روایت یک زن در افغانستان: «با محدودیت‌های طالبان، ما همیشه با ترس زندگی می‌کنیم.»

محدودیت‌های روزافزون طالبان بر نوع پوشش زنان در افغانستان، زندگی روزمره بسیاری از زنان را با دشواری‌های تازه روبه‌رو کرده و رفت‌وآمد آنان در سطح شهر را محدودتر ساخته است.

در غرب افغانستان، هرات شماری از زنان می‌گویند که امر به معروف و نهی از منکر طالبان در این ولایت برای رعایت نوع مشخصی از پوشش فشار تشدید تر شده است.

یک زن باشنده جبریل هرات که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش ذکر شود به رادیو آزادی گفت:

"اگر بخواهی با تاکسی یا ریکشا رفت‌وآمد کنی، باید چادر نماز داشته باشی. در حالی که در هرات همه زنان حجاب دارند، اما نوع پوشش‌شان متفاوت است. بسیاری زنان عبایا یا مانتو می‌پوشند، اما بدون چادر نماز حتی راننده‌ها هم حاضر نیستند تو را سوار موتر کنند. با وجود این‌که عبایا پوشیده‌تر است، باز هم داشتن چادر نماز شرط شده است. ما همیشه با ترس زندگی می‌کنیم."

یک زن در ولایت هرات با چادر نماز

عبایا نوعی لباس دراز و گشاد است که در بسیاری از کشورهای اسلامی، به ویژه قطر، عربستان سعودی، کویت و امارات متحدۀ عربی، برای رعایت حجاب رایج است.

یک دختر دیگر که نخواست نامش در گزارش منتشر شود نیز تجربه مشابهی را از برخورد محتسبان طالبان چنین بیان کرد:

"به خاطر پوشیدن مانتو برای ما مزاحمت ایجاد می‌کنند. حتی با خواهرم به بازار می‌رفتم. خواهرم چادر نماز داشت، اما من چادر نماز ندارم و هیچ وقت هم استفاده نکرده‌ام، چون برایم سخت است. در راه، افراد امر بالمعروف ما را دیدند. راننده ریکشا به ما گفت اگر چادر نماز دارید سوار شوید، در غیر آن ممکن است شما را بگیرند. من مجبور شدم پیاده شوم و کنار جاده حرکت کنم تا آنان ما را نبینند، بعد دوباره سوار ریکشا شدم."

در هفته‌های اخیر نیز ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که فعالان حقوق زن نسخه‌ای از آن را به رادیو آزادی فرستادند. در این ویدیو، به ادعای فعالان، زنی در کابل توسط یک زن وابسته به وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان مورد لت‌وکوب قرار می‌گیرد.

لت و کوب یک زن در کابل

هرچند یک منبع در حکومت طالبان، بدون ذکر نام، به رادیو آزادی گفت که این رویداد به وزارت امر به معروف ارتباط ندارد، اما پیش از این نیز گزارش‌هایی از بدرفتاری محتسبان در برخی ولایت‌ها منتشر شده است.

هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) نیز در گزارش تازه خود درباره وضعیت حقوق بشر در افغانستان که روز سه‌شنبه ۲۲ ثور منتشر شد، اعلام کرده است که محدودیت‌ها بر زنان، به‌ویژه در بخش پوشش و رفت‌وآمد را مستند کرده است.

بر اساس این گزارش، در هرات محتسبان طالبان از زنان خواسته‌اند که «چادر یا چادری» بپوشند.

یوناما در گزارش خود گفته است که در موارد متعدد، زنان در افغانستان به دلیل نداشتن پوششی که از سوی طالبان تعیین شده، با محدودیت در رفت‌وآمد روبه‌رو شده‌اند؛ از جمله این‌که از وسایط نقلیه عمومی پیاده شده یا برای مدت کوتاهی متوقف و در برخی موارد بازداشت شده‌اند.

در این گزارش به چند نمونه نیز اشاره شده است. در ۱۱ جنوری، یک زن در هرات به دلیل نپوشیدن چادر از تاکسی پیاده شد. در ۱۲ فبروری، دو زن دیگر در همین شهر از بس پیاده شدند و مجبور شدند با خانواده‌هایشان تماس بگیرند تا برایشان چادر آورده شود.

یوناما افزوده است که این نوع محدودیت‌ها تنها به هرات محدود نیست و در برخی ولایت‌های دیگر افغانستان نیز گزارش شده است.

یوناما از جنوری تا مارچ ۲۰۲۶ دست‌کم ۳۳۶ مورد بازداشت و توقیف خودسرانه و ۵۹ مورد بدرفتاری با مردان و زنان مرتبط با اجرای مقررات امر به معروف و نهی از منکر طالبان را مستند کرده است.

حکومت طالبان تا زمان نشر این گزارش به یافته‌های یوناما واکنشی نشان نداده است، اما پیش از این بارها گفته است که حقوق زنان در چارچوب شریعت اسلامی تأمین می‌شود.

رهبر طالبان، ملا هبت‌الله آخندزاده، در ماه ثور سال ۱۴۰۱ با صدور فرمانی از وزارت امر به معروف و نهی از منکر خواست که حجاب را به‌گونه اجباری بر زنان تطبیق کرده و تا حد امکان زنان در خانه بمانند.

طالبان پس از حاکمیت دوباره‌شان بر افغانستان در آگست ۲۰۲۱ محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های شدیدی را بر زنان و دختران به ویژه در بخش کار، آموزش و تحصیل و آزادی گشت و گذارشان وضع کرده اند.

ممنوعیت‌ها و محدودیت‌هایی که با واکنش‌های گستردۀ جهانی به ویژه ملل متحد و سازمان‌های حقوق بشری روبه‌رو شده است.