در حالی که در داخل افغانستان ممنوعیت جدی بر نواختن و اجرای موسیقی وضع شده و هنرمندان امکان اجرا و حضور آزاد در محافل هنری را از دست دادهاند، انجمن فرهنگی و اجتماعی افغانستان و آسیای میانه در خارج کشور اعلام کرده که نخستین دوره جشنواره آنلاین موسیقی محلی «نوای کوهسار – دنبوره» را برگزار میکند.
شاهپور صداقت، مؤسس و رئیس این انجمن میگوید فارغالتحصیل پوهنحی هنرهای زیبای پوهنتون کابل است و سالها در بخش فرهنگ، هنر و رسانه در افغانستان فعالیت و تجربه دارد و این جشنواره را به هدف حمایت از هنرمندان افغان و زنده نگهداشتن موسیقی محلی افغانستان راهاندازی کرده است.
او به رادیو آزادی گفت:
این جشنواره در حقیقت یک حرکت فرهنگی و انسانی است تا ما بتوانیم موسیقی محلی افغانستان را که بخش مهمی از هویت و تاریخ ماست، زنده نگه داریم و به جهانیان نشان بدهیم که فرهنگ افغانستان با تمام فشارها و محدودیت هایی را که در جامعه افغانستان فعلاً وجود دارد.
«این جشنواره در حقیقت یک حرکت فرهنگی و انسانی است تا ما بتوانیم موسیقی محلی افغانستان را که بخش مهمی از هویت و تاریخ ماست، زنده نگه داریم و به جهانیان نشان بدهیم که فرهنگ افغانستان با تمام فشارها و محدودیت هایی را که در جامعه افغانستان فعلاً وجود دارد، هنوز هم نفس میکشد و فعالیت میکند و راه خود را ادامه میدهد و هیچوقت خاموش نخواهد شد.»
انجمن غیر انتفاعی فرهنگی و اجتماعی افغانستان و آسیای میانه در ماه مارچ سال ۲۰۲۶ در شهر شیکاگو، ایالت ایلینوی امریکا به گونه رسمی ثبت و فعالیتهای خود را با هدف حمایت از جامعه مهاجر، حفظ ارزشهای فرهنگی،هنری و تقویت همبستگی اجتماعی آغاز کرده است.
بر اساس معلومات ارائهشده، اشتراک در این جشنواره برای آوازخوانان محلی افغانستان در سراسر جهان آزاد است،از اشتراککنندگان خواسته شده تا با استفاده از دمبوره و برخی آلات محدود دیگر مانند غیچک، رباب، زیر بغلی و تبله،شعر دلخواه خود را با تاکید بر محتوا وحدت و همبستگی، همدلی، امید، مهاجرت ، همدیگرپذیری، ارزشهای انسانی و صلح انتخاب کرده و آن را با دُمبوره و سبک محلی اجرا کنند و به شکل ویدیو ثبت کرده و از طریق واتساپ، تلگرام یا ایمیل به برگزارکنندگان ارسال کنند.
نعمت الله هزاره دمبوره نواز و آواز خوان ۲۴ ساله از ولسوالی جاغوری ولایت غزنی ساکن پاکستان یکی از اشتراک کننده گان جشنواره آنلاین «نوای کوهسار – دنبوره» می گوید این جشنواره فرُصتی برای رشد و تقویت موسیقی به ویژه دمبوره است.
در یک خانواده هنرمند بزرگ شدم،از سن ۱۲ سالگی شروع به یادگیری دمبوره کردم و تا حالا دمبوره مینوازم. حدود دو سال میشود که درصفحات مجازی هم فعالیت دارم.
«در یک خانواده هنرمند بزرگ شدم،از سن ۱۲ سالگی شروع به یادگیری دمبوره کردم و تا حالا دمبوره مینوازم. حدود دو سال میشود که درصفحات مجازی هم فعالیت دارم، یک تن از اشتراککنندگان جشنواره «نوای کوهسار – دمبوره» هستم،معتقدم که این جشنواره برای رشد موسیقی اصیل هزارگی خیلی مفید است.»
