اکنون نه میتوانیم چیزی بنویسیم و نه چیزی بگوییم
یکی از طنزنویسان افغان، نویسنده سناریوهای فلم و برگزارکننده تیاتر که بهگفته خودش در این عرصه ۴۴ سال تجربه دارد و به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به شرط تغییر صدا به رادیو آزادی گفت:
"اکنون نه میتوانیم چیزی بنویسیم و نه چیزی بگوییم. دو سه سال میشود که به همین دلیل نه قلم به دست گرفتهام و نه طنزی نوشتهام. دلهای ما شکسته است. برای طنز، تیاتر، سینما و کارهای هنری هیچ برنامهی مشخصی وجود ندارد و دولت هم هنوز اجازه نداده است. اگر اجازه بدهند، میخواهیم دوباره در چارچوب قانون برای وطن و مردم خود فعالیت کنیم."
او میگوید، در نزدیک به پنج سال گذشته، اتحادیه سینماگران و طنزنویسان که فعالان و هنرمندان بخشهای مختلف در آن عضویت دارند، سه بار برای تمدید جواز و آغاز دوباره فعالیتها به وزارت اطلاعات و فرهنگ و وزارت عدلیه طالبان مراجعه کرده، اما تا کنون پاسخ مثبت دریافت نکردهاند.
طنزنویس دیگری نیز با شرایط مشابه به رادیو آزادی گفت که هرچند اکنون بهگونه محدود از طریق شبکههای اجتماعی طنزهایی منتشر میکند و در آنها نقش بازی میکند، اما این آثار دیگر سیاسی یا انتقادی علیه حکومت طالبان نیستند.
بیشتر در این باره:
«میرزا غالب» از مُمثلی تا چای فروشیاو افزود که برخلاف گذشته، اکنون از طنزنویسان و بازیگران حمایت مالی نمیشود:
"من هم طنز مینویسم و هم در قالب ویدیو بهعنوان بازیگر کار میکنم، اما اکنون مانند گذشته برای بازیگران امکانات یا درآمد کافی وجود ندارد. هر کسی چینل (چینل یوتیوب) خودش را دارد، اما قبلاً رادیوها و تلویزیونها بودند که هم به بازیگران نیاز داشتند و هم به آنها امکانات مالی فراهم میکردند."
یک ممثل و طنزنویس افغان دیگر که حدود ۲۰ سال تجربه بازیگری در رسانهها، صحنههای سینمایی و نمایشهای مشهور را دارد، میگوید اکنون به دلیل سانسور گسترده نمیتواند فعالیت کند و برای تأمین نفقه خانواده هشت نفرهاش در زمینهای زراعتی مردم گندم درو میکند.
اکنون مانند گذشته برای بازیگران امکانات یا درآمد کافی وجود ندارد
او نیز به شرط ذکر نشدن نام و تغییر صدایش به رادیو آزادی گفت:
"نوشتن ممکن است، اما دیگر نمیتوانیم آن انتقادهایی را مطرح کنیم که قبلاً میکردیم و کسی هم اجازه نمیدهد. حتی اگر برنامه طنز یا کمدی تهیه کنیم، نمیدانیم کجا نشرش کنیم. قبلاً که آزادی بیان وجود داشت، برنامههای انتقادی میساختیم و مشکلات جامعه را با بازی و تمثیل به مردم نشان میدادیم. مردم هم میپذیرفتند که این مشکلات واقعاً وجود دارند. اما حالا متأسفانه نمیتوانیم آن فعالیتها را انجام دهیم. اگر هم چیزی منتشر کنیم یا در صحنه و تلویزیون برنامهی داشته باشیم، باید بسیار محتاط باشیم که حتی اشتباهی چیزی درباره کسی نگوییم."
بیشتر در این باره:
هنرمندان افغانستان: به هنر توجه بسیار کمی شده استاین هنرمندان میگویند که در دهههای گذشته، طنز در افغانستان ابزاری مهم برای اصلاح جامعه، افشای فساد، نقد مشکلات سیاسی و اجتماعی، بیعدالتی، رشوه، تبعیض علیه زنان و اقلیتها و دیگر نابسامانیها بوده است.
بهگفته آنان، از طریق زبان هنری و انتقادی، درد مردم، ضعفهای حکومت، تعصبات اجتماعی و مشکلات سیاسی را بازتاب میدادند، اما اکنون، آزادی بیان بهویژه در بخش طنز همواره با محدودیت، فشار و سانسور روبهرو است.
رادیو آزادی تلاش کرد نظر خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان را نیز در این باره داشته باشد، اما او تا زمان نشر این گزارش به پرسشها پاسخ نداد.
دیگر نمیتوانیم آن انتقادهایی را مطرح کنیم که قبلاً میکردیم
با این حال، ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، پیش از این در گفتگو با رادیو آزادی گفته بود که آنان در چارچوب منافع ملی و شریعت اسلامی به آزادی بیان متعهد هستند.
با آنکه حکومت طالبان بازداشت هنرمندان و خبرنگاران را در پیوند با امور مسلکی شان رد می کند،اما پیش از این نیز شماری از نهادهای داخلی و بینالمللی از سانسور شدید رسانهها، خبرنگاران و آزادی بیان پس از بازگشت طالبان به قدرت خبر داده و گفتهاند که دهها خبرنگار، نویسنده و منتقد بازداشت و شکنجه شدهاند.
شماری از نویسندگان و ممثلان میگویند که طنز تنها هنر خندانیدن مردم نیست، بلکه آیینه جامعه است، آنان تأکید میکنند که اگر سانسور، محدودیت و ممنوعیت طنز ادامه یابد، صدای اصلاح جامعه نیز ضعیفتر خواهد شد.
به گفته آنان، اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، افغانستان بخش بزرگی از میراث مهم فرهنگی خود را از دست خواهد داد.