شماری از خانوادهها و نزدیکان قربانیان رویدادهای اخیر امنیتی میگویند که عزیزانشان در گورهای دستهجمعی به خاک سپرده شدهاند، اما آنان نمیدانند کدام قبر متعلق به کدام قربانی است.
نزاکت، باشندهٔ منطقهٔ گردی کَس ولسوالی بهسود ولایت ننگرهار است که ۱۷ عضو خانوادهاش در یک شب، در ۲۶ فبروری، بر اثر بمباران هوایی پاکستان کشته شدند.
وقتی به آنجا میروم، مردم میگویند این قبر فلانی است و آن یکی قبر دیگری؛ اما برایم معلوم نیست، چون همه را مردم دفن کردهاند.
«فقط یک دختر و یک برادرزادهام را در قبرهای جداگانه دفن کردند؛ آنها را هم مردم با بیل از زیر خاک بیرون آورده بودند. اما بقیه اجساد خیلی زیاد بودند و کسی توان رسیدگی نداشت، بعد با استفاده از ماشینآلات سنگین قبر های دستهجمعی را حفر کردند و مردم آنها را دفن کردند، من اصلاً نمیدانم هر کدام کجا دفن شدهاند.»
نزاکت به رادیو آزادی گفت که مردم و کارمندان دولتی همه اعضای کشتهشده خانوادهاش را درگورهای دستهجمعی به خاک سپردند و اکنون خانوادهاش نمیداند که عزیزان شان در کدام قبر دفن شده اند:
«وقتی به آنجا میروم، مردم میگویند این قبر فلانی است و آن یکی قبر دیگری؛ اما برایم معلوم نیست، چون همه را مردم دفن کردهاند. چهار نفر از خانوادهام هم بر اثر انفجار کاملاً متلاشی شدند؛ قبر دارند، اما فقط دست، پا و تکههایی از بدنشان پیدا شده بود. بعد من دور همه این قبرها یک کَتارهٔ بزرگ کشیدم.»
نزاکت میگوید این رویداد زندگی خانوادهاش را کاملاً دگرگون کرده و پسر ۱۹ سالهاش نیز هنوز به دلیل جراحات شدید نمیتواند بهدرستی راه برود یا بنشیند.
اما این تنها داستان خانواده نزاکت نیست، بلکه روایت دهها خانواده افغان دیگر نیز است.
در شب ۲۸ جون، منطقهٔ مندوخیل در ولسوالی څمکنی ولایت پکتیا نیز شاهد بمباران هوایی پاکستان بود؛ حملهای که پس از کشته شدن شمار زیادی از غیرنظامیان، منجر به ایجاد گورهای دستهجمعی شد.
فولاد خان، یکی از باشندگان این منطقه، به رادیو آزادی گفت که به دلیل غیرقابل شناسایی بودن بسیاری از اجساد و نبود امکانات آزمایش دیانای (DNA) یا دیگر امکانات عدلی، قربانیان در شرایطی در گورهای دستهجمعی دفن شدند که اعضای بدن آنان با یکدیگر مخلوط شده بود و قابل تشخیص نبود.
در قبرستان بالاتر از بازار مندوخیل برایشان یک گور دستهجمعی ساختند و همه را همانجا به خاک سپردند. بعضی از اجساد اصلاً قابل شناسایی نبودند و برخی دیگر قابل تشخیص بودند. ما خودمان یک قبر برای ۱۶ نفر کندیم.
او گفت: «در قبرستان بالاتر از بازار مندوخیل برایشان یک گور دستهجمعی ساختند و همه را همانجا به خاک سپردند. بعضی از اجساد اصلاً قابل شناسایی نبودند و برخی دیگر قابل تشخیص بودند. ما خودمان یک قبر برای ۱۶ نفر کندیم. بعضی از اجساد را در حالی دفن کردیم که اعضای بدنشان با هم مخلوط شده بود. معلوم نبود این پا متعلق به چه کسی است یا آن دست از کیست. اهالی فقط از طریق انگشترهای فرزندانشان توانستند بعضی از دستها را بشناسند؛ اما همه اعضای بدن را با هم جمع کردیم و به خاک سپردیم. مردم فقط همین قدر میدانند که در این قبر شاید سر عزیزشان باشد یا دست و پای او، و با همین موضوع خود را تسلی میدهند.»
