و درد میکند، وقتی که میروم سر صنف، استاد ما درس را تشریح میکند به درد میآید، شبها وقتی کار های خانگیام را مینویسم درد میکند و وقتی غذا میخورم هم درد میکند."
همچنین نازنین، مادر یک دانشآموز ۱۲ ساله در هرات به رادیو آزادی گفت:
فعلاً دندانهای شیری او سیاه و پوسیده که رنجآور و دردآور است.
"دلیل اصلی آن را داکتر فقر آهن تشخیص داد، با توجه به اینکه در افغانستان هستیم از لحاظ اقتصادی نمیتوانیم غذای با ارزش غذایی بالا بخوریم به آن اساس فعلاً دندانهای شیری او سیاه و پوسیده که رنجآور و دردآور است و از نظر من دلیل بعدی بد غذایی است، هم اینکه نوشیدنیهای گازدار است که معیاری نیستند و همچنان شیرینیهای بدون کیفیت که دور از چشم خانواده باپول اندک میخرند و میخورند باعث این مشکلات میشود."
این در حالیست که یک مطالعۀ تازه زیر عنوان "شیوع و شدت پوسیدگی دندان در میان متعلمین ۷–۱۳ ساله در هرات افغانستان" نشان میدهد که ۸۷.۲ درصد کودکان ۷ تا ۱۳ ساله در مکتبهای هرات با سطح بالای از پوسیدگی دندان روبرو اند و اکثر آسیبها درمان نشده باقی ماندهاند.
این مطالعه مقطعی که در سال ۱۴۰۱ بر روی ۴۴۶ کودک انجام شده و نتایج آن بتازگی در مجله علوم طبی غالب منتشر شده، نشان میدهد که حد اوسط تعداد دندانهای آسیبدیده یا از دست رفته ۳.۲۶ درصد بوده و مراقبت های ترمیمی حداقل بوده و تنها ۳.۶ درصد کودکان دارای دندان پرشدهاند.
این مطالعه که گفته شده شامل پرسشنامأ والدین و معاینات کلینیکی دهان با استفاده از معیارهای سازمان جهانی صحت انجام شده و یک نسخه آن با رادیو آزادی نیز شریک شده، نشان میدهد که با افزایش سن، میزان پوسیدگی تا حدی کاهش مییابد، اما میان پوسیدگی دندان و عواملی مانند تحصیلات والدین، درآمد خانواده و رفتارهای بهداشت دهان، ارتباط معنادار یافت نشده است.
سید اسحاق امین، غلام سخی پارسا، سید امیر سعدی، عبدالتواب رووف و شکیلا چکری داکتران دندان و از پژوهشگران این مطالعه در هرات، تاکید کرده اند که مداخلات قابل گسترش و فوری در این خصوص لازم است، از جمله برنامههای آموزشی آگاهیدهی در مکاتب، ترویج استفاده از کریم دندانهای دارای فلوراید، آموزش تغذیه سالم و توسعه دسترسی به مراقبتهای ترمیمی ارزانقیمت تا این بحران صحت دهان کاهش یابد.
داکتر شکیلا چکری، یکی از پژوهشگران این مطالعه میگوید که شیوع بلند پوسیدگی دندان در میان کودکان هرات نتیجه مجموعهای از عوامل است.
او به رادیو آزادی گفت که دسترسی محدود به خدمات درمان دندان و هزینههای بلند آن از جمله عواملی اند که باعث شده بسیاری از خانوادهها نتوانند کودکانشان را به موقع درمان کنند.
یکی از آنها دسترسی محدود به خدمات، دندانپزشکی یا کلینیکهای دندان است، یا اینکه هزینه درمان برایشان بالا است.
"خوب اینها بستگی به چند عامل دارد، یکی از آنها دسترسی محدود به خدمات، دندانپزشکی یا کلینیکهای دندان است، یا اینکه هزینه درمان برایشان بالا است. بنابراین حتی رعایت بهداشت دهان بدون دسترسی به درمان مؤثر نمیتواند که مانع پوسیدگی دندانها شود. مصرف زیاد شیرینیها، نوشابهها و خوراکیهای پر قند در کودکان نقش مستقیمی در پوسیدگی دندان دارد. عامل دیگر کمبود فلوراید در آب و محصولات دندانی است. فلوراید مادهای است که به تقویت مینای دندان کمک میکند، در کنار این آگاهی محدود و آموزش ناکافی است."
از سوی دیگر ولید جمالزاده، دیگر داکتر دندان میگوید که پوسیدگی دندان قابل پیشگیری است و اقدامات وقایوی نقش مهمی در کاهش آن دارند.
او در صحبت با رادیو آزادی گفت:
"تدابیر وقایهای بیشماری فعلاً ما داریم شکر الحمدالله مثلاً در اطفال فلوراید تراپی یکی از درمانهای بسیار خوب است و دیگر سیلانت تراپی است و توجه در موجودیت فلوراید در آبهای آشامیدنی که به سطح جامعه اگر کنترل شود این مسئله میتواند خیلی تاثیرگذار باشد."
داکتر جمالزاده افزود که برای حفظ سلامت دندانها، انتخاب کریم دندان باید بر اساس وضعیت هر فرد و توصیه داکتر دندان باشد، استفاده درست و منظم از برس دندان، نخ دندان و مایع مخصوص شستشوی دهان اهمیت دارد.
به گفته او، تغذیه مناسب و کاهش مصرف مواد قندی و خوراکیهای چسپناک در پیشگیری از پوسیدگی نقش مهم دارد و در مجموع رعایت این موارد در کنار مراجعه منظم به داکتر دندان میتواند به حفظ سلامت دندان و دهان کمک کند.