همچنین عبدالرحمن خاکسار، آوازخوان محلی در افغانستان که دُمبوره و غیچک نیز مینوازد، میگوید حدود ۲۰ سال پیش بهگونه خودآموز موسیقی را آغاز کرده است، او میافزاید که با اطلاع از این جشنواره دوباره انگیزه گرفته، اما بهدلیل ممنوعیت موسیقی و ترس از آزار احتمالی، هنوز در مورد اشتراک در آن تردید دارد.
« ما را یک ماه وقت داده اما متأسفانه که من فعلاً در افغانستان زندگی میکنم، نمی دانم که می توانم اشتراک کنم یا نمیتوانم زیرا ؛ اینجا موسیقی نواختن ممنوع است،به ویژه اگر موسیقی بنوازیم و ما را گیر بیآورند احتمال دارد مورد آزار و اذیت قرار بگیریم و بالاخره هم شاید به قتل برسیم.»
در این جشنواره، برندگان از سوی هیئت داوران انتخاب میشوند .
سید حیاتالله کمال، تارنواز و آوازخوان ۶۰ ساله از شهر شبرغان ولایت جوزجان و یکی از داوران جشنواره «نوای کوهسار – دنبوره»، میگوید ۴۵ سال تجربه در نواختن سازهای مختلف و آوازخوانی محلی دارد و در داخل و خارج از کشور، از جمله هند، ترکیه و ازبکستان، کنسرت اجرا کرده است.
او همچنین میگوید که تمام ظرافتهای موسیقی را بدون نوتنویسی آموخته و بر آن مسلط است.
او در گفتگو با رادیو آزادی گفت پس از پنج سال دوری از هنر، برگزاری این جشنواره برایش روحیه و امید تازه داده و از هنرمندان اشتراککننده خواست تا آثار ماندگار خلق کنند.
«این استعداد را برایشان خداوند داده از آن استفاده کنند،کوشش کنند که در جامعه یک اثر ماندگار بمانند،همه چیزهایی که مینوازند به صورت درست، به صورت صحیح به جامعه تقدیم کنند.»
در جشنواره آنلاین «نوای کوهسار – دنبوره» بخشی برای انتخاب بهترین هنرمند از دید مردم نیز در نظر گرفته شده که در آن آثار در صفحات رسمی انجمن فرهنگی و اجتماعی افغانستان و آسیای میانه نشر میشود و مخاطبان با پسندیدن و نظر دادن در انتخاب برندهها سهم میگیرند.
بر اساس جدول زمانی جشنواره، مرحله نخست از ۱۵ اپریل تا ۱۵ جون برای دریافت آثار ادامه دارد. در مرحله دوم، از ۱۵ جون تا ۱۵ جولای آثار در صفحات رسمی انجمن نشر شده و روند رأیدهی مردمی و داوری آغاز میشود و نتایج نیز یک ماه پس از پایان رأیدهی اعلام خواهد شد و جوایز نقدی برای مقامهای اول تا پنجم از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰ دالر در نظر گرفته شده است.
این در حالیست که پس از به قدرت رسیدن حکومت طالبان ممنوعیت جدی بر نواختن و اجرای موسیقی در داخل افغانستان وضع شده و هنرمندان امکان اجرا و حضور آزاد در محافل هنری را از دست دادهاند.
پیش از این شماری از هنرمندان از بدرفتاری و فشارهای طالبان خبر دادهاند و گفته اند که در نتیجه، ناگزیر به ترک افغانستان شدهاند؛ همچنین گزارشها نشان میدهد که صدها آلهٔ موسیقی از سوی طالبان در نزدیک به پنج سال گذشته به آتش کشیده شده است.
در تازه ترین مورد۲۱ نفر به اتهام نواختن آلههای موسیقی و استفاده از مشروبات الکلی بازداشت شدهاند.
قوماندانی امنیه حکومت طالبان در ولایت بغلان بتاریخ ۳ ثور گفت از نزد این افراد چند آله موسیقی از جمله دمبوره، غیچک، تبله و هارمونیه به دست آمده است.
با وجود تلاشهای هنرمندان افغان در خارج از کشور برای زنده نگهداشتن موسیقی افغانستان، چالش اصلی همچنان در داخل کشور باقی مانده است؛ جایی که اجرای موسیقی بهطور کامل ممنوع است و فضای آزاد برای فعالیت هنری وجود ندارد.