بر اساس آمار اعلامشده از سوی سازمان ملل متحد، در این حمله ۲۲ غیرنظامی افغان کشته شدند.
در همین حال، یکی از باشندگان شهر کابل که یکی از نزدیکانش، عبید ۲۳ ساله، در کمپ ترک اعتیاد «امید» در کابل بر اثر حملات هوایی پاکستان کشته شده است، نیز گفت که تنها نام او را در فهرست کشتهشدگان دیدهاند و هنوز نمیدانند قبرش کجاست.
او که نخواست نامش در گزارش منتشر شود، به رادیو آزادی گفت: «برادر خانم مامایم که شهید شد، جسدش پیدا نشد؛ فقط نامش را در فهرست کسانی که در گورهای دستهجمعی دفن شده بودند پیدا کردیم. تا امروز خانوادهاش نمیدانند قبر پسرشان کدام است. او را در همان گورهای دستهجمعی دفن کردهاند. جسدش گم شده بود. خانوادهاش خیلی جستوجو و تلاش کردند، اما پیدایش نکردند. خیلی سخت است که کودکی را بزرگ کنی و بعد ناگهان نه جنازهاش را پیدا کنی و نه خودش را. آنان شب و روز رنج میکشند و گریه میکنند. او در آخرین مرحله درمانش بود و قرار بود پیش از عید مرخص شود، اما این حادثه رخ داد.»
او میگوید عبید پدر دو کودک بود.
در ۲۵ حوت، در بمباران هوایی پاکستان بر مرکز درمان معتادان «امید» در کابل که به گفته حکومت طالبان حدود سه هزار معتاد در آن تحت درمان بودند، ۴۰۸ نفر کشته و ۲۶۵ نفر دیگر زخمی شدند.
اما پاکستان هدف قرار دادن این مرکز درمانی را رد کرده و گفته بود که در این حملات، مخفیگاهها و انبارهای گروه «تحریک طالبان پاکستان» را هدف قرار داده است. این ادعا نه تنها از سوی طالبان، بلکه از سوی سازمان ملل متحد، شماری از نهادهای بینالمللی و سازمانهای مدافع حقوق بشر نیز رد و محکوم شده است.
بیشتر در این باره:
تنش ها بین حکومت طالبان در افغانستان و پاکستان به کجا خواهد انجامید؟پس از آن رویداد، پاکستان همچنان به بمباران مناطق مختلف افغانستان ادامه داده است؛ حملاتی که در نتیجه آن غیرنظامیان کشته و زخمی شدهاند. تازهترین نمونههای آن، حملات هوایی پاکستان در ولایتهای پکتیا، پکتیکا و کنر بود که دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) کشته شدن ۲۹ غیرنظامی را در آن تأیید کرده است.
به گفته باشندگان مناطق و ولایتهای مختلف افغانستان، بهویژه خانوادهها و بستگان قربانیان این رویدادهای امنیتی و بمبارانها، شمار گورهای دستهجمعی در ماههای اخیر در کشور افزایش یافته و بسیاری از قربانیان غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان، در این گورها دفن شدهاند.
درگیریها میان طالبان و نیروهای پاکستانی از ۲۶ فبروری آغاز شده و همچنان ادامه دارد؛ درگیریهایی که در بسیاری از موارد باعث کشته و زخمی شدن غیرنظامیان افغان شده است.
سازمان ملل متحد و شماری از سازمانهای حقوق بشری از هر دو طرف درگیر خواستهاند که حفاظت از غیرنظامیان را در اولویت قرار دهند و درباره رویدادهایی که در آن غیرنظامیان آسیب دیدهاند، تحقیقات مستقل و شفاف انجام دهند.
پاکستان نیز در موارد مشابه گذشته گفته که حملاتش علیه گروههای مسلحی انجام میشود که آنها را تهدیدی برای امنیت خود میداند، اما همواره گزارشهای مربوط به تلفات غیرنظامیان را نپذیرفته یا رد کرده است.
افغانستان که بیش از پنج دهه درگیر جنگ و ناامنی بوده است، در بسیاری از مناطق خود دارای گورهای دستهجمعی است؛ گورهایی که قربانیان بمبارانهای هوایی، حملات گسترده، انفجارهای بزرگ یا دیگر درگیریهایی که مردم فرصت حفر قبرهای انفرادی و دفن جداگانه آنان را نداشتهاند، در آنها به خاک سپرده شدهاند.